{"headword": "ВОДООБМЕН", "key": "vodoobmen", "entries": [{"dictionary": {"name": "Neft va gaz sanoati izohli lugʻati", "title": "НЕФТЬ ВА ГАЗ САНОАТИ русча-ўзбекча изоҳли луғат", "kind": "Terminologik", "imprint": "Абидов, Асрор Аббосович; Эргашев, Йўлдошбой; Қодиров, Малик Хафизович (2004). НЕФТЬ ВА ГАЗ САНОАТИ русча-ўзбекча изоҳли луғат. Tashkent: Шарқ» нашриёт-матбаа акциядорлик компанияси Бош таҳририяти.", "url": "https://til.uz/lugatlar/neft-va-gaz-sanoati-ruscha-ozbekcha-izohli-lugat/", "page": "65"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "birinchi gidrogeologik siklning sedimentatsion bosqichi davomida kollektorlarda S.a. boshlanadi, bir turdagi suvlar boshqa turdagi suvlar bilan oʻrin almashinadi, yaʼni qumli qatlardagi suvlar gil jinslardan siqib chiqarilayotganlari bilan almashinadi va sedimentatsion S.a. yuzaga keladi. Birinchi gidrogeologik siklning infiltratsion bosqichida S.a. boshqacha shakl oladi, bunda sedimentatsion suvlar infiltratsion suvlar bilan oʻrin almashadi. Bu infiltratsion S.a. deyiladi. Bu jarayonlar maʼlum bir koʻrinish va miqdorda ikkinchi gidrogeologik siklda ham davom etadi. Maʼlum bir sharoitda, har qanday geologik davrda qatlamdagi suvning toʻliq almashinuvi sodir boʻlishi mumkin. Qatlamdagi erkin suvni maʼlum bir vaqt chegarasida toʻliq almashinuvi S.a. sikli deb ataladi. S.a. siklining davomiyligi yer osti suvlarining oqim tezligi va umumiy hajmiga bogʻliq holda turlicha boʻladi. S.a. koʻrsatkichi sifatida suv almashinuvi koeffitsiyentidan foydalaniladi. Bu koeffitsiyent suvli qatlam (majmua)dan oqib oʻtgan yer osti suvlarining yillik sarfini (q) qatlamdagi suvning umumiy miqdoriga (Q) nisbati orqali topiladi: $K_0 = \\frac{q}{Q}$. Agar yillik sarf $10^6$ m³, suvning umumiy miqdori $10^{11}$ m³ boʻlsa, u holda suv almashinish koeffitsiyenti $10^{-5}$ ga teng boʻladi, yaʼni S.a. sikli muddati 100 ming yil boʻladi. S.a. sikli davomiyligi gidrogeologik sikl muddatidan ham kam, ham koʻp boʻlishi mumkin. Agar S.a. sikli muddati yangi infiltratsion bosqich muddatidan kam boʻlsa, qatlamdagi hamma suvlar yangi infiltratsion suv hisoblanadi.", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "ВОДООБМЕН — Сув алмашинуви", "raw_meaning": "биринчи гидрогеологик циклнинг седиментацион босқичи давомида коллекторларда С.а. бошланади, бир турдаги сувлар бошқа турдаги сувлар билан ўрин алмашинади, яъни қумли қатлардаги сувлар гил жинслардан сиқиб чиқарилаётганлари билан алмашинади ва седиментацион С.а. юзага келади. Биринчи гидрогеологик циклнинг инфильтрацион босқичида С.а. бошқача шакл олади, бунда седиментацион сувлар инфильтрацион сувлар билан ўрин алмашади. Бу инфильтрацион С.а. дейилади. Бу жараёнлар маълум бир кўриниш ва миқдорда иккинчи гидрогеологик циклда ҳам давом этади. Маълум бир шароитда, ҳар қандай геологик даврда қатламдаги сувнинг тўлиқ алмашинуви содир бўлиши мумкин. Қатламдаги эркин сувни маълум бир вақт чегарасида тўлиқ алмашинуви С.а. цикли деб аталади. С.а. циклининг давомийлиги ер ости сувларининг оқим тезлиги ва умумий ҳажмига боғлиқ ҳолда турлича бўлади. С.а. кўрсаткичи сифатида сув алмашинуви коэффициентидан фойдаланилади. Бу коэффициент сувли қатлам (мажмуа)дан оқиб ўтган ер ости сувларининг йиллик сарфини (q) қатламдаги сувнинг умумий миқдорига (Q) нисбати орқали топилади: $K_0 = \\frac{q}{Q}$. Агар йиллик сарф $10^6$ м³, сувнинг умумий миқдори $10^{11}$ м³ бўлса, у ҳолда сув алмашиниш коэффициенти $10^{-5}$ га тенг бўлади, яъни С.а. цикли муддати 100 минг йил бўлади. С.а. цикли давомийлиги гидрогеологик цикл муддатидан ҳам кам, ҳам кўп бўлиши мумкин. Агар С.а. цикли муддати янги инфильтрацион босқич муддатидан кам бўлса, қатламдаги ҳамма сувлар янги инфильтрацион сув ҳисобланади."}}]}