{"headword": "Звуковая организация речи", "key": "zvukovaya organizatsiya rechi", "entries": [{"dictionary": {"name": "Толковый словарь литературоведческих терминов", "title": "Адабиётшунослик терминларининг русча-ўзбекча изоҳли луғати", "kind": "Терминологический", "imprint": "Хотамов, Н.; Саримсоқов, Б. (1979). Адабиётшунослик терминларининг русча-ўзбекча изоҳли луғати. Tashkent: Ўқитувчи.", "url": "https://til.uz/lugatlar/adabiyotshunoslik-terminlarining-ruscha-ozbekcha-izohli-lugati/", "page": "108"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "Prozaik yoki sheʼriy nutqda undosh yoki unli tovushlarning biror maqsadda oʻziga xos holda qoʻllanishi bilan bogʻliq stilistik usullardan biri. Nutqning tovush tuzilishi, odatda, shu nutq turiga — ogʻzaki yoki yozma, sheʼriy yoki nasriy ekaniga, uning kimga moʻljallanishiga qarab xilma-xil koʻrinishlarda boʻladi. Har bir nutq xoh sheʼriy, xoh nasriy boʻlishdan qatʼi nazar, oʻziga xos tovush tuzilishiga ega boʻladi. Biror nutqdagi tovushlar tuzilishining biror maqsad asosida ataylab qoʻllanishi maxsus stilistik ifodaviy usul sifatida yuz beradi. Masalan, aruz sistemasidagi sheʼrlarning nutqiy parchalari — misralarning tarkibidagi choʻziq va qisqa unlilarning oʻzaro maʼlum tartibda takrorlanishi oʻziga xoslik kasb etadi. Nutqning tovush tuzilishi takror, anafora (q.), alliteratsiya (q.), epifora (q.), assonans (q.), dissonans (q.) va h. k.ni oʻz ichiga oladi. Nutqning tovush tuzilishi va uning keng imkoniyatlarini yaxshi bilgan xalq undan turli maqsadlarda foydalangan. Masalan, yoshlarda nutq tempini mashq qildirish, mantiqiy soʻzlash va soʻzlarni aniq talaffuz qilish malakasini oʻstirish uchun turli xil tez aytishlar toʻqiganlar (q. Skorogovorka).", "examples": [{"text": "Turpning tomirini tutning tomiri tutib turibdi, Tutning tomirini turpning tomiri tutib turibdi.", "source": ""}]}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "Звуковая организация речи", "raw_meaning": "нутқнинг товуш тузилиши. Прозаик ёки шеърий нутқда ундош ёки унли товушларнинг бирор мақсадда ўзига хос ҳолда қўлланиши билан боғлиқ стилистик усуллардан бири. Нутқнинг товуш тузилиши, одатда, шу нутқ турига — оғзаки ёки ёзма, шеърий ёки насрий эканига, унинг кимга мўлжалланишига қараб хилма-хил кўринишларда бўлади. Ҳар бир нутқ хоҳ шеърий, хоҳ насрий бўлишдан қатъи назар, ўзига хос товуш тузилишига эга бўлади. Бирор нутқдаги товушлар тузилишининг бирор мақсад асосида атайлаб қўлланиши махсус стилистик ифодавий усул сифатида юз беради. Масалан, аруз системасидаги шеърларнинг нутқий парчалари — мисраларнинг таркибидаги чўзиқ ва қисқа унлиларнинг ўзаро маълум тартибда такрорланиши ўзига хослик касб этади. Нутқнинг товуш тузилиши такрор, анафора (қ.), аллитерация (қ.), эпифора (қ.), ассонанс (қ.), диссонанс (қ.) ва ҳ. к.ни ўз ичига олади. Нутқнинг товуш тузилиши ва унинг кенг имкониятларини яхши билган халқ ундан турли мақсадларда фойдаланган. Масалан, ёшларда нутқ темпини машқ қилдириш, мантиқий сўзлаш ва сўзларни аниқ талаффуз қилиш малакасини ўстириш учун турли хил тез айтишлар тўқиганлар (қ. Скороговорка). Мисол: Турпнинг томирини тутнинг томири тутиб турибди, Тутнинг томирини турпнинг томири тутиб турибди. ва ҳ. к."}}]}