Baliq sotuvchi Ahmad

Bir bor ekan, bir yoʻq ekan, bir qishloqda er-xotin yashar ekan. Xotini aqlli, tadbirkor, eri boʻlsa ahmoqroq, boʻshang ekan. Bechora xotini sahardan to shom qorongʻusigacha ishlar ekan, eri boʻlsa laqillab yurar ekan.

Bir kuni xotini eriga:

— Birorta ish bilan shugʻullansangiz yaxshi boʻlardi, — debdi.

— Biror ish qilsam, qilarman-da, dunyoda ishdan koʻpi bormi? — debdi eri.

— Unda baliq sota qoling. Men daryodan baliq tutib kelaman, siz esa ularni sotib kelaverasiz, — debdi xotini.

— Baliqni kim ham sotib olardi? Hamma oʻzi tutib olaveradi-da, — debdi eri norozi boʻlib.

— Daryo, koʻl yoʻq yerga olib borib sotasiz-da, — debdi xotini.

Ahmad rozi boʻlibdi. Xotini tutib kelgan baliqlarni sotish uchun daryo yoʻq joyni qidirib yoʻlga tushibdi. Yurib-yurib bir qishloqqa yetib boribdi. U yerning odamlaridan soʻrasa, «bizda katta daryo bor» deb javob berishibdi. Keyin boshqa bir qishloqqa yetib boribdi. U yerdan ham shunday javobni olibdi. «Ishim oʻngidan kelmayapti-da», deb xafa boʻlibdi. Shunda oʻtib ketayotgan bir odamdan:

— Bilmaysizmi, daryo yoʻq joy qayerda bor? — deb soʻrabdi.

— Shu bosgan yoʻlingizdan yana ikki barobar koʻp yoʻl yursangiz, yetib borasiz, u yerda suv yoʻq, — deb javob beribdi yoʻlovchi.

Ahmad oʻsha yerga ham yetib boribdi. Haqiqatan ham u yerda daryo yoʻq ekan. Atrof togʻlar bilan oʻralgan ekan. Ahmad:

— Kim baliq sotib oladi? — deb baqirib yuraveribdi. U yerda hech kim yashamas ekan. Ahmad xafa boʻlib, ishi yurishmay uyiga qaytib kelibdi va xotiniga boʻlgan voqeani aytib beribdi.

— Odamlar bor joyda sotish kerak-da, baliqni, — debdi xotini.

Ertasiga yana ikki savat baliqni koʻtarib, yoʻlga tushibdi. Ahmad u koʻchadan bu koʻchaga yugurib hech qayerda toʻxtamabdi. Unga atrofda odam kamdek tuyulaveribdi. Nihoyat, tor bir koʻchaga kirib qolibdi. U yerda bir toʻda odamlar toʻplanib turgan ekan. Bitta uyni oʻt olgan ekan, odamlar oʻshani oʻchirgani yigʻilishgan ekan. Ahmad oʻsha yerga borib «kim baliq oladi?» deb qichqiraveribdi. Odamlar koʻpligidan sevinib ketib, ularning ichiga kirib ketibdi. Odamlarning achchigi kelibdi.

Bittasi Ahmadning belboridan ushlab bir tepibdi, bechora u yerdan qanday qilib uchib ketganini bilmay qolibdi. Ahmad bechora uyiga kelib, xotiniga doʻq qilib:

— Odamlar oʻrtasida baliq sotishni sen menga oʻrgatgan eding, sening gapingga kirib kaltak yedim, — deb baqiribdi. Shunda xotini:

— Kim axir oʻt oʻchirayotganlar orasiga kirib baliq sotadi. Undan koʻra oʻt oʻchirayotganlarga yordam bersangiz boʻlmasmidi? — debdi.

Ertalab Ahmad yana baliq sotgani ketibdi. Ahmad temirchilarning yonidan oʻtib ketayotsa, darang-durung ovoz eshitilibdi. Qarasa, oʻt yonayotgan emish. Bir chelak suvni olib, yonayotgan oʻtga qarab sepib yuboribdy. Bir vaqt temirchilar Ahmadni savalay ketishibdi.

— Sen nega bizning oʻtni oʻchirding? — deb rosa urishibdi. Ahmadning baliqlari yerga toʻkilib ketibdi. Ahmad baliqlaridan ajralib, koʻylaklari yirtiq holda uyiga qaytibdi, yuziga ham qarab boʻlmas ekan.

— Tagʻin nimalar boʻldi? — debdi xotini jahl bilan.

Ahmad boʻlgan voqeani xotiniga aytib beribdi:

— Temirchining doʻkoni yonidan oʻtib ketayotsam, birov bir narsani ikkinchisiga hadeb urayotibdi. Kirib qarasam, olov ekan. Darrov bir paqir suvni olib sepib uni oʻchirdim. Yaxshiligimni bilmaydigan temirchi meni shunday ahvolga soldi.

— Temirchining olovini oʻchirish kerak emas edi. Buning oʻrniga siz temirchiga yordam bersangiz, sizga «rahmat» aytardi, — debdi xotini.

— Attang, yaxshilik qilaman deb aksini qilib qoʻyibman-da. Bundan keyin endi shunday qilaman, — debdi Ahmad.

Bir necha kundan keyin Ahmad yana baliq sotgani chiqib ketibdi. Tush paytida qandaydir bir shaharga kirib kelibdi. Bir katta bino yonidan oʻtib ketayotsa, qiy-chuv ovozlari eshitilib qolibdi. Bu yerda tomosha boʻlayotgan ekan. Ahmad yugurganicha ichkariga kiribdi. Qarasa, odamlar bir-birlari bilan doʻpposlashib urishayotgan ekanlar. Shu vaqtda xotinining gaplari yodiga tushib, ularga yordam bermoqchi boʻlibdi. Ahmad sahnaga chiqib, artistlarni ura ketibdi. Tomoshabinlar, «bu ahmoq, artistlarni mayib qilib qoʻymasa edi» deb, uni sahnadan pastga olib tushib savalashibdi. Hamma joyi shilinib, yara boʻlib ketibdi.

Uyiga kelgach, boʻlgan voqeani xotiniga aytib beribdi. Shunda xotini:

— Artistlarning tomoshalariga nega aralashasiz? Endi siz bironta odam urishayotgan boʻlsagina, ularni ajratib qoʻying. Keyin ular sizga «rahmat» aytishadi, — debdi.

Ahmad ikki savat baliqni olib yana yoʻlga chiqibdi. Yoʻlda ikkita molning bir-biri bilan suzishayotganini koʻrib qolibdi. U mollarni ajratmoqchi boʻlibdi:

— Yarashinglar, urishmang. Menga esa «rahmat» aytinglar, — debdi.

Mollar esa bechora Ahmadni rosa suzibdilar. Ikki tomondan uribdilar. U oʻlar holatda zoʻrgʻa uyiga yetib kelibdi va ovozi boricha «voy-dod» deb baqiribdi. «Ahmadga nima boʻldi?» deb qishloqdagilar yugurib kelishibdi. Ahmad ularga urishayotgan mollarni yarashtirmoqchi boʻlganini aytib beribdi, yigʻilganlar rosa kulishibdi.

Shunda keksa bir chol shunday debdi:

— Aqlli odam choʻlda suv topadi. Ahmoq esa daryoni oʻrtasida suvsizlikdan oʻladi.

Oʻshandan beri Ahmad oʻzining qishlogʻidan hech qayerga chiqmas ekan.