{"headword": "Zaharlovchi moddalar", "key": "zaharlovchi moddalar", "entries": [{"dictionary": {"name": "Словарь чрезвычайных ситуаций", "title": "ФАВҚУЛОДДА ВАЗИЯТЛАР", "kind": "Терминологический", "imprint": "Турагалов, Т.Ж.; Ильясова, З.Ф. (2016). ФАВҚУЛОДДА ВАЗИЯТЛАР. Tashkent: Ўзбекистон Республикаси ФВВ Фуқаро Муҳофазаси институти минитипографияси.", "url": "https://til.uz/lugatlar/favqulodda-vaziyatlar/", "page": "32"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "– raqibning tirik kuchlarini shikastlash uchun qoʻllaniladigan yuqori zaharli birikmalar. Zamonaviy ZM shikastlantiruvchi taʼsiriga koʻra besh guruhga ajratiladi: asabni falaj qiluvchi (tabun), umumzaharli (sianid kislota), teri-oʻyuvchi (iprit), boʻgʻuvchi (fosgen) va qichitadigan (xloratsetofenon). Z.m. ning organizmga asosiy kirish yoʻllari: nafas olish organlari, teri, oshqozon-ichak yoʻli, yaralanganda qon orqali. Tez tarqaladigan, turgʻun, zaharli tutun hosil qiluvchi Z.m. ajratiladi. Z.m. dan muhofazalanish uchun gazniqob, muhofaza kiyimi, panajoylardan foydalaniladi; koʻpgina Z.m. uchun ziddi zahar (antidotlar) maʼlum. Z.m. – ommaviy qirgʻin quroli, uning qoʻllanilishi 1925 yildagi Jeneva protokoli bilan taqiqlangan.", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [{"kind": "синоним", "target": "заҳарли моддалар"}], "extra": {"raw_word": "Заҳарловчи моддалар, заҳарли моддалар", "raw_meaning": "– рақибнинг тирик кучларини шикастлаш учун қўлланиладиган юқори заҳарли бирикмалар. Замонавий ЗМ шикастлантирувчи таъсирига кўра беш гуруҳга ажратилади: асабни фалаж қилувчи (табун), умумзаҳарли (цианид кислота), тери-ўювчи (иприт), бўғувчи (фосген) ва қичитадиган (хлорацетофенон). З.м. нинг организмга асосий кириш йўллари: нафас олиш органлари, тери, ошқозон-ичак йўли, яраланганда қон орқали. Тез тарқаладиган, турғун, заҳарли тутун ҳосил қилувчи З.м. ажратилади. З.м. дан муҳофазаланиш учун газниқоб, муҳофаза кийими, панажойлардан фойдаланилади; кўпгина З.м. учун зидди заҳар (антидотлар) маълум. З.м. – оммавий қирғин қуроли, унинг қўлланилиши 1925 йилдаги Женева протоколи билан тақиқланган."}}]}