Xotinsiz uyni koʻr, qaro yerni koʻr

Qadim zamonda bir boy boʻlgan ekan. Uning bir yaxshi, aqlli xotini boʻlgan ekan. Bir kuni boy xotiniga:

— Davlatimda xoʻp davr surayapsanda! Mendan boʻlakka tekkaningda ne kunlarni koʻrarding?— debdi.

— Yoʻq, — debdi xotin eriga, — erni er qiladigan ham, qaro yer qiladigan ham xotin.

Xotinining bu gapidan boy dargʻazab boʻlib, uyidan haydab yuboribdi. Qorongʻi tushib qolgan ekan. Xotin yoʻlga chiqibdi-yu, charchab bir daraxtning tagida oʻtirib, tunni oʻtkazmoqchi boʻlibdi. Ancha oʻtiribdi. Shu vaqt oʻtin orqalagan bir yigit kelib, uning yonida toʻxtabdi.

— Hoy, singlim, — debdi oʻtinchi, — bemahalda yolgʻiz nima qilib oʻtiribsan? Uyingga borsang boʻlmaydimi?

— Uyim yoʻq, — debdi xotin, — ota-onam juda yoshligimda oʻlib ketgan, — debdi.

— Mening ham bir keksa onamdan boʻlak hech kimim yoʻq. Men oʻtin terib kun koʻraman. Yur biznikiga, och boʻlsak och, toʻq boʻlsak toʻq yasharsan, — debdi yigit.

Yigit xotinni ergashtirib uyiga olib ketibdi. Xotin koʻrsaki, oʻtinchining hovlisini koʻrib boʻlmas emish: hamma yoq oʻt, koʻpdan beri supurgi tegmagan. Keksa onaning egnidagi koʻylagi kir, yogʻ bosib ketgan ekan.

Xotin hovlini supurib-sidiribdi, kampirni yuvib-tarabdi. Xullas, oʻtinchining uy-joyiga fayz kiritibdi. Buni koʻrgan oʻtinchining bahri-dili ochilib ketibdi.

Oʻtinchi har kuni tergan oʻtinini bozorga olib borib, ikki tangaga sotarkan, bir tangasiga yogʻ, bir tangasiga un olib kelarkan. Ona-bola atala qilib yeb kun koʻrisharkan. Xotin oʻtinchinikiga kelgan kunining ertasi, oʻtinchi oʻtin tergani ketayotganida undan iltimos qilibdi:

— Agar bugun ham ikki tangaga oʻtin sotsangiz, bir tangasiga roʻzgʻor qiling, bir tangasiga ipak bilan doʻppi tagi olib keling.

Kechqurun oʻtinchi xotin tayinlagan narsalarni olib kelibdi. Xotin ertasi kuni oʻtinchi kelgunicha, chiroyli doʻppi tikib, bitkazib qoʻyibdi. Oʻtinchi uni doʻppi bozoriga olib boribdi-da, bir yaxshi doʻppi oʻn soʻm boʻlsa, uni oʻn besh soʻmga sotib, pulini xotinga keltirib beribdi.

Xotin, kunda yigit oʻtin terib, sotib kelguncha, doʻppi tikib bozorga chiqarib sotishga taxt qilib oʻtirarkan. Buning ustiga uy-joyga, qozon-tovoqqa qarashga ham ulgurarkan.

— Endi hunar oʻrganing! — debdi xotin yigitga. — Erkak kishiga hunar kerak.

Yigit duradgorlikni oʻrganibdi. Koʻp oʻtmay yaxshi duradgor ham boʻlibdi, uy-joy ham qurib olishibdi.

Oʻtinchining uyiga kundan-kun fayz kiribdi, topgani oziq-ovqat, kiyim-kechakdan ortadigan boʻlibdi. Kampir ham, oʻgʻli ham ayolni juda yaxshi koʻrib qolishibdi.

Oradan koʻp oʻtmay, oʻtinchi bilan bu dono ayolning toʻylari boʻlibdi, ular baxtiyor hayot kechira boshlashibdi. Davlatlariga davlat qoʻshilibdi, baxtlariga baxt. Ularning inoqligi, baxtli yashashi haqidagi ovoza uzoq-uzoqlarga tarqalibdi: “Bir oʻtinchi shunaqa badavlat boʻlib ketibdiki, asti qoʻyaverasiz ekan”. Bir kambagʻal oʻtinchining dangʻillama uyli-joyli, davlatmand boʻlib qolgani haqidagi xabar ayolning avvalgi erining qulogʻiga ham yetibdi. “Olamda mendan boyi yoʻq”, deb kerilib yurgan toʻymas boy bu gaplarni eshitib, oʻz koʻzi bilan koʻrib kelish maqsadida oʻtinchinikiga kelibdi. Koʻrsaki, ichki-tashqi dangʻillama hovli-joy, hovuz atrofida gulzor, hovli yogʻ tushsa, yalagudek top-toza. Lekin na xizmatchi bor emish, na koranda. Buni koʻrib boy juda hayron qolibdi. Uni oʻtinchining oʻzi kutib olibdi, yaxshilab ziyofat qilibdi. Boy oʻtinchinikida xoʻp mehmon boʻlibdi, keyin muddaoga koʻchibdi, uning qanday qilib bunday davlatmand boʻlib ketganini soʻrabdi.

— E, nimasini aytay, — debdi oʻtinchi unga, — ota-buvamizning “Erni er qiladigan ham, qaro yer qiladigan ham xotin” degan gapi bor edi. Xoʻp bilib, aytishgan ekan. Erkak kishi boʻla turib, oʻtin terib sotib, bir qoshiq atalaga zor boʻlib kun koʻrardim. Uylandim, xotinim uyimga fayz kiritdi, aqlimga aql qoʻshdi, — deb xotinining xizmatlariga tan beribdi. Shu payt boyning koʻzi derazaga tushibdi. Ne koʻzi bilan koʻrsin-ki, oʻsha oʻzi haydab yuborgan xotini hovlidagi gulzorda gul terib yurgan emish. Boyning rangi quv oʻchib ketibdi:

— E-e, xom kalla, nimalar qilib qoʻyding, — deb peshonasiga bir uribdi.

Oʻtinchi bilan xotini esa, koʻp yillar inoq va baxtiyor umr kechirishibdi.