{"headword": "Восточная гипербола", "key": "vostochnaya giperbola", "entries": [{"dictionary": {"name": "Adabiyotshunoslik terminlarining izohli lugʻati", "title": "Адабиётшунослик терминларининг русча-ўзбекча изоҳли луғати", "kind": "Terminologik", "imprint": "Хотамов, Н.; Саримсоқов, Б. (1979). Адабиётшунослик терминларининг русча-ўзбекча изоҳли луғати. Tashkent: Ўқитувчи.", "url": "https://til.uz/lugatlar/adabiyotshunoslik-terminlarining-ruscha-ozbekcha-izohli-lugati/", "page": "61"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "Sharq adabiyotiga xos badiiy tasvir vositalaridan biri. Sharq adabiyotining namoyandalari mahbuba haqida kuylar ekanlar, odatda, uning sochlarini tunga, qoshlarini mehrob yoki kamonga, kipriklarini oʻq-yoyga, koʻzlarini jallodga, labini pistaga, tishlarini durga, belini qilga qiyos qilganlar. Chindan ham shu belgilarga asoslanib, biror surat chizilsa, juda xunuk boʻlar edi. Ammo sharq shoirlari bunday shartli oʻxshatishlar orqali yorning beqiyos goʻzalligi, oshiqqa nisbatan rahmsizligi va nazokat, noziklik kabi fazilatlar egasi ekanligini koʻrsatmoqchi boʻlganlar. Ular mubolagʻaning kichraytirish (q. Litota) shaklidan ham keng foydalanganlar: Ul sanamkim suv yaqosinda paritek oʻlturur, Gʻoyati nozuklukindin suv bilan yutsa boʻlur. (Atoiy) Oʻzbek sovet shoirlari ham klassik sharq mubolagʻalaridan keng foydalanib, uni davom ettirayotirlar. Buni mashhur sovet shoiri Hamid Olimjonning «Na boʻlgʻay bir nafas men ham yanogʻing uzra xol boʻlsam» deb boshlanuvchi gʻazalida ravshan koʻrish mumkin.", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "Восточная гипербола", "raw_meaning": "— шарқча муболаға, шарқ муболағаси. Шарқ адабиётига хос бадиий тасвир воситаларидан бири. Шарқ адабиётининг намояндалари маҳбуба ҳақида куйлар эканлар, одатда, унинг сочларини тунга, қошларини меҳроб ёки камонга, киприкларини ўқ-ёйга, кўзларини жаллодга, лабини пистага, тишларини дурга, белини қилга қиёс қилганлар. Чиндан ҳам шу белгиларга асосланиб, бирор сурат чизилса, жуда хунук бўлар эди. Аммо шарқ шоирлари бундай шартли ўхшатишлар орқали ёрнинг беқиёс гўзаллиги, ошиққа нисбатан раҳмсизлиги ва назокат, нозиклик каби фазилатлар эгаси эканлигини кўрсатмоқчи бўлганлар. Улар муболағанинг кичрайтириш (қ. Литота) шаклидан ҳам кенг фойдаланганлар: Ул санамким сув яқосинда паритек ўлтурур, Ғояти нозуклукиндин сув билан ютса бўлур. (Атоий) Ўзбек совет шоирлари ҳам классик шарқ муболағаларидан кенг фойдаланиб, уни давом эттираётирлар. Буни машҳур совет шоири Ҳамид Олимжоннинг «На бўлғай бир нафас мен ҳам яноғинг узра хол бўлсам» деб бошланувчи ғазалида равшан кўриш мумкин."}}]}