Podachining qizi

Bir bor ekan, bir yoʻq ekan, qadim zamonda uzoq yurtda bir podachi bor ekan. Uning xotini ancha vaqt kasal yotib, axiri oʻlibdi-da, yolgʻizgina bir qizi yetim qolibdi.

Podachi bir tul xotinga uylanibdi, ikkinchi xotin bir qiz ergashtirib kelibdi. Yetim qizga oʻgay ona hadeb zulm qilaveribdi, yetim qizning rang-roʻyi zaʼfaronday sargʻayib ketibdi. Ona oʻz qiziga kunda yogʻliq non berar ekan-da, oʻgay qizga qotgan non berib, ogʻir-ogʻir ishlarni buyurar ekan.

Etim qizga onasidan bir sigir, bir xoʻroz va bir tovuq qolgan ekan.

Oʻgay ona har kuni: “Bir savat paxtani yigirib, sigirni boqib kel!” deb qizni dalaga haydab yuborar ekan. Qiz charxni oldiga olib, qattiq nonni sovuq suvga ivitib yeb, oʻgay ona aytgan irning yarmisini ham yigirolmay kelar ekan. Oʻgay ona qiz shoʻrlikning sochlaridan tortib urar ekan, aʼzoyi badanini oʻymalab, koʻkartirib yuborar ekan. Otasi ham keyingi xotinining gapiga kirar ekan. Qiz bir kun dalada sigirini oʻtlatib qoʻyib, oʻzi charx yigirib oʻtirsa, birdan qattiq shamol turibdi-yu, paxtasini uchirib ketibdi. Qiz uni ushlab olaman deb yugurib ketaveribdi, lekin tutolmabdi. Oxiri paxtani shamol togʻ bagʻridagi bir gʻorga olib kirib ketibdi. Qiz gʻorning ichiga kirsa, oppoq sochli kampir oʻtirgan emish. Qiz darhol ikki qoʻlini koʻksiga qoʻyib:

— Assalomu alaykum, buvijon! — debdi.

— Vaalaykum assalom, kel, qizim, kel! Xoʻsh, nima kulfat tushdi boshingga? — deb soʻrabdi kampir.

Qiz boshidan kechirgan hamma voqeani kampirga birma-bir aytib beribdi.

Shunda kampir:

— Ey, bolam, xafa boʻlma, oʻgay onangning bergan paxtasini sigirga yedir, keyin sigirning yelinidan irlarni tortib oʻrib olaver! — debdi va qizning boshini silab turib:

— Agar boshingga biror kulfat tushsa menga kel, mushkulingni oʻzim oson qilaman, — debdi.

Qiz sevinchini ichiga sigʻdirolmay, tezda sigir oldiga boribdi, paxtani sigirga yedirib, yelinidan sut sogʻganday irni tortib olaveribdi. Bir tekis ingichka ir chiqaveribdi. Bir nafasda bir necha kalava ir sogʻib, oʻgay onaning oldiga kelsa, u:

— Muncha kech kelding?! Bor, sigirning tagini tozala, hovlini supur! — deb oʻdagʻaylabdi.

Oʻgay ona kunda-kunda necha savat paxta bersa ham, qiz bechora hammasini silliq qilib, irga aylantirib kelaveribdi. Oʻgay ona bunga chidayolmay poylabdi, qarasaki, voqea haligidek emish.

Bir kuni kechqurun eri ishdan kelganda:

— Adasi, hademay qish kiradi, mening mol goʻshti yegim kelyapti, iloji boʻlsa sigirni soʻyib bersangiz, — debdi.

Laqma eri “Xoʻp” deb sigirni soʻyib, goʻsht-yogʻini saranjomlabdi. Yetim qiz shoʻrlik yigʻlab-yigʻlab gʻordagi kampir oldiga yana boribdi. Shunda kampir qizning boshini silab turib:

— Yigʻlama, bolam, hechqisi yoʻq! Uyingga borib sigiringning suyaklarini, terisini, dum va shoxlarini yigʻib, bir joyga koʻm. Payti kelganida kuningga yaraydi, — debdi.

Qiz kampirning aytganlarini qilibdi. Bir kun oʻgay ona oʻz qizini rosa yasatib, mehmonga olib ketibdi. Oʻgay qizning oldiga bir xalta guruch bilan bir xalta moshni aralashtirib:

“Men kelguncha mana shu mosh bilan guruchni bir-biridan ajratib qoʻy”, deb qizning boshiga bir musht urib, eshikni ustidan qulflab ketibdi. Qizning onasidan qolgan haligi bitta tovugʻi bilan bitta xoʻrozi kelib, yigʻlab oʻtirgan qizga yordam beribdi: bir nafasda moshni moshga, guruchni guruchga ajratibdi. Qiz quvona-quvona kampir oldiga boribdi. Kampir qizning boshini silab:

— Bolam, qizlarimdan toʻrttasini senga qoʻshib beray. Sen ular bilan yurt podshosining toʻyiga borgin, koʻmib qoʻygan suyak, teri, dum va shohlarni ochib qara-chi, nima sir koʻrar ekansan, — debdi. Oʻsha onda toʻrtta qiz paydo boʻlib, kampirga salom beribdi. Podachining qizi ular bilan birga uyiga borib, koʻmib qoʻygan narsalarini ochib qarasa, sigirning terisi bir libos boʻlibdiki, tilla tugmalar qadalgan, yalt-yalt tovlanarmish. Sigirning tuyoqlari bir gʻalati kavush boʻlibdiki, xuddi qoshiqqa oʻxsharmish; suyaklari esa dur, gavhar, marjon boʻlib qolibdi. Haligi qizlar olib kelgan koʻylaklarni, libos, kavushlarni qizga kiydirib, roʻmol oʻratib, gulob bilan yuzini yuvganlarida qiz oʻn toʻrt kunlik oydek boʻlib, uning husn-jamoli haligi qizlar husnidan yuz chandon oshib ketibdi. U qizlar podachining qiziga choʻri boʻlishib, toʻyga borishibdi.

Toʻy egasi “Allaqaysi yurt podshosining qizi keldi”, deb oʻylab, qizni uyning toʻriga oʻtkazibdi. Qizning oʻgay onasi ham toʻyga borgan ekan, poygakda qolib ketibdi. Ziyofat juda quyuq boʻlibdi, qand oʻrniga novvot, suv oʻrniga sharbat tortilibdi. Ziyofat oʻtgandan keyin qiz dasturxondagi meva-chevalarni oʻgay onasiga uzatibdi. Oʻgay ona, qizni tanimay, suyuna-suyuna ovqatlarni olib qaytibdi. Qiz koʻp izzat-hurmat bilan toʻydan chiqibdi, uyiga tez borish uchun shoshilibdi, shoshilganligi sababli oyogʻidan bir poy kavushi tushib qolibdi. Oʻgay onasi borguncha, hech narsani koʻrmagandek, uyga kelib oʻtiribdi.

Bir vaqt oʻgay ona oʻz qizi bilan uyga kelib, oʻgay qiziga maqtanibdi:

— Biz ajoyib tomoshalarni koʻrdik, quyuq ziyofatda boʻldik, bir podshoning qizi keldi, oy desa ogʻzi bor, kun desa koʻzi bor, shirin-shakar soʻzi bor, oʻz oldidagi xilma-xil ovqatlarni bizga berdi. Sen nima qilib oʻtiribsan, qoʻyib ketgan mosh-guruchlarni nima qilding?

Qiz bir xalta mosh, bir xalta guruchni onasi oldiga olib chiqib qoʻyibdi. Buni koʻrgan oʻgay onasining dami ichiga tushib ketibdi.

Podshoning toʻyini oʻtkazib kelayotgan kampirlardan bittasi yoʻlda botqoqqa botib qolgan chiroyli kavushning bir poyini topib olibdi.

“Bu qanaqa kavush boʻldi, umrimda bunday chiroyli, bejirim kavushni koʻrmagan edim”, deb toʻppa-toʻgʻri podshoning oldiga oboribdi.

Podshoning koʻziga kavush yaxshi koʻrinib:

— Shu kavushning egasi juda chiroyli qiz boʻlsa kerak. Kim boʻlsa ham oʻshani olaman, yurt-u olamni qidirib, shu kavushning egasini topinglar! — debdi.

Ikki kampir uyma-uy yurib, haligi kavushni har bir qizga kiygizib koʻribdi: hech qaysisining oyogʻiga toʻgʻri kelmabdi. Podsho “Endi kimning uyi qoldi”, deganda “Falon podachining uyi qoldi”, deyishibdi.

Podsho:

— Podachining uyiga boringlar! — debdi. Kampirlar podachining uyiga kelishi bilan oʻgay ona yetim qizni tandirga qamab, tandir ogʻzini berkitib qoʻyibdi. Oʻz qizini yasatib kampirlarga roʻpara qilibdi. Kavushni qizga kiygizmoqchi boʻlishsa, oyogʻining uchi ham sigʻmasmish. Buni koʻrgan onasi kalovlab qolibdi.

Kampirlar endi ketaylik deb turganda, tovuq bilan xoʻroz tandir boshiga chiqib: “Bibi, bibi, munda”, dermish. Kampirlardan bittasi “Tavba, tovuq ham gapiradimi? Tandirda bir gap borga oʻxshaydi”, deb uni ochib qarashsa, bir qiz oʻtirgan emishki, goʻyo hur-paridek. Soʻngra uni tandirdan chiqarib olib, kavushni kiygizib koʻrishsa, oyogʻiga loppa-loyiq kelibdi.

Kampirlar podsho oldiga borib: “Suyunchi, suyunchi!” deyishibdi va “Shunaqa boʻyi tolma, ikki yuzi olma, ogʻzi angishvonadek mahpora qizga loyiq keldi”, deb qizni taʼrif qilishibdi. Podsho har ikkala kampirga bosh-oyoq sarpo beribdi, toʻy harakatiga tushibdi. Oʻgay onaning joni halqumiga kelib, xoʻroz bilan tovuqning boshlarini uzib tashlabdi.

Toʻy yaqinlashgan sari oʻz qizini parvarish qilaveribdi. Oʻgay qizning ikki koʻzini oʻyib, oʻzini qamishzor toʻqayga tashlabdi va uning oʻrniga oʻz qizini uzatib boribdi. Podsho qarasa, qiz judayam xunuk emish.

Bir boʻzchi chol toʻtilarga naycha qilish uchun toʻqayga borsa, bir qiz muk tushib yigʻlab yotgan emish. Chol borib:

— E, bolam, nima boʻldi senga, nega yigʻlaysan? — deb soʻrabdi. Shunda qiz voqeani birma-bir aytib beribdi.

Cholning qizga rahmi kelib:

— Bolam, menda na oʻgʻil, na qiz bor. Uyda birgina kampirim bor, u boyaqish charx yigirib ir qilib beradi, men boʻz toʻqiyman, shu bilan kun koʻramiz. Endi sen menga qiz boʻlgin, yolgʻizlik kampirning ham joniga tekkan, — debdi.

Qiz rozi boʻlibdi. Keyin chol qizni yetaklab uyga olib boribdi, kampir xursand boʻlibdi.

Qiz kulsa ogʻzidan guldasta, yigʻlasa koʻzidan dur toʻkilar ekan.

Kunlardan bir kun kampir bir qiziq narsa gapirgan ekan qiz qah-qah urib kulib yuboribdi, shunda ogʻzidan guldastalar toʻkilibdi. Qiz cholga qarab:

— Otajon, mana shu gullarni savatga terib, podsho qasri oldidan oʻtavering. “Gul keldi!” ”Gul keldi!” deng. Agar podsho xotini chiqib, “Gulingizni sotasizmi?” desa, ”Koʻzga alishaman!” deng, — debdi.

Chol qiz aytganiday qilib, “Gul kelde-e-e! Gul kelde-e-e!” deb oʻtaversa, podshoning xotini uni chaqirtirib soʻrabdi:

— Guling necha pul?

— Gulimni pulga sotmayman, koʻzga alishaman, — debdi chol.

Podshoning xotini yetim qizning sandiqda saqlagan ikki koʻzini cholga chiqarib beribdi. Kechasi qiz koʻzlarini oʻz oʻrniga solib uxlab yotsa, gʻor ichidagi kampir kelib, qizning koʻzlarini tuzatibdi. Qiz uygʻonsa, koʻzi chiroqdek ochilib ketibdi, hamma yoqni dur bosibdi. Kulgan sari ogʻzidan guldasta toʻkilarmish.

Chol kunda savat-savat gullarni, durlarni sotaverib, boyib ketibdi. Oltindan qoʻrgʻonlar yasab, choʻl-biyobonlarga suv chiqaribdi. Toʻqaylarni gulistonga aylantirib yuboribdi.

Bir kuni oʻsha yurtning podshosi ovga chiqibdi. Qarasa, choʻl-biyobonlar obod boʻlib, togʻ tepasida mustahkam qoʻrgʻonlar paydo boʻlgan emish. Ilgarigi ov joylarida bulbullar, toʻtilar, qumrilar sayrashayotgan emish. Podsho odamlardan:

— Bu yerni kim obod qildi? —deb soʻragan ekan, kishilar:

— Boʻzchi cholning qizi obod qildi, — deb javob berishibdi.

Podsho “Shu qizni bir koʻrsam, oʻlsam ham armonim yoʻq edi”, deb kecha-kunduz orzuda boʻlibdi.

Qiz bir kun dugonalari bilan ovga chiqibdi. Shu kuni podsho ham yolgʻiz ovga chiqqan ekan. Ular daryo yoqasida uchrashib qolibdilar. Shu payt shamol kelib qizning yuzidan pardani koʻtaribdi. Podsho qizni koʻrishi bilan hushidan ketib, otdan yiqilibdi. Qizlar podshoni saroyga olib boribdilar. Qiz podshoga:

— E, podsho, agar loyiq koʻrsangiz, vazirlaringiz, qirqta yigitingiz va uy ichingiz bilan biznikiga mehmon boʻlib kelsangiz, — debdi.

Podsho rozi boʻlibdi. Oradan koʻp oʻtmay vazir-u vuzarolari va navkarlari bilan qiznikiga mehmon boʻlib kelibdi. Qiz ularning tagiga yetti qavat koʻrpacha solibdi. Qirq qoʻyni soʻydirib, turli noz-neʼmat bilan ularni kutib olibdi. Yarim kecha boʻlganda yuziga yetti qavat parda tutib, dutor chalib, boshidan oʻtganlarni birma-bir aytib beribdi. Keyin yuzidan pardani olib tashlabdi. Podsho bu gaplarni eshitib voqeaga tushunibdi, berahm qaynonasi bilan xotinini oʻlimga buyuribdi.

El-yurtga toʻy berib, podachining qiziga uylanibdi. Yaxshi yashab, yaxshi oshab, murod-maqsadlariga yetishibdi.