Qurbaqaxon

Bir zamonda bir qurbaqa suvda suzib zerikibdi-da, oftobga chiqib quruqlikdagi manzaralarni tomosha qilib oʻtiribdi. Bu vaqt osmondan bir burgut uchib oʻtibdi. Unga qurbaqaning havasi kelib uchgisi qistab, shuncha harakat qilsa ham yerdan bir enlik koʻtarilolmabdi. Keyin qurbaqaxon ucholmagani uchun juda xafa boʻlibdi. U burgutni topmoqchi va undan uchishni oʻrganmoqchi boʻlib yoʻlga tushibdi. Qurbaqaxon koʻp yuribdi. Togʻlar va dashtlardan oʻtib bir yerga borsa, bir koʻchaning bir chekkasida bir kalamush yigʻlab yotibdi. Qurbaqaxon undan ajablanib soʻrabdi:

— Ha, oʻrtoq, kalamush, nima boʻldi, muncha qattiq yigʻlaysan.

Kalamush javob beribdi:

— Ey qurbaqaxon, men yigʻlamay kim yigʻlasin. Yosh vaqtimdan beri uchgim kelardi. Hech ucholmay yigʻlayman. Bugun uchay deb shiftdan oʻzimni yerga qarab tashlagan edim, qovurgʻam sindi.

Qurbaqaxon uni oʻzi bilan birga olib burgut ketidan ikkovlashib ketibdilar. Bular koʻp yurdilar, moʻl yurdilar, borib-borib bir oʻrmonlikka yetdilar. Bu oʻrmon somon bilan toʻlib-toshib yotar edi. Ular bu somonlar oldida nima qilishlarini bilmay serrayib turishaveribdi. Shu vaqt somon tagidan ikki koʻzi yumuq bir tipratikan chiqibdi. Qurbaqaxon bilan kalamush undan hol-ahvol soʻragan edi, tipratikan koʻziga yosh olibdi:

— Ey mening qadrdon birodarlarim, yosh edim, qaridim, tishlarim tushib bitdi, kuchim quridi. Shuncha yil yashab ucholmaganimga xoʻrligim kelib afsuslanaman, — debdi tipratikan hali ham koʻzini ochmagan holda. Bular maqsadlarini bayon qilganlaridan keyin sevinib koʻzini ochibdi va uchovlashib, birin-ketin yoʻlga tushibdilar.

Uch oʻrtoq ertani kech, kechni erta qilib yana koʻp yuribdilar. Borib-borib bir daraxtning tagida dam olgani oʻtiribdilar. Shu vaqt daraxt tepasidan bir burgut uchib tushib, bular bilan soʻrashib boʻlgandan keyin Qurbaqaxon uchishni oʻrgat deb maqsadini aytibdi. Burgut avval koʻnmabdi. Uch oʻrtoq uni qoʻymabdilar. Burgut qurbaqaxon bilan kalamushni ikki panjasi bilan mahkam siqib bir pastda osmonga — bulutlar orasiga olib chiqib ketibdi. Qurbaqaxon bilan kalamushning yuragi yorilguday boʻlibdi, koʻzlari jimirlashibdi. Burgut boʻlsa biroz bularni aylantirib tomosha qildirib bulutlar orasidan tashlab yuboribdi. Ikki oʻrtoq qoʻllarini yigʻib chopganday yerga tushib kelaveribdi. Bundan burgutning kayfi uchib bulutlar orasidan baqiribdi:

— Uchinglar, uchinglar, qurbaqaxon.

Qurbaqaxonning esi chiqib ketgan edi. U hech narsani eshitmabdi, eshitsa ham payqamabdi. Shunday qilib Qurbaqaxon bilan kalamush oldinma-keyin, bir-birining ketidan quvlashib yerga tushibdilar. Qurbaqaxon pachoq-pachoq boʻlib ketibdi. Kalamush esa xas ustiga tushgan edi. Unga hech narsa boʻlmabdi. U oʻrnidan turib kavakka qarab qochibdi.