от 1. Орқа суякнинг (умуртқа поғонасининг) пастки қисми.
Одамнинг бели. Отнинг бели. Бели букчайган. Бел мускуллари. Бел оғриғи.
Бели синиб ётган сарбоз ҳам ойга тикилар, ундан нажот ёʻқ. — Мирмуҳсин, Меъмор
2. Гавданинг кўкрак қафаси билан бўкса ўртасидаги энг хипча қисми; биқин.
Бели ёʻғон одам. Бели хипча қиз.
Тортишмачоқ бошланди: қиз томондан гупчакдек юм-юмалоқ хотин белини белбоғ билан маҳкам боғлаб, ўртага тушди. — Ойбек, Танланган асарлар
Улар қизнинг бўйи, бели, елкаси ва қўлларини ўлчаб ёзиб олишди. — И. Раҳим, Ихлос
Бувинисо икки қўли билан белини ушлаб, қаддини кўтарди. — Ойдин, Ҳикоялар
3. кўчма Ён, чўнтак ёки белбоғ маъносида.
Белимда пул, бошимда савағичдан тўқилган катта қафасда куккулаб турган бир жуфт қумри. — Ғ. Ғулом, Шум бола
Беш-ўн қоғозни белимга тугиб, уст-бошимни бут қилиб юртимга жўнаб кетай дегандим. — Ойбек, Танланган асарлар
— Белимдаги зоғора нонни сувга ботириб еб, кунни кеч қилдим, — деди қаландар йигит Авазга. — С. Сиёев, Ёруғлик
4. Бирор нарсанинг ўрта қисми, ўртаси.
Шўхсой қишлоқнинг қоқ белидан айқириб оқади. — Ҳ. Назар, Сўнмас чақмоқлар
Пўлат абзал, найзалар синиб борар белидан. — Нурали
У [Қўқон Ж Сўх дарёси ва ундан тара-либ чиқадиган кўплаб ариқлардан суғориладиган воҳанинг ўрта белида жойлашган. — К. Яшин, Ҳамза
5. кўчма Жисмоний ёки моддий кучнинг рамзи.
Ёмонга эл бўлгунча, Яхшига бел бўл. — Мақол
6. геогр. Тоғ ва тепаликларнинг эгарсимон энг баланд жойи.
Бўз йигитлар бир ғайрати тошиб, Неча тоғдан, неча беллардан ошиб — Ёдгор
Сени минган беклар дарёдай тошди, Неча бел-у неча тоғлардан ошди. — Маликайи айёр
7. Белини синдирмоқ Катта моддий, жисмоний ёки маънавий зарар етказмоқ.
Беҳуда ҳаракат белни синдиради. — Мақол
Гапнинг белини синдирманглар, жим туринг, Ҳайдарча гапираверсин. — С. Айний, Жаллодлар
ҳосил нобуд бўлди, ишимизнинг бели синди. — С. Айний, Қуллар
- Бели оғримоқ Меҳнат билан машғул бўлмоқ; меҳнат-машаққат қилмоқ. — Ёш, янги деҳқон-да, ҳали бели оғримаган! — дейди Холмирза ака. — А. Қодирий, Ғирвонлик Маллавой
- Бел оғритмоқ (ёки қайиштирмоқ) Жон койитиб, астойдил меҳнат қилмоқ. Ҳа, бўлмаса, жонингиз ачиганими бу? Ерни белингиз қайишиб чопганингизда, жонингиз ачир эди. — А. Қаҳҳор, Қўшчинор чироқлари
- Бели оғримаганнинг нон ейишига қара (ёки нон ейишини кўр) Ўзи ишламасдан, бировнинг меҳнати билан топилган нарсани қадрламай, тежамай сарф қилувчи одамга нисбатан айтилади.
- Бел олишмоқ (ёки ушлашмоқ) 1. Куч синашмоқ (курашда, жангда). Элмурод саҳн ўртасида тўпланишган ёшлар томонга кетди. Бу ерда кураш бошланган бўлиб, Давлатёр билан Маъмуржон бел олишмоқда эди. — П. Турсун, ЎқитувчиБел ушлашганда, отангни аяма. — МақолСидиқжон сизга шогирд тушмоқчи. Маллавой кулди: — Мен билан бел ушлашмоқчи денг. — А. Қаҳҳор, Қўшчинор чироқлари
- Бел боғламоқ Бирор ишга астойдил киришмоқ, жазм қилмоқ. Дўстларим Сиз билан биз улуғ ишга бел боғладик. Бу ғоят хатарли иш. Аммо биз қўрқмаймиз. — Ҳ. Ғулом, МашъалБобур жуда бир қалтис ишга бел боғлаганини сезди. — П. Қодиров, Юлдузли тунлар
- Белига тепмоқ Бирор ишга, айни қизиб турган, долзарб пайтида истамаган, кутилмаганда халал бермоқ, путур етказмоқ. Сенмисан? Аммо уйқунинг ҳам белига тепдинг-да, Тинчликми ўзи? — О. Ёқубов, ПесаларСуҳбат авжига чиққанда кириб келган икки йигит гапнинг белига тепди. — С. Маҳкамов, Дала тонги
- Белини кўтармоқ 1. Қаддини тик қилмоқ; қоматини ростламоқ; экин майдонларини кўпайтириш колхознинг белини кўтаришга катта куч бўлар эди. — С. Зуннунова, Олов
- Бели узилмоқ Ҳалок бўлмоқ; енгилмоқ. Биз худонинг суйган бандаларимиз, бизга осилганларнинг бели чўрт узилади! — К. Яшин, Ҳамза
- Белини букмоқ Енгмоқ, майиб қилмоқ, ҳалок қилмоқ. Тўғри, сенинг қароринг жуда тўғри, қуролимиз бўлмаса, Куропаткин белимизни букиб қўяди! — Н. Сафаров