{"headword": "Хамса или пятерица", "key": "xamsa ili pyateritsa", "entries": [{"dictionary": {"name": "Adabiyotshunoslik terminlarining izohli lugʻati", "title": "Адабиётшунослик терминларининг русча-ўзбекча изоҳли луғати", "kind": "Terminologik", "imprint": "Хотамов, Н.; Саримсоқов, Б. (1979). Адабиётшунослик терминларининг русча-ўзбекча изоҳли луғати. Tashkent: Ўқитувчи.", "url": "https://til.uz/lugatlar/adabiyotshunoslik-terminlarining-ruscha-ozbekcha-izohli-lugati/", "page": "329"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "(ар. خمسه — беш, бешлик сўзидан)", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "xamsa. Anʼanaviy mavzuda va shaklda besh mustaqil dostonni oʻz ichiga oluvchi Yaqin va Oʻrta Sharq xalqlari klassik adabiyotidagi sheʼriy asar. Xamsachilik anʼanasini ulugʻ ozarbayjon shoiri Nizomiy Ganjaviy (1141—1203) boshlab berdi. Shundan soʻng bu anʼana keng tarqaldi, shoirlar oʻzlarini xamsachilikda sinab koʻrdilar, ammo ulardan faqat Xisrav Dehlaviy (1253—1325), Abdurahmon Jomiy (1414—1492) va Alisher Navoiy (1441—1501) buyuk xamsanavis sifatida tan olindi. Xamsa tarkibiga kirgan besh doston anʼanaviy mavzu va shakl asosida yozilsa ham, biroq ular ijtimoiy masalalarga munosabat, bu masalalarni hal etish jihatidan farq qiladi. Har bir ijodkor yaratgan «Xamsa»lar mustaqillik, originallik kasb etadi. Chunki har bir xamsanavis oʻz asarida anʼanaviy mavzuni oʻz davrining muhim ijtimoiy-siyosiy masalalari bilan uzviy bogʻlab aks ettirar edi. Alisher Navoiyning «Xamsa»si 1483—85 yillar orasida yozildi va u quyidagi dostonlardan iborat: «Hayratul-abror», «Farhod va Shirin», «Layli va Majnun», «Sabʼai sayyor» hamda «Saddi Iskandariy». Sovet navoiyshunosligi «Xamsa» dostonlarining ilmiy-tanqidiy tekstini yaratdi, Navoiy «Xamsa»si keng va chuqur tadqiq etilib, koʻpgina ilmiy asarlar yozildi.", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "Хамса или пятерица", "raw_meaning": "(ар. خمسه — беш, бешлик сўзидан) — хамса. Анъанавий мавзуда ва шаклда беш мустақил достонни ўз ичига олувчи Яқин ва Ўрта Шарқ халқлари классик адабиётидаги шеърий асар. Хамсачилик анъанасини улуғ озарбайжон шоири Низомий Ганжавий (1141—1203) бошлаб берди. Шундан сўнг бу анъана кенг тарқалди, шоирлар ўзларини хамсачиликда синаб кўрдилар, аммо улардан фақат Хисрав Деҳлавий (1253—1325), Абдураҳмон Жомий (1414—1492) ва Алишер Навоий (1441—1501) буюк хамсанавис сифатида тан олинди. Хамса таркибига кирган беш достон анъанавий мавзу ва шакл асосида ёзилса ҳам, бироқ улар ижтимоий масалаларга муносабат, бу масалаларни ҳал этиш жиҳатидан фарқ қилади. Ҳар бир ижодкор яратган «Хамса»лар мустақиллик, оригиналлик касб этади. Чунки ҳар бир хамсанавис ўз асарида анъанавий мавзуни ўз даврининг муҳим ижтимоий-сиёсий масалалари билан узвий боғлаб акс эттирар эди. Алишер Навоийнинг «Хамса»си 1483—85 йиллар орасида ёзилди ва у қуйидаги достонлардан иборат: «Ҳайратул-аброр», «Фарҳод ва Ширин», «Лайли ва Мажнун», «Сабъаи сайёр» ҳамда «Садди Искандарий». Совет навоийшунослиги «Хамса» достонларининг илмий-танқидий текстини яратди, Навоий «Хамса»си кенг ва чуқур тадқиқ этилиб, кўпгина илмий асарлар ёзилди."}}]}