{"headword": "Вольный перевод", "key": "volniy perevod", "entries": [{"dictionary": {"name": "Sinxron tarjima terminlarining izohli lugʻati", "title": "РУСЧА СИНХРОН ТАРЖИМА ТЕРМИНЛАРИНИНГ ЎЗБЕКЧА ИЗОҲЛИ ЛУҒАТИ", "kind": "Terminologik", "imprint": "Ҳамидов, Хайрулла Худоёрович; Ҳасанова, Шаҳзода Абдужаббор қизи (2020). РУСЧА СИНХРОН ТАРЖИМА ТЕРМИНЛАРИНИНГ ЎЗБЕКЧА ИЗОҲЛИ ЛУҒАТИ. Tashkent: Nodirabegim\" нашриёти.", "url": "https://til.uz/lugatlar/ruscha-sinxron-tarjima-terminlarining-ozbekcha-izohli-lugati/", "page": "26"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "Vaziyatni bir xabar darajasida tasvirlash saviyasidagi ekvivalentlik. Gap va lisoniy belgilar darajasida oʻgirilgan axborot odatda berilmay qoladi", "examples": []}, {"order": 2, "text": "Tarjima tili meʼyorlariga amal qilingan holda mazmunni oʻzgartirmasdan oʻgirish uchun yetarli boʻlgan tarjimaga qaraganda ancha yuqori saviyada amalga oshirilgan tarjima", "examples": []}, {"order": 3, "text": "Umumiy mazmunni asliyatning lisoniy shakliga qaramasdan boshqa tilda erkin tarzda berish", "examples": []}, {"order": 4, "text": "Erkin tarjima – subektiv xarakterga ega nusxa koʻchirishdir", "examples": []}, {"order": 5, "text": "Manba matnning shakliy va semantik komponentlarini hisobga olmagan holda uni asosiy (kalit) maʼlumot darajasida tarjimada berish. Oʻtmishda bizda fors va arab tillaridan soʻzma-soʻz va erkin tarjima qilish anʼanalari rivojlangan. Chunki ular tarjimaga original asar sifatida qarab, unga erkin munosabatda boʻlishgan – xohlagancha oʻzgartirishgan, qisqartirishgan, oʻzlaridan qoʻshishgan. Baʼzilar asarning syujetini oʻz soʻzlari bilan qayta hikoya qilishgan [Ochilov: 2014, 15]. Erkin tarjima – asl nusxaning gʻoyaviy mazmuni va badiiy xususiyatlarini oʻzgartiruvchi, uni butunlay boshqa izga solib yuboruvchi tarjima prinsipidir. Bunday tarjimada muallif uslubi emas, balki tarjimon uslubi ustun turadi. U asliyatni xohlagancha oʻzgartiradi, qisqartiradi, unga oʻzidan qoʻshadi. Baʼzida asl nusxa mazmuni va syujetini saqlagan holda uni oʻz soʻzlari bilan yangidan yozib chiqadi. Gʻ.Salomovning yozishicha, “sheʼriy asarlar tarjimasida baʼzan haddan tashqari erkin interpretatsiya va bir-biridan jiddiy farqlanadigan talqinga yoʻl qoʻyiladi: bir asarning ikki shoir tomonidan yaratilgan tarjimasi qariyb bir-biriga oʻxshamay, boshqa-boshqa sheʼrday boʻlib qoladi”. Chunonchi, Byorns tarjimoni Marshakning: “Men uni shotlanddan rusga aylantirdim”, – deganiga javoban M.Rilskiy: “U Byornsni Marshakka aylantirdi”, – degan edi. Chunki har bir isteʼdod bilan amalga oshirilgan tarjimada nafaqat milliylik, balki individuallik taʼsiri ham boʻladi", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "Вольный перевод.", "raw_meaning": "Эркин таржима. 1. Вазиятни бир хабар даражасида тасвирлаш савиясидаги эквивалентлик. Гап ва лисоний белгилар даражасида ўгирилган ахборот одатда берилмай қолади. 2. Таржима тили меъёрларига амал қилинган ҳолда мазмунни ўзгартирмасдан ўгириш учун етарли бўлган таржимага қараганда анча юқори савияда амалга оширилган таржима. 3. Умумий мазмунни аслиятнинг лисоний шаклига қарамасдан бошқа тилда эркин тарзда бериш. 4. Эркин таржима – субектив характерга эга нусха кўчиришдир. 5. Манба матннинг шаклий ва семантик компонентларини ҳисобга олмаган ҳолда уни асосий (калит) маълумот даражасида таржимада бериш. Ўтмишда бизда форс ва араб тилларидан сўзма-сўз ва эркин таржима қилиш анъаналари ривожланган. Чунки улар таржимага оригинал асар сифатида қараб, унга эркин муносабатда бўлишган – хоҳлаганча ўзгартиришган, қисқартиришган, ўзларидан қўшишган. Баъзилар асарнинг сюжетини ўз сўзлари билан қайта ҳикоя қилишган [Очилов: 2014, 15]. Эркин таржима – асл нусханинг ғоявий мазмуни ва бадиий хусусиятларини ўзгартирувчи, уни бутунлай бошқа изга солиб юборувчи таржима принципидир. Бундай таржимада муаллиф услуби эмас, балки таржимон услуби устун туради. У аслиятни хоҳлаганча ўзгартиради, қисқартиради, унга ўзидан қўшади. Баъзида асл нусха мазмуни ва сюжетини сақлаган ҳолда уни ўз сўзлари билан янгидан ёзиб чиқади. Ғ.Саломовнинг ёзишича, “шеърий асарлар таржимасида баъзан ҳаддан ташқари эркин интерпретация ва бир-биридан жиддий фарқланадиган талқинга йўл қўйилади: бир асарнинг икки шоир томонидан яратилган таржимаси қарийб бир-бирига ўхшамай, бошқа-бошқа шеърдай бўлиб қолади”. Чунончи, Бёрнс таржимони Маршакнинг: “Мен уни шотланддан русга айлантирдим”, – деганига жавобан М.Рильский: “У Бёрнсни Маршакка айлантирди”, – деган эди. Чунки ҳар бир истеъдод билан амалга оширилган таржимада нафақат миллийлик, балки индивидуаллик таъсири ҳам бўлади."}}]}