Shahzoda Asad

Oʻtgan zamonda Xorazm mamlakatida bir podshoh oʻtgan ekan. Uning bitta-yu bitta oʻgʻli boʻlgan ekan. Oʻgʻliga sirohigarchilikni yaxshi oʻrgatish, tarbiya qilish uchun uni lashkar boshligʻi Behzodxonga topshirgan ekan. Bola yosh boʻlishiga qaramay, koʻp narsani bilib olibdi. Ayniqsa, sirohigarchilikni juda yaxshi oʻrganibdi. El-u yurt uning oʻq otishiga, nayza oʻynashiga qoyil qolar ekan. Podshoh bir kun qattiq kasal boʻlibdi, shu kasaldan tuzalishiga koʻzi yetmabdi. Podshohning tugʻishgan bir ukasi bor ekan. Uni chaqirib shunday vasiyat qilibdi:

— Uka, jon bor yerda qazo bor. Mening kasalim ogʻir koʻrinadi, oʻgʻlim ham yosh. Mabodo shu kasalim bilan oʻlib ketsam, toji-taxt senga qoladi. Bir necha yil oʻgʻlimga mamlakatni idora qilish tartibini va past-baland ishlarini oʻrgatib, mustaqil ish olib boradigan boʻlgunicha unga taxtni berma. U dunyoning issiq-sovugʻini yaxshi bilgandan keyin mamlakatni idora qilish ishini oʻgʻlimga topshirib, oʻzing vazirlik mansabida turgin.

Podshohning ukasi aytganingizni bajo keltiraman, deb vaʼda beribdi.

Oradan koʻp vaqt oʻtmay podshoh vafot etibdi. Oʻrniga ukasi podshoh boʻlibdi. U podshoh boʻlgan kundan boshlab, xalqqa cheksiz jabr-zulm qilibdi. Podshohlik qilish, xalq ustidan hukmronlik yurgizish uning koʻziga yaxshi koʻrinib ketibdi. Shahzodani qanday qilib boʻlsa ham yoʻqotish payiga tushibdi. Shahzodani yoʻqotish ancha qiyin edi. Chunki shahzoda lashkar boshligʻi boʻlgan Behzodxonning qoʻlida tarbiyalanmoqda edi. Agar podshoh shahzodani oʻldirmoqchi boʻlsa, oldin Behzodxonga qarshi kurashish kerak edi. Behzodxon bilan kurashish ancha mushkul ish edi, butun askar uning qoʻlida boʻlib, oʻzi haddan tashqari usta jangchi, kuchli pahlavon edi. Yana uni oʻldira olmasligiga sabab, butun Xorazm xalqiga shahzodaning dongʻi ketgan edi. Xalq: tez kunda taxtga oʻtiradi, deb shahzodadan umidvor boʻlib yurar edi. Mana shu sabablar podshohni juda qiynab qoʻydi. Endi qanday qilib boʻlsa ham oldin Behzodxonni yoʻqotishni oʻylab-oʻylab podshohning boshi qotadi-da, bir kun oʻzining eng yaqin vazirlaridan ikkisini bir xilvat yerga chaqirib, ichidagi dardini aytadi, ular podshohga yoʻl-yoʻriq koʻrsatadilar.

Vazirlardan biri:

— Ertaga siz Behzodxonni chaqiring. Chin-Mochinga yuborilgan savdogarlarning molini Chin xoqoni talab olib, oʻzlarini zindonga solib qoʻyibdi, deb yolgʻondan koʻz yoshi qilib, gʻamgin boʻlib oʻtiring. Behzodxonning jahli chiqib, Chin-Mochinga borib, zindonga solingan kishilarni qutqarib kelish uchun sizdan ruxsat soʻraydi. U borib kelguncha biz oʻylagan ishni qilib olamiz, ehtimol uning oʻzi ham oʻsha yoqda yoʻq boʻlib ketsa, undan ham qutulamiz, — debdi.

Podshohga bu maslahat yoqib tushadi. U ertasiga Behzodxonni chaqirtiradi. Behzodxon podshohning oldiga kirganda, qoʻl qovushtirib taʼzim qilibdi:

— E shahriyor, meni chaqirtirgan ekansiz, qanday xizmatingiz bor? — deydi. Podshoh piyozning suvi bilan koʻzini artib, yonidan qogʻoz chiqarib:

— Mana bu noma Chin mamlakatidan keldi. Chin xoqoni savdogarlarimizning mollarini olib, oʻzlarini zindonga tashlab qoʻygan emish. Bu kecha shu voqeani eshitib qattiq xafa boʻlib yotgan edim.

Akam oʻlgandan beri hech tushimga kirmas edi. Rahmatli akam tushimga kirdi: “Qoʻy, xafa boʻlma, Chin xoqoni bizlarni mensimagan boʻlsa, ularning jazosini Behzodxon beradi”, deb koʻzimdan gʻoyib boʻldi. Uygʻonsam, tushim ekan. Tong otguncha uxlamadim. Shuning uchun sizni chaqirdim. Siz qanday maslahat berasiz? — dedi.

Behzodxon:

— Agar Chin xoqoni bizni mensimay savdoga borgan kishilarimizni zindonga solgan boʻlsa, siz menga ijozat bersangiz Chin xoqonining jazosini berib, zindondagi bechoralarni qutqarib kelaman. Yoki ajalim yetgan boʻlsa, jangda oʻlaman, — dedi.

Podshoh ichidan sevinib:

— Albatta yengib kelasiz, biz sizning duoyi joningizni qilib oʻtiramiz,— deb Behzodxonga ijozat berdi. Behzodxon lashkarlarini tuzatib, Chin-Mochinga yurish qildi. Podshoh bir qancha joygacha ularni kuzatib qoʻydi. Shahzoda Asad ham bular bilan birga edi. Podshoh Asadga:

— Endi qaytaylik, — dedi.

— Men ustozim Behzodxon bilan birga boraman, — dedi unamay shahzoda.

Podshoh:

— Hali sen yoshsan, urushdagi qiyinchiliklarni bilmaysan,— deb yalinsa ham shahzoda unamadi. Keyin podshoh zorlanib:

— Koʻzimizning oq-u qorasi sensan. Sendan ajralib qolishni xohlamayman, meni judolik oʻtiga solib ketma,— deb yolvordi.

Podshohga rahmi kelgan Behzodxon shahzodaga bir qancha nasihat qilib, uni qolishga koʻndirdi. Behzodxonni joʻnatgandan keyin yaramas niyatini amalga oshirish uchun podshohga katta yoʻl ochildi. Bir kun podshoh bir xilvatda bir-ikki kishi bilan oʻtirib shahzodaga behush qiladigan dori qoʻshilgan may berdi, hushidan ketkazib oyoq-qoʻllarini bogʻlab, uni maxfiy zindonga tashlatdi.

Shahzoda ikki oy zindonda yotdi. Ikki oydan keyin zindondan olib chiqib, bir aravaga yotqizib, shahzodani koʻchalarda aylantirib yurdi. Chunki “Shahzoda jinni boʻlib qolgan, kimni koʻrsa shunga hamla qiladi, oʻzini oʻzi tishlaydi, shuning uchun qoʻl-oyoqlariga kishan urib qoʻyilgan” — deb shaharda ovoza tarqalgan edi. Mana endi, podshoh shaharning har joy-har joyida toʻxtab:

— Ey xaloyiq, akamning shunday oʻgʻli aqldan ozib, devona boʻlib qoldi. Bizning merosxoʻrimiz, ishongan togʻimiz shu edi. Qancha dori-darmonlar qildik, foyda bermadi. Mana endi bir haftadan beri oʻlikday hushsiz yotibdi. Koʻpning duosi qabul boʻladi, deydilar. Sizlar duo qilinglar, shoyad dardiga shifo bersa,— deb yolgʻondan koʻz yoshi qilib yuradi. Xalq aravaning ustida oʻlik singari zaʼfarondek sargʻayib yotgan shahzodani koʻrib, koʻzlariga yosh olib, “Xudo dardiga shifo bersin” — deb duo qiladi.

Podshoh kechqurun oʻrdasiga qaytadi. U hiyla bilan xalqdan ham xotirjam boʻlib oladi.

Endi shu kecha shahzodani oʻldirish kerak. Agar Behzodxon Chin-Mochindan tirik kelsa, shahzodaning oʻlimiga xalqning oʻzi guvohlik beradi.

Shahzodani zindonda saqlab turuvchi zindonbon podshohning bu kirdikorlari va hiyla-nayranglaridan xabardor edi. U oʻylab turib: “Necha yildan beri qul boʻlib, yurtma-yurt sotilib yuribman. Yoshim boʻlsa yetmishga kirdi. Shunday qiynalib yurguncha oʻlim ming marta afzal. Shu bola-ku gunohsiz. Bu kecha podshoh uni oʻldiradi. Bir otga bolani mingashtirib qochsam, uni oʻlimdan qutqarsam, agar qoʻlga tushsam meni ham oʻldirishi muqarrar, oʻlim-ku meni har daqiqa kutib turibdi. Shu bolaga ham bir yaxshilik qilay”, dedi. Zindonbon podshohning egarlangan yaxshi otini olib chiqdi, shahzodani otga mindirdi, otga oʻzi mingashib “hayyo-hayt” deb joʻnab ketdi.

Yarim kechada podshoh kirib qarasa, zindonbon ham, shahzoda ham yoʻq. Qidirish uchun har tarafga maxfiy odamlar yubordi. Odamlarning hech qaysisi ularni topolmadi. Shahzoda bilan qulning mingashgan oti juda uchqur edi. Bular tong otgan paytda bir togʻga yetdilar. U yer koʻkalamzor, suvlar oqqan, bulbullar sayragan, xushhavo bir joy edi. Haligi bechora qul shahzodani shu yerda otdan tushiradi. Qirgʻovul, kaklik, har xil qushlarni ov qiladi, shahzodaga oz-oz kabob qilib berib, tez kunda uni tuzatadi. Shahzoda endi avvalgi asliga qaytadi. Ular yana yoʻlga tushadilar, yoʻl-yoʻlakay ov qilib, bir necha kun deganda Misr mamlakatiga yetib boradilar. Haligi qulning oʻzi asli misrlik edi. Undan tashqari shahzodaning Misrda bir opasi bor edi. Shahzodaning opasi Misrdagi bir savdogarga uzatilgan edi. Qul oʻz qarindoshlari bilan topishgandan keyin shahzodani bir necha kun mehmon qilib, keyin uni opasinikiga olib boradi. Opasi shahzodani juda yaxshi kutib oladi. U boshidan kechirgan voqealarni birma-bir opasiga aytib beradi. Opasi ukasining koʻrgan qiyinchiliklarini eshitib yigʻlaydi, uni oʻlimdan qutqargan qulga minnatdorchilik bildirib, koʻp inʼomlar berib joʻnatadi.

Shahzoda borgan paytda pochchasi savdoga chiqib ketgan ekan. Savdogarlar har yili bir marta erta koʻklam savdoga chiqib, kech kuz qaytib kelar ekanlar. Kunlarning birida opasi shahzodaga:

— Uka, sening bir lattafurush qoʻlida xizmatkor boʻlib yurishingni xohlamayman. Hozir pochchang savdoda, u kelgandan keyin uni qil, buni qil desa men koʻtara olmayman. Shuning uchun sen bir tuzukroq ish topib, oʻzingni xalqqa koʻrsatsang yaxshi boʻlar edi, — dedi.

Shahzoda ichida “Halitdan opamga malol kelib qolganga oʻxshayman”, deb oʻyladi va:

— Xoʻsh, qanday ish qilsam boʻladi, opa? — deb soʻradi.

Opasi:

— Yaqinda karvonlar Shomga safar qiladi. Men senga bir qancha dastmoya bersam, sen ham ular bilan qoʻshilib, oʻsha mamlakatdan mol keltirib sotsang, shunday qilib bir ish bilan shugʻullansang, tez kunda dunyoning achchiq-chuchugini totib, oʻz yoʻlingni topib olar eding, — dedi.

— Xoʻp boʻlmasa, mayli, opa, borganim boʻlsin, — dedi shahzoda.

Opasi shahzodaga yoʻl jabdugʻini rostlab, qoʻliga sakson tilla pul beradi va saroyga borib, ukasini savdogarlar bilan tanishtirib, birga safarga olib ketishlarini soʻraydi.

Shahzoda opasi bilan xayrlashib yoʻlga chiqqandan keyin ot ustida oʻylaydi: “Endi bu sakson tillani olib savdogarga qoʻshilib, u shahardan bu shaharga latta-putta, temir-tersak tashib yuramizmi deyman. Qoʻy-ey, men savdogarlarga qoʻshilmayman. Shahar darvozasidan chiqqandan keyin otning boshini oʻz ixtiyoriga qoʻyib, biyobon sari yoʻl tortaman. Yoʻlda bironta oʻgʻri, muttaham qaroqchilardan uchrab qolguday boʻlsa jang qilib, ularni oʻldiraman va xalqni kulfatlardan qutultiraman. Boʻlmasa mana shu ot bilan sakson tillani boy beraman. Oʻzim boʻlsa oʻlim kishisi edim”, — dedi-da, shahar darvozasidan chiqib, haligi uchqur otga bir-ikki qamchi urib, oʻz ixtiyoriga qoʻydi.

Uchqur ot shamoldek yelib, qirma-qir, togʻma-togʻ oshib ketaverdi. Yettinchi kuni yarim kechada bir shaharga yetdi. Shahar darvozasi berk ekan. Shuning uchun shu kecha shahardan tashqarida yotishga toʻgʻri keldi.

Yarim kecha. Hamma yoq jimjit. Shahzoda Asadning hech uyqusi kelmaydi. Hayron boʻlib otning yonida boshidan oʻtgan sarguzashtlarini oʻylab oʻtirgan edi, qalʼa devorining ustida bir odam sharpasi paydo boʻldi. Devorning balandligidan haligi sharpa mushukday boʻlib koʻrinar edi. Borgan sari Asadning oʻtirgan joyiga yaqinlashib keldi-da, bir narsani tashladi. Tashlangan narsa shalop etib suvga tushdi. Oʻsha paytda mamlakatni yovdan saqlash uchun shaharning tashqarisida xandoq qazib qoʻyilar edi. Shahzoda oʻylab turib: “Bu bevaqt yurgan odam, albatta, toʻgʻri odam boʻlmasa kerak. Bu odamning sheriklari ham bordir. Ular podshohning qasridan yoki biror boyning uyidan qimmatli narsalarni oʻgʻirlagan boʻlsalar kerak. Ular, albatta, oʻgʻirlagan molning hammasini shu yerga keltiradilar, soʻng men chiqaman-da, ular bilan urishib, qoʻllaridagi mollarini tortib olaman va oʻzlarini shu yerda mahkam ushlab turaman. Tong otib darvoza ochilgach, ularni oʻgʻirlagan narsalari bilan darvozabonga topshiraman”, deb oʻyladi va kutib oʻtirdi. Haligi oʻgʻri qaytib kelmadi. Borgan sari tong ota boshladi. U yoq-bu yoqdan azon tovushi ham eshitildi, haligidan darak yoʻq. “Obbo mening toleyim shu yerda ham yoriy bermadi. Ular qoʻlga tushib qolganga oʻxshaydi, boʻlmasa kelgan boʻlar edilar. Ha mayli, endi bizga nasib etgani shu ekan-da”, deb oʻrnidan turib sandiqning tepasiga bordi. Sandiq suvda suzib yurgan ekan. Uni olish uchun qiynaldi. Sandiqni suvdan olib qarasa, u qulflangan ekan. Sandiqni mashaqqat bilan ochdi. Qarasa, kutilmagan bir hodisa: sandiqda bir qiz qip-qizil qonga belanib yotibdi. Chap qoʻli aralash pichoq yegan. Qon koʻp oqqanidan qiz oʻzini bilmay, hushsiz yotibdi. Qizning chiroyini koʻrib shahzoda hayron boʻlib turgandi, qizning dimogʻiga shamol tegib, hushiga keldi va koʻzini ochmasdan, mayin ovoz bilan ingrab:

— E zolim, meni oʻldiradigan boʻlsang oʻldirmaysanmi, — dedi.

Shahzoda Asad:

— Sizni oʻldiradigan qoʻllarim sinsin, qaysi zolim sizga rahmsizlik bilan xanjar urdi? — deb yigʻlamsirab gapirdi.

Qiz koʻzini ochib tepasida bir begona yigitning turganini koʻrdi-da, unga yolvorib shunday dedi:

— Yaxshi yigit, mana shu yerdan goʻr qazib, meni koʻming, boʻynimdagi marvaridlarni oling, sizga halol boʻlsin. Lekin bu sirni hech kimga aytmang, — dedi-da, hushidan ketdi. Shahzoda:

— He, mening ustozim tirik odamni koʻming deb oʻrgatgan emas, — dedi. Sandiqni qaytadan qulfladi, otga oʻngarib shaharga tomon yoʻl oldi. Tong otib shahar darvozasi ham ochilgan edi. Asad toʻppa-toʻgʻri shaharga kirib savdogarlar tushadigan saroyga bordi. Saroybon unga hujra tayin qildi. Hujraga kirib qizni sandiqdan olib, palos ustiga yotqizdi.

Qizning yaralangan qoʻlini vaqtincha boʻlsa ham shohi roʻmol bilan boʻgʻib qoʻydi. Oʻzi hujraning eshigini qulflab, tabib qidirib ketdi. Asad shahar koʻchalarida yurib, undan-bundan surishtirib eng mashhur tabiblardan birini topdi. Tabib doʻkonda oʻtirgan ekan. Asad tabibga salom berib:

— Otajon, bizning bir bemorimiz bor edi. Agar malol kelmasa, borib koʻrsangiz, — dedi.

Chol:

— Men piyoda yurolmayman, agar ot keltirsangiz borishim mumkin, — dedi.

Shahzoda saroyga qaytib oʻz otini egarlab bordi, tabibni otga mindirib qizning qoshiga olib keldi. Chol hujraga kirib, palos ustida hushsiz yotgan qizni koʻrishi bilanoq bolaning yuziga bir tarsaki urdi. Shahzoda: “Chol qizni tanidimi” deb xavflanib shoshib qoldi. Cholning qoʻllarini oʻpib:

— Otajon, nimaga urdingiz?— deb soʻradi.

— Qanday zolim, shafqatsiz yigitsan, bu goʻzal mahbubani shunday ahvolga solasanmi? Senda insof degan narsa bormi? — dedi chol.

Shahzoda cholning qizga achinganligidan uni urganini fahmlab, shoshib-pishib yolgʻon-yashiqni gapirib ketdi.

— Otajon, biz savdogarlar ahlidanmiz. Ota-onam, singlim, hammamiz birga safar qilgan edik. Bir togʻning bagʻriga kelganimizda qaroqchilarga duch keldik. Ota-onam ularning qoʻlida oʻldi. Men bir joyga yashirinib qolgan edim, chiqib qarasam singlim qonga belanib yotibdi. Joni bor ekan, bir sandiqqa solib, otga oʻngarib kelaverdim.

Chol qaroqchilarni qargʻadi va:

— Mayli endi, oʻgʻlim, sakson tilla berasan, singlingni davolayman. Shifo topib, tuzalib ketadi. Ammo yarasi ogʻir. Buning dorisiga ham anchagina pul kerak, — dedi.

Shahzoda ichida, sakson bir tilla desang ham ish chatoq boʻlar edi,— deb opasi bergan sakson tillani cholning qoʻliga tutqazdi. Chol pulni koʻrib:

— Singlingni bir oyga qoldirmay tuzatib beraman, — dedi. Oʻsha kuni dori-darmon qoʻyib, yarani boylab ketdi.

Shunday qilib, chol har kuni kelib turdi. Oradan besh-olti kun oʻtgandan keyin qiz ancha sogʻayib qoldi. Oʻrnidan turib, u yoq-bu yoqqa yurib, chol kelganda gaplashib oʻtiradigan boʻldi. Shahzoda qizni shunday sevib qoldiki, qiz gap soʻrasa, yerga qarab javob berardi. Agar qiz qaramay turgan boʻlsa, undan hech koʻz uzolmas edi. Qiz nima desa, “Xoʻp” der edi. Kunlardan bir kun Asad qizga:

— Sizni kim yarador qilgan edi? — deb soʻragan edi qiz:

— Hali aytishning vaqti emas,— deb javob berdi. Shu bilan yana qaytib soʻramadi. Oradan yigirma yetti kun oʻtdi, yigirma sakkizinchi kuni tabib kelib qizning qoʻlini yechib qoʻydi.

— Endi tuzuk boʻlding, qizim, har qanday ovqatdan ham parhez qilmay yeyaver, — dedi. Shahzoda sakson tillani tabibga bergandan keyin yonida boshqa puli boʻlmaganligi uchun otini arzon-garov sotgan edi. Oʻzlariga, soʻngra cholning har kun kelishiga osh-suv qilib, saroy ijarasiga berib, otning pulini tugatgan edi.

Qiz shahzodada pul tugaganligini sezdi. Oʻz oʻylaganining toʻgʻri yoki notoʻgʻriligini bilish uchun shahzodaga:

— Shu paytda barra kabob boʻlsa, yeyar edik, — dedi.

Bu soʻzni eshitib, shahzodani ter bosdi. Xuddi tomning tagida qolgan odamday qiynaldi. Qiz kulimsirab:

— Rahmat, bor-yoʻgʻingizni menga sarf qildingiz, minnatdorman. Men shunchaki, hazil tariqasida gapirdim, koʻnglingizga hech qanday tashvish tushmasin. Menga bir qogʻoz bilan qalam keltiring, — dedi.

Shahzoda qogʻoz bilan qalam hozirladi. Qiz qogʻozga nimadir yozdi va buklab, ochmaslik sharti bilan shahzodaning qoʻliga uzatib:

— Shaharning falon joyida bir doʻkon bor, unda chol oʻtiradi.

Cholning qoʻliga shu xatni berasiz, u qoʻlingizga biror narsa beradi, olib keling, — dedi.

Shahzoda hujradan chiqib, qiz tayin qilgan rastaga bordi. Borsa bir doʻkonda chol oʻtiribdi. Soqollarining tolasiga marvarid taqqan, ikki yonboshida ikki yostiq, bir xizmatkor uni yelpib oʻtiribdi, Shahzoda salom berdi. Chol salomiga alik ham olmasdan:

— Menda qanday yumushing bor? — deb soʻradi.

Shahzoda unga xatni uzatdi, chol yonboshlagan holatda xatni ochib koʻrib, oʻrnidan sapchib turdi. Shahzodaning kelgan yoʻliga qarab uch marta taʼzim qilib, keyin u bilan soʻrashdi. Darrov doʻkonini berkitib, shahzodani ergashtirib uyiga joʻnadi. Uni eshikda qoldirib, uyiga kirib ketdi. Birozdan keyin bir kishiga togʻorada oʻrogʻlik bir narsa koʻtartirib chiqib:

— Siz koyimang, boradigan joyingizgacha togʻorani mana bu gʻulom eltib beradi, — dedi.

Shahzoda gʻulomni bir qancha joygacha ergashtirib keldi. Keyin togʻorani uning qoʻlidan olib:

— Siz qaytishingiz mumkin. Oʻzim olib ketaman, — dedi.

Asad togʻorani koʻtarib saroyga keldi, hujraning eshigini taqillatdi, qiz eshikni ochdi.

— Xoʻsh, qani ochib koʻring-chi, nima bergan ekan, — dedi. Shahzoda togʻorani ochdi. Qarasa, togʻora toʻla oltin. Qiz:

— Nazari pastlik qilibdi, — dedi.

Shahzoda hayratlanib, “muhri yoʻq bir kichkina qogʻozga shuncha oltin bersa ham “nazari pastlik qilibdi”, deydi. Bu qanday qiz oʻzi,— deb oʻyladi.

Qiz shahzodaga:

— Mana bu puldan oling. Oʻzingizga qimmatbaho kiyimlar sotib oling, — dedi.

Asad hammomga tushib, yangi kiyimlar kiyib, hujraga keldi. Qiz eshikni ochdi. Shahzodani koʻrib beixtiyor taʼzim qildi. Oradan biroz vaqt oʻtgach, qiz shahzodaning qoʻliga bir qogʻoz uzatdi. Qarasa, qogʻozga bir hovlining surati tortilgan.

— Mana shu hovli shu shaharda bor, — dedi qiz. — Hovlining egasi oʻtaketgan boy, hovlini sotmayman deganiga ham qoʻymaysiz. Agar hovlining bahosi bir tilla boʻlsa, siz yuz tilla bersangiz ham sotib oling, keyin shu hovliga koʻchib boramiz.

Shahzoda hovlini izlab topdi, oʻrtaga kishi qoʻydi, koʻp pul berib, hovlini sotib oldi. Soʻngra hovliga qiz bilan koʻchib bordi. Qiz hovliga borib olgandan keyin yigitga:

— Har bir kishi doʻst orttirishi lozim. Shu shaharning bazzozlik rastasida bir doʻkondor yigit bor, oʻzi koʻp aqlli, hushyor yigit; chiroyda sizga oʻxshaydi. Shu yigit bilan doʻst boʻlib oling, men sizga doʻst boʻlish yoʻlini ham oʻrgataman. Uning doʻkonida qimmatbaho kiyimliklar boʻladi. Siz eng yaxshi kiyimliklar soʻraysiz. Bir tillalik buyumni oʻn tilla desa ham savdolashmay sotib olasiz. U boy ekanligingizni koʻrib siz bilan doʻst boʻladi, — dedi.

Shahzoda ichidan rashk qilsa ham noiloj “Xoʻp” dedi. Qizning tayin qilgan joyiga bordi. Qarasa, bir doʻkonda qizning aytganidek juda ham xushsurat bir yigit oʻtiribdi. Doʻkoni har xil qimmatbaho kiyimliklar bilan toʻlgan. Shahzoda yigitning qarshisida toʻxtab, u bilan soʻrashdi. Asad qimmatbaho mollardan tanlab olib, yigit nima desa, aytganini sanab berdi va u bilan xayrlashib joʻnadi. Keltirgan mollari qizga maʼqul boʻldi.

Oradan bir necha kun oʻtgach, qiz yana yangi kiyimliklar keltirishni buyurdi. Shahzoda yana oʻsha doʻkonga bordi. Bu safar doʻkondor uni juda hurmat bilan kutib oldi. Asadning xohlagan mollarini berib, uning qaytishida: “Musofirga oʻxshaysiz, bugun, agar imkon boʻlsa, biznikiga kelsangiz, suhbatlashsak, juda minnatdor boʻlar edim”, dedi.

Shahzoda yigitga vaʼda berib qaytdi va qizga boʻlgan voqealarni aytib berdi. Qiz:

— Mayli, boring, qaytishingizda oʻsha yigitni ham uyga taklif qiling, — dedi.

Shahzoda mehmondorchilikka bordi. Oʻtirish bir kecha-yu bir kunduz davom etdi. Asad ziyofatdan qaytishda uy egasini ham mehmonga aytdi. Uyga kelib darvozani taqillatdi. Qiz chiqib eshikni ochdi. Qizga boʻlgan voqealarni aytib berdi. Mehmon chaqirilgan kun juma edi. Qiz:

— Ertalab doʻstingizning doʻkoniga boring, u bilan gaplashib oʻtirib, namozjumadan keyin uni uyga oʻzingiz bilan birga boshlab olib keling, — dedi. Shahzoda qizning aytganini qildi. Ammo u qilayotgan ishlarining tagida qanday sir borligini bilmas edi. Asad qizni ranjitmaslik uchun, uning buyrugʻini bajarishga tayyor edi. Shuning uchun istar-istamas yigitning doʻkoniga bordi. Uch-toʻrt soat oʻtgandan soʻng yigit bilan uyga qaytdi. Asadning olgan hovlisi uzun bir koʻchaning boshida boʻlib, darvozasi uzoqdan koʻrinib turardi. Qarasa, darvozaning ikki yonida ikki yasovul turibdi. Shahzoda: “Vo ajabo, bu qanday sir”, deb hayron boʻldi. Mehmon yigit esa ichida “bu yigit oʻtaketgan boy yoki boʻlmasa shahzoda, deb oʻylaganim toʻgʻri chiqdi”, deb shunday yigit bilan doʻstlashganligi uchun oʻz-oʻzidan xursand boʻldi. Shahzoda:

“Oʻzim oʻlim kishisi edim, endi mehmonning oldida orqaga qaytish yaxshi emas. Mayli, endi boʻlar ish boʻldi, boshimga nima tushsa, koʻraman”, — deb dadillik bilan yura berdi. Eshikning oldiga kelgach haligi ikki yasovul qilichlarini sugʻurib tiz choʻkib taʼzim qildi va soʻngra ichkariga taklif qildi. Mehmon bilan shahzoda ichkariga kirdi. Qarasalar, yuradigan yoʻllariga ham poyandoz solingan, hovlida gullar ochilgan, bulbullar sayragan, har xil qushlar kukulashib yuribdi. Suvning boʻyida bir shohsupa, shohsupaning ustida paloslar soligʻlik, dasturxonlar bezatilgan. Dasturxonda har xil ovqat, turli-tuman mevalar, ichimliklar — hammasi muhayyo. Hovlida bir qancha qul-choʻrilar xizmat qilib yuribdi. Asad mehmonni haligi supa ustiga oʻtqazdi. Oʻzi qizni qidirib, uylarga birma-bir kirdi. U uyga kirsa yoʻq, bu uyga kirsa yoʻq. Oxirida bir uyga kirsa, qiz shahzodani koʻrib:

— Uyatsiz, mehmonni yolgʻiz tashlab, oʻzingiz bu yoqda nima qilib yuribsiz? — dedi.

Shahzoda hayajonlanib:

— Men juda hayron boʻlib qoldim. Uydan chiqib ketganimda bunday narsalar yoʻq edi. Bular qayoqdan paydo boʻlib qoldi? — dedi.

— Bularning sababini soʻramang, qul-choʻrilarga xizmatni buyuravering, mehmonning koʻngli nima bilan xursand boʻlsa, shuni qiling. Buning sababini keyin aytaman, — dedi qiz.

Shahzoda uydan chiqar oldida qiz:

— Darvoqe, tunov kun mehmonga borganingizda yigitning xotini yaxshi ashula aytar ekan, degan edingiz. Yigit oʻz sevgani bilan birga oʻtirsa juda xursand boʻladi. Shuning uchun uni olib keltirishni soʻrasangiz yoʻq demas, — dedi.

Yigit uydan chiqib mehmon yonida biroz oʻtirgandan keyin unga:

— Shu oʻtirishda mahbubangiz ham boʻlsa yaxshi boʻlar edi, — dedi.

Mehmon bu soʻzni eshitgach, uyga kishi yuborib, xotinini ham keltirdi.

Oʻtirish yaxshi boʻldi. Sozandalar soz chaldi, kanizlar oʻynadi, kelgan mehmon ham xushovoz edi. Uning xotini esa, shunday xushovoz ediki, qoʻliga dutor olib, eriga joʻr boʻlib ashula aytganda, har qanday toshyurakni ham eritib yuborar edi.

Oʻtirishdagilarning hammasi kayf-u safo qilib, uchib qoldi. Shahzoda ertasi kun choshtgoh vaqtida quyoshning haroratidan tomogʻi qaqrab koʻzini ochdi. Mayning taʼsiri bilan kallalari xumday shishgan edi. Tomoqlarini hoʻllab olish uchun suv axtara boshladi. Gandiraklab ariq labiga bordi. Yuz-qoʻlini yuvib, bir-ikki hoʻplam suv ichdi. U tomogʻini hoʻllab olgandan keyin atrofiga qarasa, qaysi koʻzi bilan koʻrsin hovli jimjit. Na kelgan mehmonlar bor, na kechagi qul-u choʻri va na sevgan qizi — hech qaysisi koʻrinmaydi. Esini yigʻib olib, shoshib-pishib, uydan-uyga oʻtib ularni axtara boshladi. Juda hayron boʻldi: “Endi ishimiz qanday boʻldi?” deb sukutga ketdi. Lekin birdan qorongʻu bosgan koʻzlari uyning toʻrida taxlogʻlik turgan bir gilamga tushdi. “Ey, nomard qiz, uyning vasiqasi yoʻqligini bilib, mana shu gilamni sotib, yoʻl kira qilib ketsin, degan boʻlsa kerak, u sharmandaning shu qilganiga mana shu gilamni kuydirib, hovliga oʻt qoʻyib ketaman” deb oʻyladi. Borib gilamni tortsa, gilam ogʻir, jahli bilan selpib yuborgan edi, gilamning orasidan ikki tana tushdi. Boshi yoʻq. Diqqat bilan qarasa, uyga chaqirib keltirgan oʻsha ikki navqiron mehmonning jasadi qir-qizil qonga belanib yotibdi. Vaqtsiz oʻlgan bu ikki navqironni bu holatda koʻrib, oʻzini tuta olmadi.

Shahzoda yurtidan ajralib, bevatan boʻlib yurganligiga, sevgan qizidan ajralganiga va ikki navqironning bemahal oʻlganligiga yurakdan ezilib, yigʻlab turgan edi, darvoza tomondan ot dupuri eshitildi, birdan darvoza sharaqa-shuruq qilib qoldi. U: “Bu yerda odam oʻldirilganligi podshohga maʼlum qilingan boʻlsa, bu otliqlar meni tutgani kelayotgan kishilar boʻlsa kerak. Men endi, shunday ish koʻrsatayki, oʻz zamonasida bu ishni Rustam-Doston ham qilmagan boʻlsin” dedi-da, sapchib oʻrnidan turdi. U otliq eshikdan kirishi bilanoq yoqasidan xirpa boʻgʻib, koʻtarib yerga urdi. Yasovul yerda yotgan holda bigʻillab: ”Biroz toʻxta”, deb ishora qildi.

— Nima deysan? — dedi uning tomogʻini boʻshatib Asad.

— Bir qizni tarbiya qilgan edingmi? — dedi yasovul.

— Ha, tarbiya qilgan edim, — dedi.

— Meni oʻsha qiz seni chaqirib kelish uchun yubordi, — dedi. Shahzoda darrov uning koʻksidan tushib, uzr aytdi. Yasovul:

— Qoʻy-e, juda mazang yoʻq odam ekansan, odamni oz boʻlmasa oʻldirib qoʻyay deding, — dedi.

Ikkisi podshoh oʻrdasiga keldi. Darvoza oldida turgan ikki yasovul bir-birlariga qilichni urishtirib olib kirishga ijozat bergach, shahzoda ichkariga kirdi. Shahzoda qarasa, ust-ustiga solingan uch qavat imorat. Hovliga kirishi bilanoq kechagi xizmat qilib yurgan qul-choʻrilarni, oʻz uyiga oro bergan butun jihozlarni koʻrdi. Yana gullar ochilgan, bulbullar sayragan. Imoratning birinchi qavati juda ziynatlangan, ajoyib buyumlar bilan bezatilgan, ikkinchi qavati undan ham ziynatliroq, uchinchi qavati esa ulardan oʻta goʻzal va ziynatli xona edi. Shahzoda atrofga qarab, qurollangan sakkiz yuz yigitning kursida oʻtirganini koʻrdi. Eng yuqorida bir taxt ustida niqoblangan qiz oʻtiribdi. Asad qizga taʼzim qildi. Qiz Asadni hurmat qilib, oʻrnidan turgan edi, yigitlar ham baravar oʻrinlaridan turib Asadga taʼzim qildilar. Qiz shahzodani izzat-ikrom bilan yuqoriga oʻtqazdi, uch kungacha ziyofat berdi.

Uchinchi kuni:

— Yaxshi yigit, — dedi malika.

— Labbay,— deb oʻrnidan turdi shahzoda. Malika:

— Musofirni siylamoq uch kun, toʻrtinchi kunga oʻtib ketdi. Nimaga ketaman demaysiz, — dedi.

— E malikam, meni qullaringiz qatorida koʻrsangiz, men shu yerda qolib ishlasam, ketish mutlaqo xayolimda yoʻq, — dedi.

— Mening qulim koʻp, hech qanday qulga ehtiyojim yoʻq, mehribonchiligingiz uchun rahmat. Istasangiz joʻnay berasiz, — dedi malika va xizmatkorlariga qarab:

— Bu kishining xizmat haqini chiqarib bering, — dedi.

Xizmatkorlar bir xaltada tilla chiqarib berishdi. Qiz:

— Mana bu xizmat haqingiz, endi, istasangiz joʻnay berasiz, — dedi.

Asad:

— Men bu dargohdan chiqib qayerga ham boraman. Nima boʻlsa ham meni shu dargohdan yiroq qilmang,— deb yalindi.

Malika:

— Gapni koʻp uzaytirmang, mana bu oltinlarni olib, tezda yurtingizga joʻnang. Bu oltin sizning yetti pushtingizga yetadi. Mabodo oʻgʻriga oldirib qoʻysangiz, menga xat yozing, men sizga yana oltin yuboraman, xoʻp, endi xayr, — dedi. Shahzoda tagʻin:

— Malikam,— deb soʻz boshlagan edi, malika gʻazablanib, “jallod” deb qichqirdi. Ikki jallod paydo boʻldi. Malika:

— Olib chiq buni, haydab yubor, — dedi.

Ikki jallod shahzodaning ikki qoʻlidan ushlab tashqariga qarab yetakladi. Ketidan xaltadagi oltinni koʻtarib bir yasovul ham ergashdi. Jallodlar shahzodani arkning birinchi qavatidan olib tushib kelayotganida shahzoda ichida: “Bu nima degan xoʻrlik. Men bu yerdan chiqib, endi qayoqqa boraman”, deb oʻyladi. Har ikki jallodni urib, irgʻitib yubordi. Buni koʻrib turgan bir yasovul shoshib-pishib malikaga xabar berdi:

— Jallodning har ikkisini irgʻitib yubordi. Birining qoʻli uzildi, birining boʻyni, — dedi. U soʻzni tugatar-tugatmas shahzoda qaytib kirdi:

— Malikam,— deb soʻz boshlagan edi, qiz sapchib oʻrnidan turib qilich sugʻurdi, oʻtirgan sakkiz yuz yigit ham oʻrnidan turib, baravar qilich sugʻurdi.

— Jallod,— deb qichqirdi malika.

Haybatli bir jallod paydo boʻldi.

— Olib chiq buni, olib chiqib tashla! — dedi. Jallod kelib shahzodaning yoqasidan ushlamoqchi boʻldi, shahzoda undan oldinroq jallodning yoqasidan boʻgʻib, qattiq zarb bilan yerga urdi.

— Oyoqlaringni uzat, — dedi.

Jallod qoʻrqqanidan oyoqlarini uzatdi.

— Qoʻllaringni yenging ichiga ol, qimir etmay yotasan, agar qimirlasang tepaman,— deb dahshat qildi. Jallod shahzodaning buyrugʻini kutib, qimirlamay yotdi. Gʻazablangan shahzoda:

— Mana, jallodingizning ahvoli, malikam, — dedi. Siz jallodga shunday buyruq qilib, jallod, kel, odobsiz yigitni olib chiqib boshini kes! deng. Shu shart bilanki, meni oʻldirib sizning yuradigan yoʻlingizga koʻmsinlar. Siz mening qabrimni bosib oʻtganingizda ruhim biroz shodlanib tursa bas, — dedi. — Agar siz jallodga shunday buyurmas ekansiz, mana shu oʻtirgan sakkiz yuz azamat yigitingizga ham bas kelishim turgan gap, — dedi.

Malika kulimsirab:

— Meni shunaqa yaxshi koʻrasizmi? — dedi.

Shahzoda:

— Albatta, har qanday buyrugʻingiz boʻlsa ham bajarishga qodirman. Agar siz yer yuzidagi togʻlarni hovonchaga solib yanchib, elakdan oʻtkazgin, yuragingdan qon olib yerni qizartirgin deb buyursangiz ham bajaraman, buyrugʻingizdan aslo bosh tortmayman, — dedi.

— Unday boʻlsa, chiqib keting, — dedi malika. Shahzoda taajjublandi. Malika:

— Nima qilib oʻylanib qoldingiz. Yigit oʻz soʻziga ega boʻlishi kerak. Men buyuraman, marhamat qilib mana bu haqingizni olib, bu yerdan chiqib keting, — dedi.

Shu fursatda eshikdan bir elchi kirib keldi. Malikaning qoʻliga bir noma berdi. Malika nomani oʻqib juda xursand boʻlib ketdi: yigitlarga qarab:

— Otam sayohatga ketgan edilar, qaytibdilar. Hammangiz otamning istiqboliga chiqingiz, — dedi va shahzodaga: — Xoʻp, endi sizga ham xayr, — dedi.

Shahzoda:

— Xoʻp mayli, men ketaman, ammo menga bu oltiningizning hojati yoʻq. Menga bir durustroq ot bering, unda mukammal qilich-qalqon, yoylar boʻlsin. Biyobonlarda yurib sizning firoqingizda ov-ovlab umr oʻtkazsam, mening juda katta davlatim shu boʻladi, — dedi.

Malika Asadning aytganlarini tayyor qildirdi. Shahzoda otga minib, malika bilan xayrlashdi. Malikaning odamlari ketgan tomonga yoʻl soldi. U shahar darvozasidan chiqib qarasa, podshoh bir qancha ming askar bilan kelayotir. Asad toʻgʻri podshohning oldiga borib, unga salom berib, qoʻlini oʻpdi:

— Taqsir, men Xorazm shahzodasi boʻlaman. Qizingizga uylanish uchun Xorazmdan kelgan edim. Siz sayohatga ketgan ekansiz. Albatta, yoʻq demasligingizga ishonaman. Podshoh gʻazablanib:

— Bu nima beodoblik, sen Xorazm shahzodasi ekansan, undan katta boʻlganingda ham qizimni sendek beodobga bermayman, — dedi.

— Bermasangiz urush maydonini tayin qiling, baribir zoʻrlik bilan boʻlsa ham qizingizni olaman, — dedi shahzoda.

Podshoh zaharxanda kulib:

— Basharangga qarasa tuppa-tuzuk odamga oʻxshaysan. Ayt-chi, seni qay vaqtda jin chalgan. Na lashkaring bor, na tayining. Men bilan qanday qilib jang qilasan? — dedi va gʻazablanib qilichini qinidan sugʻurdi.

Shahzoda ham qilich koʻtardi. Ikkisi qilichlashishdi, podshoh yarador boʻldi. Podshohning askari Asadning ustiga yopirildi. Asad ularga qarshi keskin urushga kirdi. Kecha-yu kunduz jang qildi. Otiga oʻq tegib yiqilsa, boshqa otni olib mindi. Podshohning koʻp askarlarini qirib tashladi.

Malika ravoqqa chiqib darvozani ochib tomosha qilib oʻtirgan ekan, Asad yaralanib qolgan otni yugurtirib arkning tagiga kelib:

— Ey malikayi bevafo, tomogʻim qaqrab, oʻlarga yetdim. Sening qoʻlingdan bir qultum suv ichib, oʻlsam armonim yoʻq edi, — dedi.

Malika buning mardligini koʻrib, qilgan ishlariga pushaymon yeb oʻtirgan edi. Birdan shoshib orqasiga qayrilmoqchi boʻlganda, derazadan tushib ketdi. Shahzoda qarasa, malika ravoqdan yiqilib, pastga tushib kelayotibdi. Yerga tushib mayib boʻlmasin, deb epchillik bilan malikani ushlab oldi. Malikaning zarbiga oʻzi ham yiqilayozdi. Darrov malikani otga mingashtirib, shoshib joʻnab qoldi. Podshoh yarador boʻlib qolgani uchun ularni hech kim quvlamadi. Bitta-yarimta quvlaganlarni ham shahzoda oʻldirib keta berdi. Bir koʻkalamzorga borib shahzoda va malika otdan tushdilar. Shahzoda jarohatlanganidan, qon koʻp oqdi:

— Xayr endi, malikam, mendan rozi boʻling, — deb hushidan ketdi. Malika yigʻlab, nima qilishini bilmay, oʻzicha oʻyladi. Soʻngra shahzodaning qonli kiyimlarini kiydi. Shahzodaga esa oʻzining kiyimlarini kiydirdi. Uni bir gʻorga qoʻyib, otga minib shaharga qaytdi.

Shaharda odamlar oʻlik tashib yurgan ekan, podshoh askarlari malikani koʻrishlari bilanoq “shahzoda” kelyapti deb qochishdi. Malika oʻzini muolaja qilgan tabibning doʻkoniga bordi. U tabibga:

— Jarohatga kerakli dorilaringning hammasini yigʻishtirasan, oʻzing otga mingashib, men bilan birga ketasan. Borgandan keyin birorta dori esimdan chiqibdi, desang, boshingni taningdan judo qilaman, — dedi. Chol ham qoʻrqib dorilarini yigʻishtirdi, otga mingashib toʻppa-toʻgʻri shahzoda yotgan gʻorga keldi. Malika cholni otdan tushirib:

— Mana shu yigitni tuzatsang, juda koʻp oltinlar beraman. Tuzata olmasang qilichdan oʻtkazaman, — dedi. Chol yigitning jarohatlarini koʻrib hayron boʻldi:

— Voy-boʻy, bolam, buning yarasi ogʻir, juda koʻp oʻq yegan. Yigitning odam boʻlishidan odam boʻlmasligi koʻproq. Lekin tuzatishga harakat qilaman. Tuzata olmasam oʻldirsang oʻldirarsan, — dedi.

Malika cholning gapini eshitib:

— Nima qilsangiz ham shuni tuzatib bering,— deb yalinib yigʻladi. Chol shahzodani muolaja qila boshladi. Malika shu atrofdagi togʻlarda ov qilib, ov goʻshtidan yigitga pishirib berib turdi. Shahzoda kundan-kunga tuzala borardi.

Oradan koʻp vaqt oʻtmay, qizning otasi podshoh ham sihat topdi. Qizining qochib ketganligini eshitib, alamiga chidayolmay qancha ming askar bilan qizini qidirib ketdi. Podshoh togʻma-togʻ oshib, ov qilib yurgan qizini koʻrib, darrov tanidi. Uni tutishga buyurdi. Malika oʻq bilan bir necha askarni urib yiqitdi. Keyin otasiga baland tovush bilan:

— Agar pahlavonlaringiz mard boʻlsa, bitta-bitta maydonga kirgizing, — dedi.

Shahzoda darmonsiz boʻlsa ham gʻordan chiqib, ularning urushini tomosha qilib turgan edi.

Qiz maydonda bir necha kishini oʻldirdi. Podshohning askari ichida bir oʻtkir qilichboz bor edi. Maydonga oʻsha qilichboz kirdi. Qiz u bilan ikki soatcha qilichlashib, ishni ajrim qila olmadi.

Shu paytda birdaniga togʻning ikkinchi tomonidan bir qancha ming askar bilan tigʻ koʻtargan bir pahlavon paydo boʻldi. Kelayotganlar bu urushni koʻrib hayron boʻlib toʻxtashdi. Shu paytda malika haligi qilichbozni yiqitib, kallasini kesdi.

Bir tomondan kelgan lashkarboshi har ikki tomonga kishi yuborib: “Bu qanday urush, uch kishini behisob askarlar oʻrab olganining sababi nima?” deb soʻradi.

Qiz uning yuborgan xatini oʻqib koʻrdi: “Shahzoda bilan maslaxatlashib javob berayin”, deb shahzodaning yoniga kelib: “Bu xatni yangi kelgan sardor yuboribdi. Bunga nima deb javob beramiz, — dedi.

Shahzoda xatni olib oʻqib koʻrsa, xat oxirida Behzodxonning muhri bosilgan ekan. Oʻzini oʻlimga bichib qoʻygan shahzodaga qaytadan jon kirdi. Juda sevinganidan malikaga:

— Bu sardor mening ustozim boʻladi. Men Xorazmda ekanligimda Chin-Mochinga ketgan edi. Hozir shu yoqdan kelayotgan boʻlsa kerak, bizning ajalimiz yetmagan ekan, — dedi.

Shahzoda darrov nomaga javob yozdi. Behzodxon xatni oʻqib shahzoda Asad ekanini bilib, hushdan ketayozdi. Tezda oʻziga kelib, shahzoda tomonga yurdi va u bilan quchoqlashib koʻrishdi. Bular topishgach, qizning otasi shoshib qoldi.

Shahzoda oʻz boshidan oʻtgan voqealarni qisqacha boʻlsa ham Behzodxonga soʻzlab berdi. Behzodxon Asadning tortgan mashaqqatlarini eshitib, goh yigʻlab, goh xoʻrsinib tingladi. Qizning mehribonlik qilganini eshitib, xursand boʻldi.

Keyin Behzodxon tomonidan qizning otasiga noma yozildi. Qizning otasi ham yarashishga rozi boʻldi. Bularni mehmon qilish uchun. shaharga taklif etdi. Podshoh bir qancha kun toʻy-tomosha qilib, malikani shahzoda Asadga nikohlab berdi.

Bir necha vaqt oʻtgandan keyin shahzoda Behzodxon bilan Xorazmga qaytmoqchi boʻldi. Bir qancha yoʻlgacha podshoh bularni kuzatib qoʻydi.

Yoʻlda malika bilan shahzoda oʻz sarguzashtlari haqida suhbatlashib ketayotganlarida malika nima uchun yarador qilingan holda sandiq ichiga solinib, shahar devoridan xandaqqa tashlanganligi haqida gapirib, oxirida shu soʻzlarni aytdi:

— Men oʻldirgan er-u xotin mening xizmatkorim edi. Oʻzingiz koʻrdingiz, ular ashulani juda yaxshi aytar edilar. Otam sayohatga ketganligi uchun men oʻzim istaganimcha bazm tuzdim. Bir kecha shularning ashulasini eshitgim keldi. Ularni yarim kechada bezovta qilmay, deb xabar olgani borgan edim, hali uxlamay, may ichishib oʻtirishgan ekan, meni koʻrib juda sevinishdi. Xotini menga ust-ustiga may quyib berdi. Hazil yoʻsinida yigit mening qoʻlimni bukishga uringan edi, men uni bir qoʻllab yerga yotqizib qoʻydim. Xotini kayf aralash: “Bir qizning bir qoʻliga kuchi yetmagan senday yigitga uyat”, deb achchiqlandi. U uyalganidan oʻrnidan turib menga hanjar soldi. Men hushimdan ketgandan keyin ular meni sandiqqa solib, eltib tashlagan joydan siz meni topib olib parvarish qildingiz. Ajalim yetmagan ekan, sihat topdim. Yigit va xotinni shu gunohi uchun oʻldirtirdim, — dedi.

Shunday qilib Asad, malika va Behzodlar Xorazmga yetib bordilar. Asadning amakisi zolim podshoh zulmidan xalq juda ezilgan edi. Bular borishi bilanoq xalq bilan maslahatlashib, podshohni taxtdan tushirib, zindonga soldi, shahzoda Asad podshoh boʻldi. U zolimlarni yoʻqotib, mamlakatda adolat oʻrnatdi. Shu bilan murod-maqsadlariga yetdilar.