Besh jonlini bejon qilgan Bahodir

Bor ekan-da, yoʻq ekan, och ekan-da, toʻq ekan, bir vaqtlar oʻz soyasidan ham choʻchiydigan, chumchuq “pir” etsa, yuragi “shuv” etadigan Bahodir ismli qoʻrqoq bir kishi oʻtgan ekan. Bahodir qoʻrqoqligi ustiga yalqov ham ekan. Uning bu kamchiliklari hammaga maʼlum boʻlgani uchun uni shu atrofda yashovchilar Bahodir qoʻrqoq deyishar ekan.

Bahodir qoʻrqoqning otasidan qolgan bogʻi boʻlib, hatto shu bogʻdagi mayda-chuyda ishlarni ham qilgisi kelmas ekan.

Bir kuni uning xotini bogʻga kirsa, pishgan uzumlarni arilar talayotgan emish. Xotinining jahli chiqib, erining yoniga kelibdi-da:

— Men bu uyda turmayman endi, jonimga tegdi. Bu nima degan gap, axir. Erkak kishi boʻla turib, loaqal pishib yotgan uzumni arilardan qoʻriqlay olmasangiz. Men qaysi birini qilay. Oʻlar boʻlsam oʻlib boʻldim-ku! — debdi.

Bu soʻzlar Bahodirga taʼsir qilib, chor-nochor oʻrnidan turibdi-da, bogʻga kiribdi. Qarasa, haqiqatan ham yetilib pishgan har bir bosh uzumning atrofi gʻuj-gʻuj ari emish. U arilarni haydash uchun qoʻlida roʻmol koʻtarib kirgan ekan. Bir bosh uzumga yopishgan arilarni haligi roʻmol bilan urgan ekan, shu zahotiyoq arilardan bir emas beshtasi jonsiz boʻlib yerga tushibdi. Bahodir suyunganidan qah-qah urib kulib yuboribdi. Ularning rostdan oʻlganiga ishonmay, roʻmol bilan ushlab bir yerga toʻplabdi-da, xotinini chaqirib kelib koʻrsatibdi:

— Koʻrdingmi, xotin, bir urishda beshtasini bejon qildim-a!

— Oʻhoʻ, — debdi xotini kesatib, — juda katta ish qilibsiz-ku. Yana bironta kishi bu ishingizni bilib qolmasin, olib ketib qoladi-ya.

Shu zahotiyoq uning miyasiga bir fikr kelibdi-yu, toʻgʻri qozining huzuriga yuguribdi.

— Koʻrdingizmi, qozi, — debdi u hovliqib, — meni qoʻrqoq deyishadi. Bir urishda beshtasini bejon qildim.

— Xoʻsh, nima demoqchisiz? — deb soʻrabdi qozi hayron boʻlib.

— Bularni bejon qilgan — men. Ishonmasangiz xotinimni chaqirib kelay.

— Xoʻp, ishondim, muddao nima?

— Haqiqatan ham bu ishni men qilganligimga hech kim ishonmaydi. Siz muhtaram zotlarining muhringizdan ortiqroq dalil yoʻq. Shu voqeani tasdiqlab, ikki enli xat bitib bersangiz.

Qozi bu kishi hazillashyapti-ku, ketidan bironta qiziq voqea chiqib qolar, degan maqsadda qogʻozga nimalarnidir yozib, uning qoʻliga beribdi.

Bahodir yoshlik vaqtida harflarni zoʻr-bazoʻr tanib olgan ekan. Bunday oʻqib qarasa, xatda: “Bir urishda besh jonlini bejon qilgan Bahodir — qahramon”, deb yozilgan emish.

Bahodir xatni oʻqib boʻlgandan keyin yalqovligini ham esdan chiqarib, suyunganicha qozixonadan chiqib ketibdi. Qozi boʻlsa nima boʻlayotganiga tushunolmay hayron boʻlib, uning orqasidan qaragancha qolaveribdi.

— Mana bu hujjatni oʻqi-chi, xotin, — debdi uyiga borgach Bahodir, — qani endi biron kishi meni qoʻrqoq deb koʻrsin-chi!

— Voy qahramon-ey, — debdi xotini kesatib, — koshki sizni hech kim bilmasa, qoʻrqoqligingiz butun qishlogʻimizga maʼlum-ku.

Bu soʻzlardan xafa boʻlgan Bahodir jahl bilan uydan chiqib, boshqa bir shahar tomonga yoʻl olibdi. Shaharga yetib borguncha kech kirib qolibdi. Bahodir vahimaga tushib, qayoqqa borishini bilmay ketayotsa, yoʻlda kishilar toʻp-toʻp boʻlib, bir uyga kirib ketishayotgan emish.

Bahodir ham koʻchada qolishdan qoʻrqib, bir guruh odamlarga qoʻshilibdi-da, shu xonadonga kiribdi.

Bu uy shahardagi badavlat kishilardan birining uyi boʻlib, u mehmon chaqirgan ekan. Mehmonlarni kutib olayotganlar qaddi-qomati kelishgan, toʻladan kelgan, kiyimlari ham durustgina bu notanish kishini koʻrib, “Aytilgan mehmon boʻlsa kerak”, deb oʻylashibdi-da, ichkariga taklif qilishibdi. Bahodir uyga kirib mehmonlar bilan biroz suhbatlashgach, avvaliga rosa maqtanibdi, keyin esa ularga qozidan olgan muhrli hujjatini koʻrsatibdi.

Xuddi shu kunlarda shahanshohning sayrgoh bogʻida bir dahshatli sher paydo boʻlib, bironta ham kishi bogʻga kira olmayotgan ekan.

Mehmonlar bu qahramon haqida darhol shohga xabar berishgan ekan, shoh uni saroyga olib kelishni buyuribdi.

Shoh Bahodirga sher haqida gapirib beribdi, falokatdan qutqarsang, katta sovgʻalar beraman, deb vaʼda qilibdi. Bahodir qarshilik qilmoqchi ekan, shoh uning soʻzlariga quloq solmay, xizmatchilarga qahramonni bogʻga kirgazib yuborishni buyuribdi. Xizmatchilar bogʻ darvozasini sekingina ochishibdi-yu, uni ichkariga kirgazib yuborishibdi. Bahodir: “Meni bu yerga ajal haydab kelgan ekan-da”, degan xayol bilan eshikdan kiribdi-yu, qoʻrqqanidan oʻtakasi yorilguday boʻlib, bir daraxtning tepasiga chiqib ketibdi. “Endi nima qilaman, xayr, xotin, xayr, birodarlarim”, debdi oʻzicha.

Biroz oʻtirgandan keyin atrofga alanglab, bunday pastga qarasa, Bahodir oʻtirgan daraxtning tagida haligi sher yotgan emish. U birdaniga “oh” deb yuzini qoʻllari bilan berkitgan ekan, daraxtdan toʻgʻri sherning ustiga yiqilib tushibdi. Beparvo yotgan sher birdaniga vahimaga tushib, oʻrnidan tura solib qochmoqchi boʻlibdi. Bahodir nima qilarini bilmay, sherning yollariga yopishib, mahkam ushlab olibdi va uning ustida bogʻni aylanaveribdi.

Darvoza tirqishidan kuzatib turgan xizmatkorlar shohga darhol bu hodisani xabar qilishibdi. Shoh Bahodirning mardligiga hayron qolibdi: “Nahotki sherdan ham baquvvat lashkarlarim bardosh bera olmagan ish shu kishining qoʻlidan kelsa?!”

Sher bogʻni aylana-aylana oxiri suv chiqadigan quvurga oʻzini urib, tashqariga chiqib ketibdi.

Xizmatkorlar kirib qarashsa, “qahramon” ikki qoʻlida sherning yolini ushlagancha, peshanasi qon, yerda hushsiz boʻlib yotgan emish. Uni darhol saroyga olib borishibdi. Bahodir saroyga borgach, oʻziga kelib, shohga oʻdagʻaylabdi.

— Quvurni berkitib qoʻysanglar boʻlmasmidi. Sherni endigina charchatib, pichoq uray deganimda qochib qoldi. Oʻzi ham juda katta va zoʻravon ekan-da, — deb gerdayib qoʻshib qoʻyibdi Bahodir.

Shoh unga qanchadan qancha inʼomlar bergandan keyin, saroyda lashkarboshi boʻlib xizmat qilishni taklif etibdi.

Bahodir besh-olti kun aysh-ishrat qilib dam olish, undan keyin boylik orttirib, uyga ketishni oʻylabdi-da, rozilik bildiribdi.

Bahodir saroyda atigi bir haftagina yashab, juda koʻp hodisalarning guvohi boʻlibdi: begunoh kishilarning kallalarini olish, boylik orttirish deysizmi, aysh-ishrat, buzuqchiliklar deysizmi, dangasalik deysizmi — hammasi shu yerda emish. “Dangasa deb meni emas, bularni aytsa boʻlar ekan”, deb oʻylabdi Bahodir. Axir ular qoʻllarini sovuq suvga urmas, hatto kiyimlarigacha xizmatkorlar kiygizib qoʻyishar ekan-da.

Shundan keyin Bahodir oʻzining qilmishlariga pushaymon boʻlib, mehnatsevar xotinining ahvoliga achinibdi. Tezroq saroydan qochib, oʻz uyiga borishga, qoʻrqoqlikni tashlab, chaqqonlikda xotini-yu qolgan hamma tanish-bilishlarini qoyil qoldirishga qaror qilibdi.

Shu payt birdan shohning saroyida yana shov-shuv koʻtarilibdi. Qoʻshni yurtning podshosi shohning qizini soʻratibdi va uni xotinlikka bermasa, urush qilish niyatida ekanligini aytibdi. Shoh boʻlsa qizini boshqa oʻlkaning shahzodasiga unashtirib qoʻygan ekan.

— Yana bir mushkulimizni oson qil, — debdi shoh “qahramon”ni chaqirtirib, — shu balodan ham bizni qutqar.

Bahodir boʻlsa: “Oʻz obroʻyim bilam ketsam boʻlmas ekanmi, jang u yoqda tursin, ot minishning uddasidan chiqa olmasam-u, endi bu gʻalvani qarang”, deb oʻylabdi.

Bahodir noiloj “Xoʻp” deyishga majbur boʻlibdi. Keyin u nima qilarini bilmay, shohga:

— Menga bir pud yelim kerak, — debdi.

— Yelim nimaga kerak? — deb qiziqib soʻrabdi shoh.

— Maqsadim dushmanni batamom qirib tashlab, bu diyorlarga qaytish yoki bir tomchi qonim qolguncha yov bilan olishishdir. Koʻp jang qilib, anchagina tajriba orttirdim. Egarni otga, oʻzimni egarga mahkam yopishtirib qoʻymogʻim kerak. Nega desangiz, qilich bilan dushmanni goh tepasidan, goh yonidan, goho tagidan urishga toʻgʻri keladi. Undan keyin, shunday shoshilinch vaqtlarda oyoq ham jim turmay, duch kelganini yiqitib tursin. Qizgʻin jang paytida otdan sirgʻalib tushib qolmaslik uchun oʻzimni mahkamlab qoʻysam zarar qilmaydi. Ammo buni biror kimsa bilmasligi lozim.

— Puxta oʻylangan, — debdi shoh bu gapni eshitib. Keyin xizmatkorlariga bir pud yelim olib kelishni buyuribdi.

Elimni ham, otni ham keltirishibdi. Bahodir oʻzi aytgandek qilib otga yopishibdi. Birozdan soʻng tashqariga chiqqanlarida Bahodirning miyasiga: “Endi fursatni qoʻldan bermay, qochish kerak. Boʻlmasa jang maydonidan jasadimni topib kelishadi”, degan fikr kelibdi.

Baxtga qarshi unga bergan otlari faqat jang uchun miniladigan boʻlib, boshqa hech qanday ishga ishlatilmas ekan. Undan tashqari, koʻpdan beri jang boʻlmagani uchun, ot ham minilmay, ancha asovlanib qolgan ekan. Shuning uchun ham ot saroy darvozasidan chiqishi bilan Bahodirni toʻgʻri jang maydoniga boshlab qolibdi. “Qahramon” orqaga qaytarishga rosa urinibdi-yu, lekin hech qanday natija boʻlmabdi.

Yoʻlda ketayotganida shoxi egilib yotgan bir qayragʻochni koʻrib qolibdi. Jon talvasasida qayragʻochga osilib qolib, otning oʻzini joʻnatib yuborishni moʻljallabdi-da, oʻsha daraxtga jon-jahdi bilan yopishibdi. U oʻzini otga yelim bilan mahkam yopishtirib olgan emasmi, qayragʻoch ham sinib ketgan ekan, ot zoʻrlik qilib Bahodirni olib ketibdi. Qayragʻochning kattakon shoxi ham ular bilan sudralib keta beribdi.

Uzoqdan bu voqeani kuzatib turgan dushmanlar: “Ie, bu qahramon qayragʻochniki yerdan sugʻurib oldi, bizning holimizga voy”, deb orqalariga qaramay, qochib qolishibdi. Keyinda qolib ketgan bir nechta dushman esa, yerga sudralib kelayotgan chinor shoxining tagida qolib ketibdi.

Bu safar ham Bahodir — “Qahramon” jangdan shuhrat qozonib qaytibdi. Shoh boʻlsa Bahodirni oʻziga vazir qilib tayinlamoqchi boʻlibdi.

— Yoʻq, — deb eʼtiroz bildiribdi Bahodir. — Men dangasalik qilib yotgan paytlarimda podsho yoki vazir boʻlib olib rohatda yashasam, derdim. Men notoʻgʻri oʻylagan ekanman.

Bahodir oʻz boshidan kechirganlarini ochiq-oydin gapirib berganida, saroydagi kishilarning ogʻzilari ochilib qolibdi.

— Men, — debdi Bahodir, — sizga qilgan xizmatlarim evaziga bir narsani iltimos qilaman. U ham boʻlsa, ijozat bersangiz, uyimga ketsam.

Shoh qahramonga oltinlar berib, hurmat bilan kuzatishni buyuribdi. Bahodir oltinlarni olib, uyiga sogʻ va salomat qaytib boribdi.

Shundan keyin Bahodir chindan ham qahramon nomini olibdi, qoʻrqoqlik va dangasalikni tashlab, xotin, bola-chaqasi bilan mehnat qilib, baxtli hayot kechiribdi.