{"headword": "ЕВРОПЕЙСКАЯ ЭНЕРГЕТИЧЕСКАЯ ХАРТИЯ (ЕЭК)", "key": "yevropeyskaya energeticheskaya xartiya yeek", "entries": [{"dictionary": {"name": "Толковый словарь нефтегазовой промышленности", "title": "НЕФТЬ ВА ГАЗ САНОАТИ русча-ўзбекча изоҳли луғат", "kind": "Терминологический", "imprint": "Абидов, Асрор Аббосович; Эргашев, Йўлдошбой; Қодиров, Малик Хафизович (2004). НЕФТЬ ВА ГАЗ САНОАТИ русча-ўзбекча изоҳли луғат. Tashkent: Шарқ» нашриёт-матбаа акциядорлик компанияси Бош таҳририяти.", "url": "https://til.uz/lugatlar/neft-va-gaz-sanoati-ruscha-ozbekcha-izohli-lugat/", "page": "161"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "1991 yili 17 dekabrda Gaaga shahrida Yevropaning 39 davlati va boshqa qitʼalarning 9 davlati tomonidan taʼsis etilgan, shuningdek, unga sobiq Ittifoqdan ajralib chiqqan Azarbayjon, Armaniston, Belorus, Gruziya, Litva, Moldaviya, Rossiya, Ukraina, Qozogʻiston, Oʻzbekiston, Estoniya davlatlari hamda Yevropa uyushmasi va Davlatlararo Iqtisodiy Komitet (DIK) vakillari kiradi. YEEX siyosiy va iqtisodiy masalalarni hal qilishga yoʻnaltirilgan boʻlib, Dunyo miqyosida issiqlik-energetika resurslaridan samarali foydalanishga moʻljallangan. Xartiyaning asosiy vazifasi — davlatlarni energiya manbai bilan ishonchli taʼminlash va resurslardan samarali foydalanish hamda atrof-muhitni muhofaza qilishga qaratilgan. YEEXda qatnashayotgan davlatlar oʻz zimmasiga Yevropada energetika bozorini samarali rivojlantirish, korxonalar faoliyatini takomillashtirishga sharoit yaratish, mablagʻ va yangi texnologiyalarni energetika sanoatiga jalb qilish vazifasini ham olganlar. Xartiyani amalga oshirish maqsadida davlatlar — qatnashchilar hamkorlikning quyidagi asosiy yoʻnalishlarini belgiladilar: a) elektr stansiyalarini zamonaviylashtirish; b) energiya sistemalarini birlashtirish; v) elektr energiyasini yuqori kuchlanishga ega boʻlgan liniyalar boʻyicha uzatish; g) yirik falokatlar oqibatlarini birgalikda bartaraf qilish va h.k. Xartiyani imzolagan davlatlar 1994 yili 17 dekabrda «Energetika Xartiyasiga tegishli Shartnoma» tuzdilar va unga bir qator qoʻshimchalar kiritdilar hamda Energetika Xartiyasi Bayonnomasini imzoladilar. Bu bilan Xartiyada qayd qilingan majburiyatlar yuridik jihatdan kafolatlangan xalqaro hujjat maqomiga ega boʻldi. Shartnoma matni 50 moddadan iborat boʻlib, quyidagi qismlardan tarkib topgan: 1-qism. Xartiyaning maqsadi va vazifasi. 2-qism. Savdo masalalari. 3-qism. Kapital qurilishga ajratilgan mablagʻlarni himoya qilish va taqdirlash. 4-qism. Turli qoʻshimchalar. 5-qism. Munozarali masalalarni hal qilish. 6-qism. Oʻtish davridagi Nizom. 7-qism. Strukturasi va institutlari. 8-qism. Xulosa. Qayd qilingan asosiy savdo masalalariga Shartnomada reglamentlangan tartibda energetika materiallari va mahsulotlarini uzatish sharoiti, mahsulotlarni qabul qilib olish joyi va qabul qilib oluvchining hech qanday kamsitishlarsiz undan foydalanishi kiradi. Shartnomada Ahdlashgan tomonlarni oʻzaro hamkorlikda quyidagi yoʻnalishlarda faoliyat koʻrsatishi taqdirlanadi: energetika materiallari va mahsulotlari hamda energiya uzatiladigan inshootlarni zamonaviylashtirish; Ahdlashgan tomonlardan birining hududidan chetga chiqadigan energiyani uzatigan inshootlardan hamkorlikda foydalanish va uni rivojlantirish; energetik materiallar va mahsulotlar bilan taʼminlashda boʻladigan uzilishlar oqibatini kamaytirish choralarini ishlab chiqish; energiya uzatidigan inshootlarni oʻzaro tez birlashtirish. Shartnomani imzolagan davlatlar faoliyati Kotibiyat tomonidan muvofiqlashtirib boriladi va yordam beriladi. Ahdlashgan tomonlar muntazam ravishda Xartiya Konferensiyasiga yigʻilib turadilar, har bir tomon fa-", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "ЕВРОПЕЙСКАЯ ЭНЕРГЕТИЧЕСКАЯ ХАРТИЯ (ЕЭК)", "raw_meaning": "Европа Энергетика Хартияси (ЕЭХ) — 1991 йили 17 декабрда Гаага шаҳрида Европанинг 39 давлати ва бошқа қитъаларнинг 9 давлати томонидан таъсис этилган, шунингдек, унга собиқ Иттифоқдан ажралиб чиққан Азарбайжон, Арманистон, Белорус, Грузия, Литва, Молдавия, Россия, Украина, Қозоғистон, Ўзбекистон, Эстония давлатлари ҳамда Европа уюшмаси ва Давлатлараро Иқтисодий Комитет (ДИК) вакиллари киради. ЕЭХ сиёсий ва иқтисодий масалаларни ҳал қилишга йўналтирилган бўлиб, Дунё миқёсида иссиқлик-энергетика ресурсларидан самарали фойдаланишга мўлжалланган. Хартиянинг асосий вазифаси — давлатларни энергия манбаи билан ишончли таъминлаш ва ресурслардан самарали фойдаланиш ҳамда атроф-муҳитни муҳофаза қилишга қаратилган. ЕЭХда қатнашаётган давлатлар ўз зиммасига Европада энергетика бозорини самарали ривожлантириш, корхоналар фаолиятини такомиллаштиришга шароит яратиш, маблағ ва янги технологияларни энергетика саноатига жалб қилиш вазифасини ҳам олганлар. Хартияни амалга ошириш мақсадида давлатлар — қатнашчилар ҳамкорликнинг қуйидаги асосий йўналишларини белгиладилар: а) электр станцияларини замонавийлаштириш; б) энергия системаларини бирлаштириш; в) электр энергиясини юқори кучланишга эга бўлган линиялар бўйича узатиш; г) йирик фалокатлар оқибатларини биргаликда бартараф қилиш ва ҳ.к. Хартияни имзолаган давлатлар 1994 йили 17 декабрда «Энергетика Хартиясига тегишли Шартнома» туздилар ва унга бир қатор қўшимчалар киритдилар ҳамда Энергетика Хартияси Баённомасини имзоладилар. Бу билан Хартияда қайд қилинган мажбуриятлар юридик жиҳатдан кафолатланган халқаро ҳужжат мақомига эга бўлди. Шартнома матни 50 моддадан иборат бўлиб, қуйидаги қисмлардан таркиб топган: 1-қисм. Хартиянинг мақсади ва вазифаси. 2-қисм. Савдо масалалари. 3-қисм. Капитал қурилишга ажратилган маблағларни ҳимоя қилиш ва тақдирлаш. 4-қисм. Турли қўшимчалар. 5-қисм. Мунозарали масалаларни ҳал қилиш. 6-қисм. Ўтиш давридаги Низом. 7-қисм. Структураси ва институтлари. 8-қисм. Хулоса. Қайд қилинган асосий савдо масалаларига Шартномада регламентланган тартибда энергетика материаллари ва маҳсулотларини узатиш шароити, маҳсулотларни қабул қилиб олиш жойи ва қабул қилиб олувчининг ҳеч қандай камситишларсиз ундан фойдаланиши киради. Шартномада Аҳдлашган томонларни ўзаро ҳамкорликда қуйидаги йўналишларда фаолият кўрсатиши тақдирланади: энергетика материаллари ва маҳсулотлари ҳамда энергия узатиладиган иншоотларни замонавийлаштириш; Аҳдлашган томонлардан бирининг ҳудудидан четга чиқадиган энергияни узатиган иншоотлардан ҳамкорликда фойдаланиш ва уни ривожлантириш; энергетик материаллар ва маҳсулотлар билан таъминлашда бўладиган узилишлар оқибатини камайтириш чораларини ишлаб чиқиш; энергия узатидиган иншоотларни ўзаро тез бирлаштириш. Шартномани имзолаган давлатлар фаолияти Котибият томонидан мувофиқлаштириб борилади ва ёрдам берилади. Аҳдлашган томонлар мунтазам равишда Хартия Конференциясига йиғилиб турадилар, ҳар бир томон фа-"}}]}