{"headword": "Художественность", "key": "xudojestvennost", "entries": [{"dictionary": {"name": "Толковый словарь литературоведческих терминов", "title": "Адабиётшунослик терминларининг русча-ўзбекча изоҳли луғати", "kind": "Терминологический", "imprint": "Хотамов, Н.; Саримсоқов, Б. (1979). Адабиётшунослик терминларининг русча-ўзбекча изоҳли луғати. Tashkent: Ўқитувчи.", "url": "https://til.uz/lugatlar/adabiyotshunoslik-terminlarining-ruscha-ozbekcha-izohli-lugati/", "page": "335"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "badiiylik. Keng maʼnoda sanʼatning ijtimoiy ong shakllarining boshqa turlaridan farq etishini koʻrsatuvchi tushuncha boʻlib, uning asosida voqelikni obrazlar vositasida aks ettirish yotadi. Badiiyliksiz sanʼat boʻlmaganidek, obrazli aks ettirishsiz badiiylik ham yoʻq. Tor maʼnoda esa estetik jihatdan biror sanʼat asarining yuksak saviyasini ifodalaydi, yaʼni asar mazmuniga mutanosib badiiylik elementlarining mujassamlashishini anglatadi. Shuning uchun ham badiiylik masalasini asarning faqat shakliy jihatlari bilan bogʻlab qoʻyish toʻgʻri emas. Badiiylik asar mazmuniga asardagi barcha badiiy tasviriy vositalarning mos kelishidan iborat. Bunday mutanosiblik ijodkorning mahorati va ijodiy tajribasi, asar mazmunining gʻoyaviy barkamolligi, asardagi hayotiy haqiqatning badiiy haqiqat mantiqiga mos kelishi va h. k. bilan bogʻliq. Asarning badiiyligi uning tili bilan ham bogʻliqdir. Badiiy til esa asarning mazmunini roʻyobga chiqaruvchi, bu mazmunni reallashtiruvchi birdan bir vosita hisoblanadi. Asar mazmuniga mos holda asar tili sodda yoki murakkab poetik sintaksisga ega boʻlishi, koʻchimlar jihatidan turli darajada boʻlishi mumkin va h.k. Badiiy til ijodkorning gʻoyaviy-badiiy maqsadini toʻla yuzaga chiqargandagina, u asarning tili badiiy kamolotga yetgan hisoblanadi. Badiiylik tarixan nisbiy tushuncha boʻlib, uning darajasi turli davrlarda turlicha belgilanib kelingan. Biroq badiiylikning eng oliy koʻrinishi xalqchil mazmunning yuksak va mukammal badiiy shakl komponentlari bilan garmonik uygʻunligi va mutanosib kelishi boʻlib qolaveradi. Xullas, ijodkor tomonidan chuqur his etilgan voqelikning obrazlar vositasida takomilga yetkazilgan holda aks ettirilishi badiiylikning mohiyatini tashkil etadi.", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "Художественность", "raw_meaning": "— бадиийлик. Кенг маънода санъатнинг ижтимоий онг шаклларининг бошқа турларидан фарқ этишини кўрсатувчи тушунча бўлиб, унинг асосида воқеликни образлар воситасида акс эттириш ётади. Бадиийликсиз санъат бўлмаганидек, образли акс эттиришсиз бадиийлик ҳам йўқ. Тор маънода эса эстетик жиҳатдан бирор санъат асарининг юксак савиясини ифодалайди, яъни асар мазмунига мутаносиб бадиийлик элементларининг мужассамлашишини англатади. Шунинг учун ҳам бадиийлик масаласини асарнинг фақат шаклий жиҳатлари билан боғлаб қўйиш тўғри эмас. Бадиийлик асар мазмунига асардаги барча бадиий тасвирий воситаларнинг мос келишидан иборат. Бундай мутаносиблик ижодкорнинг маҳорати ва ижодий тажрибаси, асар мазмунининг ғоявий баркамоллиги, асардаги ҳаётий ҳақиқатнинг бадиий ҳақиқат мантиқига мос келиши ва ҳ. к. билан боғлиқ. Асарнинг бадиийлиги унинг тили билан ҳам боғлиқдир. Бадиий тил эса асарнинг мазмунини рўёбга чиқарувчи, бу мазмунни реаллаштирувчи бирдан-бир восита ҳисобланади. Асар мазмунига мос ҳолда асар тили содда ёки мураккаб поэтик синтаксисга эга бўлиши, кўчимлар жиҳатидан турли даражада бўлиши мумкин ва ҳ.к. Бадиий тил ижодкорнинг ғоявий-бадиий мақсадини тўла юзага чиқаргандагина, у асарнинг тили бадиий камолотга етган ҳисобланади. Бадиийлик тарихан нисбий тушунча бўлиб, унинг даражаси турли даврларда турлича белгиланиб келинган. Бироқ бадиийликнинг энг олий кўриниши халқчил мазмуннинг юксак ва мукаммал бадиий шакл компонентлари билан гармоник уйғунлиги ва мутаносиб келиши бўлиб қолаверади. Хуллас, ижодкор томонидан чуқур ҳис этилган воқеликнинг образлар воситасида такомилга етказилган ҳолда акс эттирилиши бадиийликнинг моҳиятини ташкил этади."}}]}