Ilonning ishi zahar solmoq

Bir choʻpon daladan qaytayotganda, katta ariqning narigi yogʻidagi toʻqayga oʻt ketganini koʻribdi. Bir vaqt suv boʻyiga kelib qarasa, qamish ichida bir katta ilon vishillab kuyib ketayotgan emish. Choʻponning rahmi kelibdi, qoʻlidagi uzun tayoqning uchiga xaltani boylab ilon tomonga uzatibdi. Ilon jon holatda oʻzini xaltaga uribdi, choʻpon xaltani tortib olib, ogʻzini ochibdi, ilonni yerga tushiribdi. Shu payt choʻponning oyogʻiga chirmashib olibdi. Choʻpon hayron boʻlib:

— Nima qilmoqchisan? — deb soʻrabdi ilon.

— Men seni chaqaman, — debdi. Choʻpon:

— Men yaxshilik qilib seni oʻlimdan qutqardim-ku, senga yaxshilik qilgan odamni chaqasanmi?—debdi. Shunda ilon:

— Men bilmayman, mening vazifam chaqish, zahar solish, menda bundan boshqa hunar yoʻq, — debdi. Choʻpon:

— Toʻxta, boʻlmasa, birorta odamdan «yaxshilikka yaxshilikmi yoki yomonlikmi?» deb soʻrayman, u nima desa, oʻshanga qarab ish tutamiz, — debdi.

Choʻpon yoʻlda davom etibdi. Ilon esa choʻponning oyogʻiga chirmashib ketaveribdi. yoʻlda oʻtlab yurgan bir oriq sigir duch kelibdi. Shunda choʻpon:

— Ey sigir, yaxshilikka yaxshilikmi yoki yomonlikmi? — deb yeoʻrabdi. Sigir javob beribdi:

— Albatta yaxshilikka yomonlik. Men yoshligimda har kuni uch mahal sut berardim. Xoʻjayinim yaxshi koʻrar edi. Endi men qaridim, sut bermay qoʻydim, oriqladim. Ertaga meni qassobga sotish uchun bozorga olib boradilar, — debdi. Shunda ilon:

— Ana, mening aytganim toʻgʻri chiqdimi?! Endi seni chaqaman, — debdi. Choʻpon:

— Yana bir soʻraymiz, keyin chaqsaig ham mayli! — debdi. Ular yoʻlda bir olma daraxtiga duch kelishibdi. Olma daraxtining shoxlari singan, tagi toʻla tosh, kesak ekan. Choʻpon olma daraxtidan soʻrabdi:

— Ey daraxt, yaxshilikka yaxshilikmi, yoki yomonlvkmi? Daraxt:

— Ey, doʻstlar, albatta yaxshilikka yomonlik. Masalan, meni oling, yoshligimda koʻp meva berar edim, oʻtgan-ketgan odam tosh otib, bolalar ustimga chiqib shoxlarimni sindirib shu ahvolga solishdi. Endi meni kesib oʻtin qilishmoqchi. Bu yaxshilikka yaxshilikmi? — debdi. Ilon:

— Ana, eshitdingmi, endi chaqaman, — debdi. Choʻpon:

— Yoʻq, yana biror kishidan soʻraylik, — debdi. Yoʻlda ketishayotsa, bir tulki uchrabdi.

— Hoy tulki, toʻxta, bizlar sendan bir savol soʻramoqchimiz? — debdi choʻpon.

Tulki toʻxtab qarasa, bir katta ilon odamning oyogʻiga chirmashib «chaqaman» deb yopishib turgan emish. Tulki:

— Nima gap? — deb goh ilonga, goh choʻponga qarabdi. Choʻpon soʻz boshlabdi:

— Ey tulkivoy, men mana bu ilonni oʻlimdan kutqarib qolgan edim. Endi u esa, meni chaqmoqchi, shu ham insofmi? — debdi. Tulki:

— Qanday qilib uni oʻlimdan qutqarding? — deb soʻrabdi.

— Toʻqayga oʻt tushgan edi. Oʻt ichida ilonni koʻrib rahmim keldi, bir yogʻochning uchiga mana bu xaltani bogʻlab ilon tomon uzatdim, u xaltaga kirdi, tortib oldim, — deb javob beribdi. Shunda tulki qah-qah urib kulib yuboribdi, choʻponga:

— Shu kichkina xaltaga katta ilonning siqqaniga men hayron boʻlib kulib yubordim, — debdi. Ilon «ha, men sig dim», — debdi. Tulki:

— Boʻlmasa, yana xaltaga tushib koʻr-chi, sigʻarmikansan yoki yoʻqmi? — debdi. Ilon maqtanib:

— Mana koʻr, men sigʻaman, — deb choʻponning xaltasiga kiribdi. Tulki choʻponga koʻzini qisib:

— Xaltaning ogʻzini mahkam bogʻla, koʻtarib aylaitirib yerga ur! — debdi.

Choʻpon tulkining aytganini qilib, ilondan qutulibdi. Yana oʻz ishiga ravona boʻlibdi.