{"headword": "Языковая картина мира", "key": "yazikovaya kartina mira", "entries": [{"dictionary": {"name": "Толковый словарь терминов синхронного перевода", "title": "РУСЧА СИНХРОН ТАРЖИМА ТЕРМИНЛАРИНИНГ ЎЗБЕКЧА ИЗОҲЛИ ЛУҒАТИ", "kind": "Терминологический", "imprint": "Ҳамидов, Хайрулла Худоёрович; Ҳасанова, Шаҳзода Абдужаббор қизи (2020). РУСЧА СИНХРОН ТАРЖИМА ТЕРМИНЛАРИНИНГ ЎЗБЕКЧА ИЗОҲЛИ ЛУҒАТИ. Tashkent: Nodirabegim\" нашриёти.", "url": "https://til.uz/lugatlar/ruscha-sinxron-tarjima-terminlarining-ozbekcha-izohli-lugati/", "page": "175"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "Maʼlum bir xalqning ongida shakllangan olam haqidagi bilim va gʻoyalar butunligi, til egalarining olam haqidagi bilim va tasavvurlarining tildagi aksi. Hozirgi kunga kelib OTM turli fanlarning fundamental tushunchasiga aylandi. Bu tushunchaning negizida tildan foydalanuvchi subyekt markaziy oʻrinni egallaydi. Alohida shaxs, shaxslar guruhi, muayyan xalq, insoniyat olam manzarasi subyekti boʻlishi mumkin (Xudoyberganova:33). OTM olamni tushunish, anglash mantiqiga muvofiq holda uni oʻziga xos ravishda koʻrish va qayta yaratishdir. “Olamning maʼlum obrazi hech qachon uning koʻzgudagi aksidek boʻla olmaydi” (Maslova:60). “...tabiiy til vositasida olamni u qanday boʻlsa, shundayligicha tasvirlash mumkin emas, lison dastavval oʻz sohiblariga olamning muayyan manzarasini taqdim etadi, bunda har bir tilning oʻziga xos olam manzarasi mavjud boʻladi” (Paducheva:239-254). Olam manzarasi haqidagi qarashlarni quyidagicha umumlashtirish mumkin: olam manzarasi olamni idrok etish asosida uni tasavvurda qayta qurishdir; olam manzarasi olamni milliy idrok etish usulidir; olam manzarasi tashqi olamning inson tili, ruhiyati, borliqqa munosabatida aks etishidir; olam manzarasi olamning koʻzgudagidek aksi boʻla olmaydi; olam manzarasi insonning tashqi olam bilan aloqasi orqali hosil boʻladi. Olamning lisoniy manzarasi “olamni til prizmasi orqali oʻziga yarasha idrok etish (Yakovleva:73-89), “Olamning til koʻzgusida aks etishi” (Dmitriyeva:37-41)dir. Til ongda aks etgan obyektiv olamning ifodalovchisi ekan, demak u ham sistemaviylikka egadir. Til", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "Языковая картина мира.", "raw_meaning": "– Оламнинг тил (лисоний) манзараси (ОТМ). Маълум бир халқнинг онгида шаклланган олам ҳақидаги билим ва ғоялар бутунлиги, тил эгаларининг олам ҳақидаги билим ва тасаввурларининг тилдаги акси. Ҳозирги кунга келиб ОТМ турли фанларнинг фундаментал тушунчасига айланди. Бу тушунчанинг негизида тилдан фойдаланувчи субъект марказий ўринни эгаллайди. Алоҳида шахс, шахслар гуруҳи, муайян халқ, инсоният олам манзараси субъекти бўлиши мумкин (Худойберганова:33). ОТМ оламни тушуниш, англаш мантиқига мувофиқ ҳолда уни ўзига хос равишда кўриш ва қайта яратишдир. “Оламнинг маълум образи ҳеч қачон унинг кўзгудаги аксидек бўла олмайди” (Маслова:60). “...табиий тил воситасида оламни у қандай бўлса, шундайлигича тасвирлаш мумкин эмас, лисон даставвал ўз соҳибларига оламнинг муайян манзарасини тақдим этади, бунда ҳар бир тилнинг ўзига хос олам манзараси мавжуд бўлади” (Падучева:239-254). Олам манзараси ҳақидаги қарашларни қуйидагича умумлаштириш мумкин: олам манзараси оламни идрок этиш асосида уни тасаввурда қайта қуришдир; олам манзараси оламни миллий идрок этиш усулидир; олам манзараси ташқи оламнинг инсон тили, руҳияти, борлиққа муносабатида акс этишидир; олам манзараси оламнинг кўзгудагидек акси бўла олмайди; олам манзараси инсоннинг ташқи олам билан алоқаси орқали ҳосил бўлади. Оламнинг лисоний манзараси “оламни тил призмаси орқали ўзига яраша идрок этиш (Яковлева:73-89), “Оламнинг тил кўзгусида акс этиши” (Дмитриева:37-41)дир. Тил онгда акс этган объектив оламнинг ифодаловчиси экан, демак у ҳам системавийликка эгадир. Тил"}}]}