Omon bilan Yomon

Bir bor ekan, bir yoʻq ekan, oʻtgan zamonda ikki doʻst boʻlgan ekan. Birining ismi Omon, ikkinchisining ismi Yomon ekan. Ularning ikkalasi ham oilali, bola-chaqali ekan.

Omon toʻgʻri soʻz, kamtar, rahmdil ekan. Yomon esa, yolgʻonchi, baxil ekan, doʻsti Omonning baxtini hech koʻrolmas ekan. Yomonning koʻpdan beri Omonning xotiniga koʻzi kuyib yurar ekan, Omonnnng xotini ham Yomon bilan qiziqib qolgan ekan Omonning esa bundan xabari yoʻq ekan.

Bir kuni qishda, Omon kechasi eshikka chiqsa, chorbogʻda, qorning ustida bitta handalak palagi dumalab yotgan ekan. Handalak palagi gullagan va hatto bittasi yetilgan ham ekan.

Omon hayron boʻlib, koʻrgan narsasini xotiniga kirib aytibdi. Xotini ham tashqariga chiqib, handalakni koʻrib, eriga shunday debdi:

— Siz machitga borib, bu sirni odamlarga aytsangiz, ishonmaydilar. Shunda siz ular bilan shartlashing. Siz, albatta, yutasiz.

Omon ertalab machitga borib, koʻrgan narsalarini odamlarga aytibdi. Odamlar ishonmabdilar. Omonning xotini eri machitga ketishi bilan darrov handalakni yulib olib, Yomonning uyiga boribdi. Handalakni unga berib, boʻlgan voqealarni aytib beribdi,

Yomon ham darrov machitga boribdi. Machitda hamma Omonning gapidan hayron, «Qishda handalak yetilmaydi-ku, Omon ham yolgʻonchi ekan-da», deb turishgan ekan. Omon:

— Gapim rost, ishonmasanglar men bilan shartlashinglar, —debdi. Shu payt Yomon:

— Omon yolgʻon gapiryapti. Qishda ham handalak boʻlarkanmi? Omon bilan men shart oʻynayman, — debdi.

Omonning achchigʻi kelibdi. Odamlar nimadan shart oʻynar ekanlar, deb hayron boʻlib qarab turibdilar.

Yomon shartni aytibdi:

— Agar chorbogʻingda handalak palagi boʻlmasa, men uyingga kirib, birinchi nimani ushlasam, oʻsha ushlagan narsam meniki boʻladi. Agar sening gaping rost boʻlsa, sen menikiga borasan va birinchi ushlagan narsang seniki boʻladi. Boshqa ikkinchi narsani ushlash mumkin emas. Agar ochkoʻzlik qilib, ikkinchi narsa ushlansa, oʻsha narsa bilan oʻlguncha urish.

Machitdagi odamlar Omonga uch soat vaqt beribdilar. Uch soatdan keyin hammalari uning uyiga borishga kelishibdilar. Omon kelib qarasa, uyidagi handalak palagi yoʻq emish. Omon xotinidan soʻrabdi. U bilmasligini aytibdi. Omon nima qilishini bilmay, xafa boʻlib tursa, soʻrining tagidan itining mushuk bilan suhbatini eshitib qolibdi. Mushuk:

— Ey, doʻstim it, koʻrdingmi xoʻjayinimiz juda xafa. U machitda shart oʻynagan edi. Handalakni esa xotini Yomonnikiga olib borib bergan. «Sen kelib, birinchi boʻlib meni ushlaysan», degan. Endi Yomon kelib xoʻjayinning xotinini birinchi ushlaydi va olib ketadi. Omon esa, yutqazib sharmanda boʻladi, — debdi. It:

— Ey mushukvoy, agar Omonning esi boʻlsa, hozir xotinini yasantirib, tomga chiqarib qoʻyadi, Yomon kelib, shotining birinchi pogʻonasiga oyogʻini qoʻyib, keyingilarini ushlaydi. Xoʻjayin esa, darrov Yomonni tortib tushirib, shotini birinchi pogʻonasini berib, qolgan pogʻonasi bilan uni uradi, — debdi.

Omon it bilan mushukning gaplarini eshitib, darhol xotinini yasantirib, tomga chiqarib qoʻyibdi va xotiniga:

— Men ruxsat berganimdagina pastga tushasan. Agar soʻroqsiz tushsang yoki qamirlasang, oʻldiraman, — debdi.

Uch soat oʻtgandan keyin machitdagi kishilar bilan Yomon kelibdi. Kishilar qarashsa, handalak yoʻq ekan.

— Endi shartingni bajargin, — debdi kishilar Yomonga. U Omonning xotinini qidirib uyni qarasa yoʻq, tomning tepasida oʻtirgan emish. Yomon shoshilib darrov shotilarni ushlab tomga chiqa boshlabdi. Omon shotini tepib, Yomonni yiqitib yuboribdi. Odamlarga qarab:

— Nimaga Yomon ochkoʻzlik qilib birinchi ushlagan narsasini olmay, boshqa narsalarni ushlaydi, — debdi Omon.

Shartga muvofiq Yomonga shotining birinchi ushlagan pogʻonasini shotidan sugʻurib qoʻliga beribdilar. «Ochkoʻzlik qilganing uchun» deb Omon uni shotining boshqa pogʻonalari bilan rosa uribdi.

Omon odamlarga boʻlgan voqeani aytib beribdi. Yomonni uyidagi handalakni olib kelib, kishilarga koʻrsatibdi. Hamma Omonning qilgan ishidan quvonibdi. Yomonni esa haydab yuborishibdi.