Қидирув

кўм. 1. (бош келишикдаги сўз билан)

2. Мувофиқ, биноан, кўра.

Буйруқ бўйича. Қонун бўйича.

У шарт бўйича Шоқосимга овқат, ётиш учун жувозхона олдидан бир ҳужра берди. — Ойбек, Танланган асарлар

Бир кун кечаси у [Отабек] янги одати бўйича алла-қаёққа кетган эди. — А. Қодирий, Ўтган кунлар

Бу Ўроз ҳар кунги одати бўйича, жийдага суялиб, ўзи ясаган кичкина дўмбирасини чала кетди. — Ойбек, Танланган асарлар

3. Оид, тегишли, доир.

Классик кураш бўйича мамлакат чемпионати бошланди. — Газетадан

Рота бўйича навбатчи, кичик сержант Назаров эшитади. — Газетадан

Чиннига гул солиш бўйича ишларни ишчи-рассом бажаради. — Газетадан

Саводсизликни тугатиш бўйича ўқиш бир қадар ёʻлга тушиб қолди. — К. Яшин, Ҳамза

4. Соҳасида, масаласида.

Ҳотам ака бригадаси мева етиштириш бўйича биринчи ўринга чиқиб олди. — Назармат, Жўрлар баланд сайрайди

Стансиянинг директори мен эмас, Сизсиз, қолаверса, министрликнинг асаларичилик бўйича инспектори ҳам сизсиз. — Муштум

5. Ҳолатида, шаклида.

Атроф тинч, саҳро яратилган бўйича гўё қотиб қолгандай. — К. Яшин, Ҳамза

6. Ҳудуд-жой номлари билан бирга келиб, ҳаракат, ҳодиса ёки воқеанинг шу жойга тааллуқли эканлигини билдиради.

Туман бўйича. Вилоят бўйича.

Бултур бутун Ўзбекистон бўйича пахтадан рекорд ҳосил олинди. — Газетадан

1985 йили Европа бўйича узун мўйловлилар орасида биринчиликни олган туркиялик Аюб Тўпчи ўз мўйловини беш миллион лирага суғурта қилди. — Газетадан

сфт. 1. Мол-дунёси, давлати, бойлиги кўп; бадавлат, давлатманд.

Бой одам. Фақир пиёда юрар. Бой — туяда. — Мақол

Чоракор чораклаб олар, бой акам — ботмонлаб. — Мақол

Хўжайиннинг дадаси катта бой эди, мол-мулкни беҳад йиққан эди. — Ойбек, Танланган асарлар

Ёшлигимда бойлар эшигида қарол-лик қилганман. — Газетадан

2. Иқтисодий жиҳатдан мустаҳкам, ҳеч нарсадан камчилиги, муҳтожлиги ёʻқ; тўкис, бадавлат.

Юрт бой бўлса, унинг бозори ҳам тўкин бўлади. — У. Норматов, Талант тарбияси

Биз бой эканмиз, деб қазилмаларнинг кулини кўкка совурдик. — Фан ва турмуш

3. (кўпинча жўналиш келишигидаги сўз билан). Таркибида, бағрида керакли ва фойдали нарсалар кўп, мўл.

Темирга бой руда. Ери бойнинг эли бой. — Мақол

Ўзбекистон замини ҳам маъданларга бой. — Фан ва турмуш

Булар ҳам доривор моддаларга бой, ҳам озуқабоп ўсимликлардир. — Фан ва турмуш

Жийда гулининг атирга бой ҳиди уфуриб турибди. — Х. Тўхтабоев, Ширин қовунлар мамлакати

4. Бирор нарсаси, жиҳати, хусусияти етарли даражада, тўла-тўкис, бекам-у кўст.

Бой тил. Бой тажриба. Бой кутубхона.

Отаси ўзининг бой кутубхонаси билан бежиз фахрланмасди. — К. Яшин, Ҳамза

Искандар ҳавас ва таажжуб билан биноларга, бой жиҳозларга, айниқса нозик санъат буюмларига, эшик ва деразаларга назар ташлаб қўярди. — Ойбек, Нур қидириб

Ўтган ҳар бир кун серзавқ, сермазмун, турли воқеаларга бой бўлди. — Газетадан

Унинг хотираси ҳайратда қоларли даражада бой ва тиниқ эди. — Газетадан

5. с.т. шв. (одатда эгалик қўшимчалари билан) Эр; турмуш ўртоғи.

Бойим уйда ёʻқ эдилар. Оч киши мой танламас, қари қиз бой танламас. — Мақол

Айланайин бойимдан, Кишноқи шу тойимдан. — Бойчечак

Ман билдим: аммамнинг бойи ўлибди, Билсанг, аммам есир бўлиб қолибди. — Интизор

6. Бойларга мурожаатда ёки улар ҳақида сўз борганда, уларнинг номи ўрнида ёки номига қўшиб ишлатилади.

Бой ота! Бу гапни бир айтдингиз, яна қайтиб гапирманг! — Ҳамза, Бой ила хизматчи

Хушхабарлар мана энди жанобингиздан бўлади-да, бой почча. — Ҳамза, Паранжи сирлари

Ниҳоят, ичкари ҳовли эшиги тарақ этиб очилиб, Миродилбой кўринди. — У. Исмоилов, Сайланма

7. Киши исмининг таркибий қисми бўлиб келади:

Болтабой. Тешабой, Жўрабой.

Расчетный

Чек бўйича пул тўлаш

Задолженность по страхованию