{"headword": "yoʻtal", "key": "yotal", "entries": [{"dictionary": {"name": "Izohli lugʻat", "title": "Oʻzbek tilining izohli lugʻati", "kind": "Izohli", "imprint": "Oʻzbek tilining izohli lugʻati, A. Madvaliyev, D. Xudayberganova (tahrir ostida), Toshkent, Gʻafur Gʻulom nomidagi nashriyot-matbaa ijodiy uyi, 2022", "url": "https://til.uz/lugatlar/ozbek-tilining-izohli-lugati/", "page": ""}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "YOʻTAL ’nafas olish aʼzolarining kasallangani natijasida havo oqimining kuch bilan boʻlinib-boʻlinib chiqishi’. Domla yoʻtaldi va yoʻtalning zoʻri— dan qizarib ketdi (Parda Tursun). Bu ot qadimgi turkiy tilda maʼno taraqqiyoti natijasida yötäl- feʼlidan oʻsib chiqqan boʻlsa kerak: 'harakat’ -> ’shunday harakat hosilasr’. Bu soʻzni qadimgi turkiy tilda ’yoʻtal-’ maʼnosini anglatgan yöt- feʼlidan -(ü)l qoʻshimchasi bilan yasalgan deb talqin etish ham mavjud (ЭСТЯ, I, 557); keyinchalik oʻzbek tilida ikkinchi boʻgʻindagi ü unlisi ä unlisiga almashgan, ö unlisining yumshoqlik belgisi yoʻqolgan: yöt- + oʻl = yötül > yötäl > yotäl", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "Nafas yoʻlining kasallanishi, qichishi tufayli xirilloq va shovqin aralash oʻqtin-oʻqtin kuchli zarb bilan nafas chiqarish", "examples": [{"text": "Kuzning yoqimsiz shamoli oʻpkani qichitib, yoʻtalni qistatar.. edi", "source": "A. K, o-diriy, Oʻtgan kunlar"}, {"text": "Domla yoʻtaldi va yoʻtalning zoʻridan qizaribketdi", "source": "P. Tursun, Oʻqituvchi"}]}, {"order": 2, "text": "Shunday hodisa bilan kechadigan kasallik", "examples": [{"text": "Yoʻtalni davolamoq. Yoʻtalga qarshi dori bermoq", "source": ""}]}, {"order": 3, "text": "Biror narsadan belgi (xabar) berish, unga ishora qilish maqsadida chiqariladigan shunday tovush", "examples": [{"text": "Boʻtaboy bu yoʻtalning maʼnosiga darrov tushundi.. derazadan tashqariga qaradi", "source": "A. Qahhor, Qoʻshchinor chirok-lari"}]}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"source": "uz.wiktionary", "license": "CC BY-SA 4.0", "source_url": "https://uz.wiktionary.org/wiki/yo%CA%BBtal"}}, {"dictionary": {"name": "Oʻzbekcha-turkcha izohli lugʻat", "title": "Ўзбекча-туркча ва туркча-ўзбекча изоҳли луғат", "kind": "Tarjima", "imprint": "Рафиев, Абдурозиқ; Ўзтурк, Тунжай; Ўзтурк, Юксал; Худойбердиев, Жўра; Мирҳаким, Мирсанжар; Билен, Исмоил; Айдўған, Танер; Аннаев, Аброр (1997). Ўзбекча-туркча ва туркча-ўзбекча изоҳли луғат. Tashkent: Ўзбек-турк лицейлари нашри / Özbek-Türk Liseleri Yayınları.", "url": "https://til.uz/lugatlar/ozbekcha-turkcha-va-turkcha-ozbekcha-izohli-lugat/", "page": "84"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "Nafas yoʻlining kasallanishi tufayli xirildoq va shovqin aralash, oʻqtin-oʻqtin kuchli zarb bilan nafas chiqarish.", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "ЙЎТАЛ", "raw_meaning": "ÖKSÜRÜK Нафас йўлининг касалланиши туфайли хирилдоқ ва шовқин аралаш, ўқтин-ўқтин кучли зарб билан нафас чиқариш."}}, {"dictionary": {"name": "Ruscha-oʻzbekcha va oʻzbekcha-ruscha lugʻat", "title": "РУССКО-УЗБЕКСКИЙ И УЗБЕКСКО-РУССКИЙ СЛОВАРЬ / RUSCHA-O'ZBEKCHA VA O'ZBEKCHA-RUSCHA LUG'AT", "kind": "Tarjima", "imprint": "Abdurahimov, Maqsud (2021). РУССКО-УЗБЕКСКИЙ И УЗБЕКСКО-РУССКИЙ СЛОВАРЬ / RUSCHA-O'ZBEKCHA VA O'ZBEKCHA-RUSCHA LUG'AT. Tashkent: Akademnashr.", "url": "https://til.uz/lugatlar/russko-uzbekskiy-i-uzbeksko-russkiy-slovar-ruscha-ozbekcha-va-ozbekcha-ruscha-lugat/", "page": "662"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "кашель", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "yo‘tal", "raw_meaning": "кашель; ko‘k ~ мед. коклюш."}}, {"dictionary": {"name": "Inglizcha-oʻzbekcha, oʻzbekcha-inglizcha lugʻat", "title": "ENGLISH-UZBEK UZBEK ENGLISH DICTIONARY / INGLIZCHA-O'ZBEKCHA O'ZBEKCHA-INGLIZCHA LUG'AT", "kind": "Tarjima", "imprint": "Matisayev, G'anisher (2019). ENGLISH-UZBEK UZBEK ENGLISH DICTIONARY / INGLIZCHA-O'ZBEKCHA O'ZBEKCHA-INGLIZCHA LUG'AT. Tashkent: Book Media Nashr.", "url": "https://til.uz/lugatlar/english-uzbek-uzbek-english-dictionary-inglizcha-ozbekcha-ozbekcha-inglizcha-lugat/", "page": "680"}, "pos": "n", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "yo‘tal", "raw_meaning": "n cough; ~ dori cough medicine; ~ga qarshi vositalar antitussive (drug)s; ~ simptomi n tib. cough symptom"}}, {"dictionary": {"name": "Oʻzbekcha-qoraqalpoqcha lugʻat", "title": "ÓZBEKSHE – QARAQALPAQSHA SÓZLIK", "kind": "Tarjima", "imprint": "Qarlıbaeva, G.; Babadjanov, F.; Nasirova, A. (2023). ÓZBEKSHE – QARAQALPAQSHA SÓZLIK. Tashkent: YoshlarMediaPrint.", "url": "https://til.uz/lugatlar/zbekshe-qaraqalpaqsha-s-zlik/", "page": "217"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "jótel", "examples": []}, {"order": 2, "text": "para", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "YO‘TAL", "raw_meaning": "1. jótel, jótkirik; 2. awıs. para."}}, {"dictionary": {"name": "Oʻzbekcha-nemischa lugʻat", "title": "USBEKISCH-DEUTSCHES WÖRTERBUCH O'ZBEKCHA-NEMISCHA LUG'AT", "kind": "Tarjima", "imprint": "Karimov, Shavkat; Ismoilov, Yusuf (2011). USBEKISCH-DEUTSCHES WÖRTERBUCH O'ZBEKCHA-NEMISCHA LUG'AT. Tashkent: Nihol» nashriyoti.", "url": "https://til.uz/lugatlar/usbekisch-deutsches-worterbuch-ozbekcha-nemischa-lugat/", "page": "199"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "yo‘tal", "raw_meaning": "Husten m"}}]}