{"headword": "Заговор или заклинание", "key": "zagovor ili zaklinanie", "entries": [{"dictionary": {"name": "Adabiyotshunoslik terminlarining izohli lugʻati", "title": "Адабиётшунослик терминларининг русча-ўзбекча изоҳли луғати", "kind": "Terminologik", "imprint": "Хотамов, Н.; Саримсоқов, Б. (1979). Адабиётшунослик терминларининг русча-ўзбекча изоҳли луғати. Tashkent: Ўқитувчи.", "url": "https://til.uz/lugatlar/adabiyotshunoslik-terminlarining-ruscha-ozbekcha-izohli-lugati/", "page": "105"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "avrash, afsun, duo, qargʻish. Xalq ogʻzaki ijodidagi oʻziga xos janrlar majmui. Jamiyat taraqqiyotining quyi bosqichlarida kishilar soʻzning gʻayri tabiiy, ilohiy qudratiga ishonganlar. Kishilar nima bilan shugʻullanmasin, oʻsha ishning muvaffaqiyatli chiqishiga atab ibora va duolar toʻqiganlar. Bu ibora va duolar kishilarning eʼtiqodlari, diniy qarashlari bilan bogʻliq holda yuzaga kelgan hamda rivojlangan. Masalan, biror ish bajarilayotgan joyga kishi kelib qolsa, u ishlayotganlarga qarata «hormanglar» deb oʻz istagini bildiradi. Ishlayotganlar esa «bor boʻling» yoki «sogʻ boʻling» deb javob qaytaradilar. Afsun va duolar badiiy ifoda vositalari, ritmi va boshqa xususiyatlari bilan xalq ogʻzaki ijodining maxsus janrini tashkil etadi. Afsun, avrash, duo va qargʻishlar oʻz xarakteriga koʻra ijobiy va salbiy maʼno anglatuvchi boʻladi. Masalan, «boʻyning uzilgur», «tiling kesilgur», «oyogʻing singur» kabi qargʻishlar salbiy maʼnoda, «toʻylar muborak», «xush kelibsiz», «omon boʻling», «qoʻlingiz dard koʻrmasin» kabilar esa ijobiy maʼnoda qoʻllaniladi.", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "Заговор или заклинание", "raw_meaning": "— авраш, афсун, дуо, қарғиш. Халқ оғзаки ижодидаги ўзига хос жанрлар мажмуи. Жамият тараққиётининг қуйи босқичларида кишилар сўзнинг ғайри табиий, илоҳий қудратига ишонганлар. Кишилар нима билан шуғулланмасин, ўша ишнинг муваффақиятли чиқишига атаб ибора ва дуолар тўқиганлар. Бу ибора ва дуолар кишиларнинг эътиқодлари, диний қарашлари билан боғлиқ ҳолда юзага келган ҳамда ривожланган. Масалан, бирор иш бажарилаётган жойга киши келиб қолса, у ишлаётганларга қарата «ҳорманглар» деб ўз истагини билдиради. Ишлаётганлар эса «бор бўлинг» ёки «соғ бўлинг» деб жавоб қайтарадилар. Афсун ва дуолар бадиий ифода воситалари, ритми ва бошқа хусусиятлари билан халқ оғзаки ижодининг махсус жанрини ташкил этади. Афсун, авраш, дуо ва қарғишлар ўз характерига кўра ижобий ва салбий маъно англатувчи бўлади. Масалан, «бўйнинг узилгур», «тилинг кесилгур», «оёғинг сингур» каби қарғишлар салбий маънода, «тўйлар муборак», «хуш келибсиз», «омон бўлинг», «қўлингиз дард кўрмасин» кабилар эса ижобий маънода қўлланилади."}}]}