Qirq yolgʻon

Bor ekan, yoʻq ekan, qadim zamonda bir boy bor ekan. U juda boy ekan, bir chuqurda achib qolgan loy ekan, sira suv oʻtmagan soy ekan, birov minmagan toy ekan, yomgʻir yogʻganda bulutning orasida qolgan oy ekan, qozonga solsa, dogʻ boʻlmagan moy ekan, kigiz-koʻrpasi yoʻq, odam yotmagan joy ekan, birov ichkisi kelmagan choy ekan. Bu boy shunaqa dongʻi ketgan mashhuri olam ekan.

Boy yurib-yurib bir kuni nima ham boʻlib oʻlgan ekan. Uchta oʻgʻli uch oy-u oʻn kungacha ovora boʻlib, haqlarini boʻlgan ekan. Bu oʻgʻillarning bittasiga yetti-sakkiz pogʻonali shoti, bittasiga eski childirma, bittasiga yotsa turolmaydigan, tursa yurolmaydigan uchta koʻr eshak tekkan ekan. Uchovining uch oy, oʻn kunda boʻlib olgan bor narsasi shu ekan. Bir kun shoti tekkan ukasi akasi bilan urishib qolgan ekan. “Sizlarning oldilaringizda turganim shu boʻlsin”, deb otasidan qolgan shotisini olib, yelkasiga solib ketgan ekan. Namangan daryosining yoniga yetgan ekan. Daryoga borgandan keyin “Meni oʻtkazib qoʻying” deb, kemachiga aytgan ekan.

Kemachi:

— Shotiga bir miri, oʻzingga bir miri berasan, boʻlmasa oʻtkazmayman, — degan ekan. Shoti egasi:

— Oʻtkazib qoʻysang, bir miri beraman, boshqa bera turgan pulim yoʻq, — degan ekan.

Kemachi koʻnmaganidan keyin, shotini tashlab, ustiga irgʻib minib olib, kemachidan burun daryoning narigi yogʻiga oʻtib olibdi. U daryodan oʻtib, shotini olibdi, yelkaga solibdi, joʻnab qolibdi. Nariroqqa borsa, Namanganning oʻrik-olmasi pishib, toʻkilib, tagiga tushib turgan ekan. Toʻkilganini olib, savatga solib, odamlar tepasiga chiqib qoqolmay turganida u shotisi bilan yetib kelgan ekan. Odamlar uni koʻrib:

— Oʻrtoq, shotini bizga ijaraga qoʻy, mana bu mevalarning tepasiga chiqolmay yotibmiz, chiqsak, tusholmay yotibmiz. Olmaga olti pul, oʻrikka toʻrt puldan ijarani ola ber, yeganing yana oʻzingniki, — debdilar.

U xursand boʻlib, shu aytgan bahoga shotini ijaraga qoʻyib, chaqalarga choʻntagini toʻlgʻazib, shotini olib, yelkaga solib, joʻnab, uyiga yetib qopti. Uyiga kelsa akalari:

— Xoʻsh, qayda yurding, nima qilib kelding? — debdilar. U:

— Sizlar meni hech ish bilmaysan, deb xoʻrladilaring. Mana men, musofirchilikda yurib, shuncha pul topib keldim, — deb choʻntagidan tangalarni olib, oʻrtaga tashlabdi.

Buni koʻrgan akalari “Buni qaydan olding?”, deb soʻrabdilar. Ukasi musofirchilikdan topganini aytibdi. Uni koʻrib childirma tekkan merosxoʻr akasi:

— Otamdan qolgan childirmani olib ketay, oʻsha yoqda qolib ketay, — deb childirmani olib, safarga chiqib ketgan ekan, biyobon choʻlga yetgan ekan. Qayoqqa borishini bilmasdan, bir joyga borsa, suvi yoʻq eski tegirmon koʻrinib qolgan ekan. Tegirmonning ichiga kirib yotay desa, uning ichi chang-tuproq ekan. U yoqda yotsam chang boʻlaman, bu yoqda yotsam gard boʻlaman, undan koʻra, doʻlning ichiga kirib yotayin deb, doʻlning ichiga kirib yotib qolgan ekan. Bu joy ayiq-maymunlarning kirib yotadigan joyi ekan.

Hademay, tegirmon ichiga ayiq-maymunlar kirib kelaveribdi, ichi zich toʻlibdi. Hammadan keyin yoʻlbars kirib kelib, doʻlning ichiga kirib yotay deb turganda, oyogʻi doʻlda yotgan childirmaga tegibdi. Childirma “darang” etib qattiq ovoz chiqaribdi. Yoʻlbars qoʻrqqanidan oʻzini yerga otibdi. Sakkiz maymun, toʻqqiz ayiq: “Kattakonimiz muncha qoʻrqdi, buning ichida bir balo bor shekilli”, deb oʻzlarini ochilgan eshikka urgan ekan, eshik juft boʻlib yopilib qolibdi. Shu shovqinda yigit uygʻonib qolibdi. U eshikni ochib chiqib ketay desam, ayiq-maymunlar oʻzimni yeb qoʻyadi. Ayiq-maymunlar oʻz bilgicha eshikni ocholmaydilar, tashqariga qocha olmaydilar. Indamay tursam, bular meni yeb qoʻyadi, deb childirmani olib chalaveribdi. Ayiq-maymunlar qoʻrqqanidan oʻzlarini goh u yoqqa, goh bu yoqqa urib sarosimada qolibdi. U boʻlsa, hadeb childirmani chalaveribdi. Shu bilan tong otib qolibdi.

Tong vaqtida, bir savdogar qirq tuya moli va xizmatkorlari bilan oʻtayotib, childirmaning tovushini eshitib qolibdi. Savdogar tuyalarini toʻxtatib, xizmatchilariga: “Sizlar tuyani boqib oʻtlatib turinglar, men tegirmonga kirib chiqay, u yerda bazm boʻlayotganga oʻxshaydi”, deb kelib tegirmonning eshigini ochib yuborgan ekan, tegirmonga qamalib, chiqolmay turgan jonivorlarning hammasi oʻzini eshikka urib, kattalari savdogarning boshidan sakrab, kichiklari oyoqlari orasidan oʻtib qochib ketibdi. Buni koʻrgan savdogar qoʻrqqanidan rangida qon qolmay, anqayib qolibdi. Childirmaning egasi tashqariga chiqsa, eshik yonida birov turgan ekan. Yigit childirmani yerga urib savdogarning yoqasidan boʻgʻib qolibdi. Savdogar:

— Nega mening yoqamdan boʻgʻasan? — deb soʻrabdi.

U:

— Eshikni ochib, ayiq-maymunlarni sen qochirib yubording, bu yoqqa yur, — debdi.

Savdogar:

— Meni qayoqqa olib borasan? — debdi.

Childirmachi:

— Meni xon chaqirtirib olib, “Sen childirma chalishga usta ekansan, shu ayiq-maymunlarni oʻrgatib berasan”, deb menga shu ayiq-maymunlarni yigʻib bergan edi, men ularni shu yerga qamab, mashq berib, oʻyin oʻrgatib turgan edim. Xon “Qirq kunda qirq xil oʻyin oʻrgatasan”, degan edi. Men bularga yigirma besh kun ichida yigirma besh xil oʻyinni mashq berib, oʻrgatib qoʻyib edim. Endi oʻn besh kuni qolganda, eshikni ochib, hammasini qochirib yubording. Bularni sen qaydan topib berasan. Agar topib berolsang topib bergin, topib berolmaydigan boʻlsang, men seni xonning oldiga boshlab boraman, — deb doʻq qilibdi. Savdogar uning bu gapiga:

— Oʻrtoq, men bilmay qolibman, anavi turgan qirq tuya mol meniki, shundan yigirma tuyasini moli bilan ol. Meni bu gʻalvadan qutqar, —degan ekan, childirmachi:

— Bekor aytibsan, bu hazil ish emas, yur bu yoqqa, — debdi. Savdogar yalinib:

— Oʻttiz tuyasini oling, bizni qoʻyvoring, — degan ekan. U yana:

— Men bularni oʻrgatganimga xon menga koʻp inʼom bermoqchi edi. Buning ustiga yana javobgarligi bor, xonning oldiga yur! — degan ekan, savdogar:

— Boʻlmasa, shu qirq tuya molimning barchasini olaqol, indamay qoʻyaqol, — debdi.

Childirmachi:

— Bu bilan boʻlmaydi. Gapni koʻpaytirma, bu yoqqa yur! — degan ekan. Savdogar shoshganidan:

— Boʻlmasa, endi, shu tagimdagi otimni ham olaqol, meni shu ishdan qutqaraqol, — debdi. Shunda childirmachi:

— Bu mollarni xonga oʻzim topshiraman, siz bu yoq bilan keta qoling, — debdi.

Shuning bilan savdogar qirq tuyasi bilan molidan ajrab, bir yoqqa ketib qolibdi, butun mol va tuyalarini olib, childirmachi ikkinchi yoqqa ketib qolgan ekan, uyiga yetib qolgan ekan.

Uning aka-ukasi koʻrib, ”Buncha molni qaydan olding?” deb soʻragan ekan. U:

— Musofirchilik yaxshi boʻlar ekan. Shuncha molni topib keldim, — degan ekan. Buni koʻrib uchta koʻr eshak tekkan birodari:

— Musofirchilik bunday yaxshi boʻlar ekan, men ham mol topib kelay, — debdi. U eshakni minib, laq-u luq ilib olib, katta yoʻlni bilib olib, ikkita eshakni oldiga solib haydab ketgan ekan. Shunday qilib, yoʻl yurib ketgan ekan, uzoq joyga yetgan ekan. Bir vaqt eshaklari och qolib, yotsa turolmaydigan, yoʻlga yurolmaydigan boʻlib qolibdi. Nariroqqa borsa, bir sichqon koʻrinibdi. U sichqonga qarab:

— Sichqonboy, — debdi. Sichqonboy:

— Ha, nima deysiz, hoy, — debdi.

— Mana bu eshagim yotib turolmaydi, yoʻliga yurolmaydi, shuni sen olgin. Bir kuni boʻlmasa, bir kuni foydang tegib qolar, — debdi.

Sichqon:

— Foydam tegsa tegib qolar, ha, qoldirsang qoldirib qoʻya qol, — debdi. Shu soʻz bilan u bir eshagini sichqonga berib ketib qolsa, nariroqqa yetib qolsa, bir qoʻngʻiz otning tezagini yumalatib kelayotgan ekan. U qoʻngʻizga qarab:

— Qoʻngʻizboy, — debdi, — mana shu eshagim yurolmay qoldi, u menga katta dardisar boʻldi. Shuni olsang bir kun boʻlmasa bir kuni foydang tegib qolar, — debdi. Qoʻngʻiz:

— Ha, foydam tegsa tegib qolar, tashlab keta qol, — debdi.

Qolgan eshagini minib joʻnab qolibdi. Bir muncha joyga yetib qolibdi, eshagining oyogʻi loyga botib qolibdi. Oʻzi yotib qolibdi. U hayron boʻlib tursa, roʻparasidan uyqu paydo boʻlibdi. U uyquga qarab:

— Uyqu, eshagim yoʻlda yurolmay, menga katta dardisar boʻlib qoldi. Shuni oʻzing olaqol, bir kuni foydang tegib qolar, — debdi. Uyqu:

— Odamning koʻziga yaqin borolmay, uxlatolmay hayron boʻlib yurib edim. Mayli, tashlab ketaqol, — debdi.

Merosxoʻr qolgan eshagini uyquga berib, ketib qolsa, bir shaharga yetib borsa, bir baqqolni koʻrib qolibdi. Baqqolning yoniga borib non tilagani uyalib, roʻparasiga oʻtirib olibdi. Baqqol:

— Sen bu yerda nima qilib oʻtiribsan? — deb undan gap soʻrabdi.

Bola:

— Otam oʻlgan, onam oʻlgan yetim, uyalmagan betim, oʻgʻli yoʻqqa oʻgʻil, qizi yoʻqqa qiz boʻlaman, deb yuribman, — debdi.

Baqqol:

— Boʻlmasa menga oʻgʻil boʻl, mening oʻgʻil-qizim yoʻq edi, — debdi. Bola uning bu taklifiga koʻnibdi. Keyin baqqol uni uyiga boshlab boribdi, koʻrpachaga oʻtqazibdi, non-pon yegizibdi, shuning bilan bola boqqolnikida yotib qolibdi.

Ertasiga bolaga ob-u ovqat yegizib, unday-bunday degizib, oltita molni olib, oldiga solib, “Mana shu molni haydab ketasan, bir chaqirimcha joyga yetasan, u yogʻida choʻl bor, bu yogʻida koʻl bor, ehtiyot boʻl, mollar choʻkib-netib ketmasin”, deb tayinlab bolani yuborgan ekan.

U shaharning xoni katta bir bogʻning darvozasiga bir nogʻora ildirib qoʻygan ekan. Har kim uni chalsa, qirq yolgʻonni aytishga majbur qilingan ekan. Yolgʻonning uddasidan chiqqan kishi xonning qizini olar ekan. Uddasidan chiqmagan oʻldirilar ekan. Bu toʻgʻrida podsho jarchi chaqirtirib qoʻygan ekan. Bu gapni baqqol bolaga tayinlamagan ekan. Bola mollarini haydab ketayotgan vaqtda, nogʻorani koʻrib qolgan ekan. U “Akam nogʻora chalganidan bir kechadayoq boyib qolgan edi, men nimaga chalmayman”, deb nogʻorani chalib yuborgan ekan. Buni eshitgan bir sipohi kelib: “Qani, bu yoqqa yur”, deb uni haydab xonning oldiga keltiribdi. Xon bolaga qarab:

— Qirq yolgʻonni toʻqiysan, toʻxtatmasdan oʻqiysan, agar biri kam qirq boʻlsa ham, oʻldirib yuboraman, — degan ekan.

Bola biroz oʻylab turib, shunday deb soʻz boshlabdi:

— Bor ekan, yoʻq ekan, bir katta toʻqay bor ekan. Bu toʻqayning ichida na choʻp, na giyohdan asar bor ekan. U toʻqayning ichida uchta mergan topganini har kimga bergan, toʻkilib qolsa tergan, qulochini kergan, birining oti Abdusamad akaning oʻgʻli Erali Ergan, birining oti Mirsayid akaning oʻgʻli Sherali Shergan va birining oti Nurmat akaning oʻgʻli Nurali Nurgan, gapni har yoqqa burgan ekan. Uchalasi hech nimasi yoʻq toʻqayga borishib, ov ovlashib, hech kimni topolmay, nechta ovni otolmay yurgan ekanlar. Qimorboz ekanlar, oshiq tashlashib dovlashib, suvi yoʻq ariqdan baliq ovlashib, oʻt yoqmasdan baliqni pishirishib, uni yemasdan ilgari lunjini shishirishib, shuning bilan toʻyishib, maslahatni bir joyga qoʻyishib yurgan ekanlar. Biroz fursat oʻtgandan keyin ular: “Uchovimiz bir joyda yurib, bir nima koʻrinib qolsa, uchovimiz baravar oʻq otib, qaysimizning oʻqimiz tekkanini bilmasdan, bir-birimiz bilan janjallashib oʻtirishimiz yaxshi emas, uchovimiz uch yoqqa yuraylik, nimani topsak oʻrtaga solishib, baravar boʻlishib, indamay qolishib ketaveraylik; hammamiz ekilmagan katta tolning tagida topishaylik”, deb maslahat qilishib, uchovi uch tomonga ketgan ekan. Bittasi nariroqqa borsa, katta gumbazga katta qush qoʻnib turgan ekan. U: “Bu qush chiroyli qush ekan, uni oʻldirmay tiriklay ushlab olay”, deb kamonini tashlab, hunarini xushlab, asta-sekin borib, qushning oyogʻini mahkam ushlab olgan ekan. Qush baquvvat — polvon qush ekan, uni koʻtarib osmonga olib chiqib ketibdi. Juda yuqoriga yetibdi. Merganimiz qushning oyogʻini qoʻyvorib oʻzini tashlavoray desa, oʻlishga aqli yetib qolibdi. U koʻzlarini yumib ketaveribdi. Ketganda, qancha yerga yetganda, oyogʻi yerga tekkanday boʻlibdi. Koʻzlarini ochib qarasa, qush bir xumga qoʻnib turibdi, uning oyogʻi yerga tegib turibdi. Mergan xumga qarasa, uning ichi liq toʻla tanga, hammasi manga, debdi, qoʻyniga, hamma yogʻiga solibdi, oʻzini oʻzi koʻtarolmaydigan boʻlib qolibdi. U qushning oyogʻini tagʻin ushlab olib, “Quv!” degan ekan, qush osmoni falakka koʻtarilib uchib ketib qolibdi, boyagi gumbazga asta-sekin yetib qolibdi. U qushdan ajraganidan keyin kamonini olibdi, yelkasiga solibdi. Shuning bilan mergan ketib qolibdi, ekmagan katta tolning soyasiga yetib qolibdi. U yerda dam olib oʻtirgan ekan, haligi merganlar ikkita yoʻq quyonni ushlashib, bir-biri bilan mushtlashib, kelib qolibdi. Ular bunga qarab: “Qani, nima topib kelding?” debdilar. U qoʻynidan, belidan tangalarni olib oʻrtaga tashlabdi. Ular ikkovi buncha tangalarni sanab, hisobidan qanday chiqamiz, undan koʻra hovuchlamasdan qismlab boʻlib olaqolaylik”, deb, yigirma qismdan oltmish qismni boʻlishib olib, choʻntakka solibdilar. Ikkala mergan tangalarni joylashtirganlaridan keyin, “Buni qaydan olding?” deb tanga keltirgan merganni qisti-bastiga olibdilar. Ularning bu savoliga tanga keltirgan: “Toʻqayning narigi chetiga borsam, bir gumbazning tepasida bir katta qush turgan ekan. Men qushni ushlab olay desam, qush meni ushlab olib, osmonga koʻtarib ketdi. Men indamay ketaverib edim, bir joyda oyogʻim yerga tegib qoldi. Koʻzlarimni ochib qarasam, qush bir xumga qoʻnib turibdi. Qarasam, uning ichi toʻla tanga ekan. Tangani qoʻynimga va choʻntaklarimga solib, qushning oyoqlarini tagʻin ushlab oldim. Shu qush meni haligi gumbazga keltirib qoʻydi, keyin bu yerga kelib sizlarni topdim. Endi indamay ketaveringlar”, debdi. Ikkala mergan: “Xumda yana qoldimi?” debdilar.

— Anchasi qolgan, — debdi kenja mergan. Bittasi:

— Boʻlmasa, ertaga men olib kelaman, — debdi. Unisi turib:

— Men olib kelaman, — debdi. Tanga keltirgani:

— Janjal qilmanglar, ertaga uchovimiz ham boraylig-u, koʻtargancha olaylig-u, bir-birimizga indamay qolaylik, — debdi. Ovchidan biri:

— U qush uchovimizni ham koʻtara oladimi? — debdi. Borib kelgan:

— Ha, koʻtaradi, u polvon qush, — debdi.

Shu gap bilan uchovi ketgan ekan, bular qarasalar, qush oʻsha gumbazda turgan ekan. Ilgari borib kelgan:

— Men borib qushning oyogʻini ushlagan vaqtimda, biring mening orqamdan borib oyogʻimdan ushla, undan keyin biring keyingingning oyogʻini ushla! — debdi.

Shunday qilib, bular qushning va bir-birining oyoqlariga tirmashgan ekan, qush bularni bay-baylatib, hay-haylatib, osmonga koʻtarib ketgan ekan. Bular juda baland koʻtarilganda, eng pastdagi mergan yerga qarasa, yer koʻrinmabdi. Eng pastdagi ovchi qushning oyogʻini ushlagan yuqoridagi ovchiga qarab:

— Sening gaping bilan biz bunchalik ovora boʻlib ketayotibmiz. Xumning kattaligi qanday bor, — deb soʻragan ekan, qushning oyogʻini ushlagan ovchi, “xumning kattaligini koʻrsataman, deb qulochini kerganda qushning oyogʻini qoʻyib yuboribdi. Bular aylanib-aylanib tushib, biri shaftolining shoxiga, biri oʻrikning shoxiga, biri olmaning shoxiga ilinib qolgan ekan.

— Shu gapning birorta rostini topib bering, men obketay, etakka solib ketay, — deb xonga taʼzim qilgan ekan. Xon:

— Sen qirq yolgʻon soʻrasam, ming yolgʻonga oʻxshatib gapirding, — deb kuyov qilmoqchi boʻlgan ekan. Oʻn kecha-kunduzli toʻy-tomosha boʻlib turgan vaqtda, bir vazirning oʻgʻli xonning qizini olishga harakat qilib yurgan ekan, lekin oʻzi nogʻora chalolmay, qirq yolgʻonni udda qilolmay, qizni ololmay yurgan ekan. Vazirning oʻgʻli bu toʻyni eshitib qolib, bir kampirning oldiga borib, yigʻlab “Qizni bu musofirdan ajratib menga olib berishning yoʻli bormi?” deb, yoʻl qidirib maslahat solgan ekan. Kampir vazirning oʻgʻliga qarab:

— Bolam, sen buni hazil fahmlaysanmi, sen menga bosh-oyoq sarpo, yuz tilla pul bersang, qoʻlini tekkizmasdan olib beraman, — degan ekan. Vazirning oʻgʻli:

— Yuz tilla pul bilan bosh-oyoq sarpo sizdan aylansin, — deb ularni kampirga yetkazib bergan ekan.

Toʻyning sakkiz kuni oʻtganda, kampir shu pul va kiyimlarni olib, paranji-chimmatini yopinib ketgan ekan, toʻyxonaga yetgan ekan. U bitta xizmatchisining oldiga borib:

— Aylanay bolam, siz kuyov yigitni chaqirib bering, bitta opangiz, qulluq boʻlsinga keldi, deb ayting, — debdi. U xizmatchi kuyovning oldiga borib:

— Anov yerda sizni bir opangiz yoʻqlab turibdi, — debdi. Shu gapga kuyov chiqib:

— Nima deysiz, opajon? —debdi. Kampir:

— Bu yoqqa keling, bolam, bu yoqqa keling, — deb orqasidan ergashtirib, odam yoʻq joyga kelgizib, “Oʻtiring, bolam”, deb oʻtqazib:

— Xonbachchadan uylanibsiz, qulluq boʻlsin, aylanayin jon bolam, — debdi.

Kuyov:

— Qulluq, — debdi.

— Aylanay bolam, xonbachcha bilan hamgap boʻlishning taomilini bilasizmi? —deb soʻrabdi.

Kuyov:

— Yoʻq, men bilmayman, — debdi.

Kampir:

— Bilmasangiz oʻrgatib qoʻyay, yosh ekansiz, bekorga oʻlib ketmang, shuni oʻrgatgani keldim, jon bolam, — debdi.

Kuyov:

— Voy, aylanay, jon onam, oʻrgatib qoʻying boʻlmasa, — debdi.

Kampir:

— Taomili shuki, xonning qizini nikoh qilib, siz qiz bilan boʻlganda qirq kungacha teskari qarab yotasiz, uyga kirganingizda yerga qarab kirasiz, chiqqaningizda ham yerga qarab chiqasiz. Shu qirq kun ichida xonning qiziga hech qaramaysiz. Tomoq yesangiz ham teskari qarab oʻtirib yeng. Taom yeb boʻlgandan keyingina bet-qoʻlingizni yuvasiz, — deb gapni burro qilib buriltirib, qulogʻiga uriltirib, chiqib ketgan ekan, ikki kun oʻtgan ekan. Shuning bilan xon qizini u yigitga nikoh qilib bergan ekan.

Kuyov kirib qizning yonida teskari qarab yota beribdi. Kampirning aytganini bajarib, uyga kirgandan koʻchaga chiqquncha yerga qarab, ovqatdan keyin bet-qoʻllarini yuvib yuraveribdi. Besh-toʻrt kun oʻtganda, qiz qoʻni-qoʻshninikiga chiqib yurganda, ular qizdan kuyovning ahvolini soʻrabdilar. Qiz xafa boʻlib: “Kuyov boʻlmay, axir omon boʻlsin, menga sira aylanib qaramaydi, erta bilan oʻrnidan turganda, bet-qoʻlini yuvib, soqolini taramaydi. Shundan bilamanki, u otamning buyurgan ishiga ham yaramaydi”, degan ekan. Bu gap qoʻshnidan-qoʻshniga, quloqdan-quloqqa tarqab, xonga ham eshitilibdi. Bu gapni eshitgan xon dargʻazab boʻlib, kuyovni oldiga chaqiribdi. Xon bu haqda vazirlariga qarab:

— Kuyovimiz hech yoqqa qaramas emish, uch kun-toʻrt kunda betini zoʻrgʻa yuvib, soqolini taramas emish. Uni kuyov qilganimga pushaymonim bor. Shu ishni nima qilsak boʻlar ekan. Sizlar nima deysizlar, — degan ekan. Vazirlar “Oʻzingiz bilasiz”, degan ekanlar. Xon:

— Agar oʻzim bilaturgan boʻlsam, shuni hukmikushga buyursammikin deb, oʻylayapman, — debdi. Vazirlardan bittasi turib:

— “Falon xon kuyovini oʻldiribdi”, degan isnod gapning xalq oʻrtasida tarqalishi yaxshi emas. Undan koʻra, oʻziga oʻn tuya molni berib yigirma tuya qilib kelsang kelgin, boʻlmasa oʻsha yoqda yegin, deymiz. Shuning bilan oʻsha yoqda qolib ketar. Keyin boshqani kuyov qilib olarmiz, — deb maslahat bergan ekan.

Shu maslahat bilan bolaga oʻn tuya mol berib, ketkizib yuborgan ekan. Bola joʻnab ketgandan keyin, oradan ikki oy oʻtgan ekan. Kunlardan bir kun vazirning oʻgʻli xonning qizini olishga sovchi yuboribdi. Xon vazirning oʻgʻliga qizini bermoqchi boʻlibdi. Vazirning oʻgʻli toʻy-tomosha qildirib, qizni olgan ekan.

Ilgarigi kuyov uch eshagini sichqonga, qoʻngʻizga, uyquga bergan edi. Ular shum kampirning hiylasidan xabardor boʻlib, eshaklarning haqini boʻynidan soqit qilish toʻgʻrisida maslahat qilishibdi. Nikoh kechasi ular uyga kelishibdi. “Kuyovni uxlatish bizdan boʻlsin”, deb uyqu kuyov kirishi bilanoq, uni qotirib uxlatib qoʻyibdi. Sichqon boʻlsa, uning butun badanlarini tishlab, koʻkartirib qoʻyibdi. Qoʻngʻiz ham jim turmay, kuyovning ichiga kirib olib, uni behuzur qilgan ekan. Erta bilan vazirning oʻgʻli ketib, kelmay qolgan ekan.

Oradan uch-toʻrt kun oʻtgandan keyin birov tasira-tusir ot choptirib kelib, xonning oldiga kirib:

— Taqsir, suyunchi bering, — debdi. Xon:

— Nima suyunchilik gap topib kelding, gapir, — debdi. U odam:

— Oʻn tuya mol berib, yigirma tuya mol bilan kelgin degan kuyovingiz yigirma tuya mol qilib kelibdi, — debdi. Xon unga qancha suyunchi berib ketkizib, nariroqqa yetkazib, uning istiqboliga odam chiqartiribdi. Shuning bilan birga, “Kimki podshoning qizi kuyovga tegib chiqqan”, degan gapni gapirsa, boshi oʻlimda, moli talonda, deb shaharga jarchi qoʻyibdi.

Kuyov kelgandan keyin, xon qaytadan toʻy-tomosha qildirib, qizini ilgarigi kuyoviga bergan ekan. Shuning bilan u kuyov boʻlib indamay qolgan ekan.