Hiylagar bedana

Bor ekanda yoʻq ekan, bitta zagʻizgʻon boʻlgan ekan. U bir tup doʻlananing tepasiga in qoʻyibdi va beshta bola ochibdi. Bolalari endi uchirma qilishga yaqinlashgan kunlarda undan bir och tulki xabardor boʻlib qolibdi. Tulki zagʻizgʻonga doʻq qilib, bolalarini yeyish payiga tushibdi. U doʻlananing tagiga kelib:

— Ey zagʻizgʻon, bitta bolangni tashlasang tashlagading, tashlamasang doʻlapangni tagidan agʻdaraman, qizil qoningni shimiraman, etingni yeb, suyaklaringni kemiraman, bolalaring bilan bitta qoʻymay hammangni qiraman, — deb qoʻrqita boshlabdi.

Bechora zagʻizgʻon qoʻrqib ketganidan bitta bolasini yigʻlab-yigʻlab tashlab yuboribdi. Tulki uni koʻtarib joʻnab ketibdi. Ertasiga tulki ovqat topib yeyolmay. yana doʻlananing tagiga kelib, zagʻizgʻonga kechagidek doʻq qila boshlabdi:

— Doʻlanangni toʻmiraman .

Qonlaringni shimiraman.

Suyagingni kemiraman,

Bitta qoʻymay qiraman.

— Yana bitta bolangni tashla, yaxshilikcha tashlamasang, oʻzing bilasam, — debdi. Zagʻizgʻon boshqa bolalarim omon qolar-ku, — degan niyat bilan jonidan aziz boʻlgan bolasining ikkinchisini qurbon qilibdi.

Tulki zagʻizgʻonning ikkinchi bolasini koʻtarib, joʻnab qolibdi. Oʻrgangan koʻngil oʻrtansa qoʻymas, degandek tulki toʻrt kun deganda zagʻizgʻonning toʻrtta bolasini yeb qoʻyibdi. Beshinchi kuni zagʻizgʻon bittagina bolasi bilan qolib, yigʻlab oʻtirgan ekan, uning oldiga birdan bir bedana uchib kelibdi. Yigʻlab oʻtirgan zagʻizgʻonga koʻzi tushib, bedana uning holini soʻrabdi. Zagʻizgʻon oʻz ahvolini soʻzlab beribdi. Dono bedana zagʻizgʻonning nodon va qoʻrqoqligiga koʻp achinibdi. Keyin unga shunday deb oʻrgatibdi.

— E zagʻizgʻon, tulki yana sening oldingga kelib:

— Doʻlanangni toʻmiraman,

Qonlaringni shimiraman…—

deb doʻq qilsa, sen «toʻmirsang toʻmiraver, shimirsang shimiraver», deb tura ber. Qolgan bolangni tashlama, — debdi.

Bedana ketgandan soʻng, tulki kelib qolibdi. Tulki kundagi doʻqini qilib, zagʻizgʻonni qoʻrqitmoqchi boʻlgan ekan, zagʻizgʻon:

— Doʻlanani toʻmirsang toʻmiraver, kemirsang kemiraver, endi sendan qoʻrqmayman, — debdi. Shunda tulki:

— E zagʻizgʻon, bu soʻzlarni senga kim oʻrgatdi? — debdi. Zagʻizgʻon:

— Bu soʻzlarni menga bedana oʻrgatdi, — debdi. Tulki:

— Bedana qayoqqa ketdi? — deb soʻrabdi.

Zagʻizgʻon bedana ketgan tomonni tulkiga koʻrsatib beribdi, endi tulki bedananing orqasidan izlab ketibdi. Bedana bir oʻtloqqa borib uxlab yotgan ekan. Tulki uning izidan borib topib, ustalik bilan bedanani tutib olibdi. Bedana:

— E tulki, meni nima qilmoqchisan? — degan ekan, tulki:

— Sen zagʻizgʻonga gap oʻrgatganing uchun u bolasini tashlamadi. Endi seni yemoqchiman, — debdi. Bedana tulkiga aytibdi.

— Meni yeganing bilan hech bir baraka topmaysan, qorning ham toʻymaydi, mening bir barmoqchalik ham etim yoʻq. Sen meni yemasang, seni yaxshilab toʻydiraman.

Tulki:

— Qanday qilib meni toʻydirasan? — deb soʻrabdi. Bedana aytibdi:

— Katta yoʻlga chiqib turamiz, sen bir toʻda xashakning ichiga kirib berkinib turasan, xotinlar dasturxonlarda turli narsalarni tugib oʻtadilar. Men ularning oldiga tushib, hurpayib turaman. Xotinlar meni koʻrib: «Mana bu bedanani koʻringlar», deydilar. Shunda men ucholmay, yoʻrgʻalab qochaman. Xotinlar dasturxonni qoʻyib meni ushlamoqchi boʻladilar. Men sekin-sekin yoʻrgʻalab, sekin-sekin uchib, ularni uzoqroqdagi bir tepaning orqasiga olib ketaman. Sen shu vaqt xashak orasidan chiqib, dasturxonlarni ochasan, eng yaxshi narsalarni olib qocha berasan.

Bu tadbirni eshitgan tulki shodlanibdi. Tulki bilan bedana katta yoʻlning bir chetiga chiqib turibdilar. Tulki xashak orasiga kirib yashirinibdi. Shunda uzoqdan uch-toʻrtta xotin katta-katta dasturxonlarni koʻtarib kela beribdi. Bedana xotinlarning oldiga chiqib hurpayib tura beribdi. Xotinlardan bittasi:

— E, ana u bedanani qaranglar, — debdi.

Boshqa bir xotin:

— Mening bolamning bedanasi uchib ketgan edi. U har kuni bedana deb xarxasha qiladi. Kelinglar, hammamiz oʻrab tutib olamiz. Bu bedana ucholmaydiganga oʻxshaydi, — debdi.

Xotinlar tugunlarini yerga qoʻyib, bedanani ushlash uchun quvlabdilar. Bedana avval yoʻrgʻalabdi, keyin kalta-kalta uchibdi, oxiri xotinlarni qiziqtirib, tepaning orqasiga olib oʻtibdi. Xotinlar: «Bu bedananing qanotlari yulingan boʻlsa kerak, zoʻrgʻa uchyapti», deb oʻylab turgan ekanlar, bedana birdan «pirr» etib uchib, koʻzdan gʻoyib boʻlibdi.

Xotinlar dasturxonga bir talay non va goʻshtlarni solib, chimildiq uzdiga ketayotgan ekanlar. Tulki dasturxonlar xoli qolganini koʻrib, darrov ochibdi, non va goʻshtlarni yeb juda ham toʻyib ketibdi. U yana bedanani qidirib topibdi. Shunda tulki:

— E bedana, meni koʻp toʻydirib yubording, ovqatni hazm qilishim qiyin boʻlib qoldi. Endi menga bir qiziq tomoshalarni koʻrsatib, aylantirib kelgin va meni kuldirgin, — debdi.

Bedana uchib borib, bir sigir sogʻib oʻtirgan kampirning oldiga yaqinlashibdi. Pirr etib uchib sigirning shoxiga qoʻnib olibdi. Kampir buni koʻrib cholni chaqiribdi.

Chol bedanani urib olmoqchi boʻlibdi. Moʻljallab turib tayoq otgan ekan, bedana uchib ketibdi, sigirning shoxi sinibdi, hurkib ketgan sigir kampir sogʻgan sutni toʻkib yuboribdi. Buni koʻrgan tulki kula berib, ichagi uzilay deb qolibdi. Bedana xira tulkidan uzoqlashib, u bilan xayrlashmay joʻnab qolibdi.

Tulki ertasi erta bilan yana bedanani qidirib ketibdi. Bedana bir oʻtloqda oʻtlarning urugʻlarini yeb yurgan ekan, birdan zavq bilan sayrab yuboribdi. Agar u sayramaganda, tulki uni kechgacha ham topolmas ekan. Tulki bedanani koʻrib, buyruq qilibdi:

— Ey, bedana, bugun ham meni toʻydirib, xursand qilasan, boʻlmasa oʻzingni yeb qoʻyaman, — debdi.

Bedana ichida: «Bu xira tulkidan qutulish kerak, u xatarli dushman, chunki uxlab qolganingda ushlab olsa, yeb qoʻyishm mumkin» deb oʻylabdi. Bedana tulkiga:

— Xoʻp, bugun ham toʻydiraman, lekin bu yaqinda toʻn ham yoʻq, kechagidek dasturxon koʻtargan xotinlar ham yoʻq, shuning uchun qishloqqa yaqin joyda bir parcha goʻsht koʻrgan edim, shunga boshlab boraman, — debdi. Tulki rozi boʻlibdi.

Bedana bu gal tulkini choʻponlarning qopqoniga boshlab boribdi. Qopqondagi goʻshtni koʻrgan tulki bora solib oʻzini goʻshtga uribdi. Qopqonning ilgagi chiqib tulkining boʻynidan qisib olibdi. Ayyor tulki oʻz tumshugʻidan qopqonga ilinib, koʻp azob chekib oʻlibdi.

Bedana ham, zagʻizgon ham xira va ayyor dushmandan qutulib qolibdi.

Choʻponlar qopqondagi tulkini koʻrib, juda xursand boʻlibdilar.