{"headword": "Виды искусства", "key": "vidi iskusstva", "entries": [{"dictionary": {"name": "Adabiyotshunoslik terminlarining izohli lugʻati", "title": "Адабиётшунослик терминларининг русча-ўзбекча изоҳли луғати", "kind": "Terminologik", "imprint": "Хотамов, Н.; Саримсоқов, Б. (1979). Адабиётшунослик терминларининг русча-ўзбекча изоҳли луғати. Tashkent: Ўқитувчи.", "url": "https://til.uz/lugatlar/adabiyotshunoslik-terminlarining-ruscha-ozbekcha-izohli-lugati/", "page": "51"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "sanʼat turlari, sanʼat xillari. Materialning xarakteri, oʻzlashtirish usuli va asosi jihatidan voqelikni badiiy tadqiq etishning turli shakllari. Oʻz materialining makon va zamonga nisbatan xarakteriga koʻra sanʼat eng avvalo ikki turga ajraladi: a) makoniy sanʼatlar. Bunga arxitektura, haykaltaroshlik, naqqoshlik, rassomlik kabilar mansub. Sanʼatning bu turiga mansub asarlar u yoki bu makonda mavjud boʻlib, zamonda esa barqarorlik kasb etadilar; b) zamoniy sanʼatlar. Bunga muzika, raqs, teatr va kino sanʼati kabilar kiradi. Bunday sanʼat turlari hamma vaqt zamoniy chegaralanishga ega boʻladi. Soʻz sanʼati — adabiyot esa har ikkisiga xos xususiyatlarga ega boʻlsa ham, u alohida tur sifatida ajralib turadi. Voqelikni oʻzlashtirish usuli jihatidan ham sanʼat turlari ikkiga — tasviriy hamda ifodaviy sanʼatga boʻlinadi: a) skulptura, rassomlik tasviriy sanʼatga mansub; b) arxitektura, naqqoshlik, muzika ifodaviy sanʼat turlariga misol boʻladi. Umuman, har bir sanʼat asari uchun tasviriylik ham, ifodaviylik ham biror darajaga xosdir. Yuqoridagiday boʻlinishda esa ularning darajalari nazarda tutiladi. Soʻz sanʼati — adabiyot esa har ikki xil usulni qamrab oladi: eposga xos xususiyat tasviriylik boʻlsa, lirik turga xos asarlarda ifodaviylik yetakchi oʻrin tutadi. Dramatik turga mansub asarlarda esa tasviriylik va ifodaviylik nisbati koʻpincha teng boʻladi. Sanʼat turlari qanchalik koʻp boʻlmasin, ular oʻzaro chambarchas bogʻliq. Chunki ularning barchasi insonning dunyoni obrazli tushunishi ifodasidir.", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "Виды искусства", "raw_meaning": "— санъат турлари, санъат хиллари. Материалнинг характери, ўзлаштириш усули ва асоси жиҳатидан воқеликни бадиий тадқиқ этишнинг турли шакллари. Ўз материалининг макон ва замонга нисбатан характерига кўра санъат энг аввало икки турга ажралади: а) маконий санъатлар. Бунга архитектура, ҳайкалтарошлик, наққошлик, рассомлик кабилар мансуб. Санъатнинг бу турига мансуб асарлар у ёки бу маконда мавжуд бўлиб, замонда эса барқарорлик касб этадилар; б) замоний санъатлар. Бунга музика, рақс, театр ва кино санъати кабилар киради. Бундай санъат турлари ҳамма вақт замоний чегараланишга эга бўлади. Сўз санъати — адабиёт эса ҳар иккисига хос хусусиятларга эга бўлса ҳам, у алоҳида тур сифатида ажралиб туради. Воқеликни ўзлаштириш усули жиҳатидан ҳам санъат турлари иккига — тасвирий ҳамда ифодавий санъатга бўлинади: а) скульптура, рассомлик тасвирий санъатга мансуб; б) архитектура, наққошлик, музика ифодавий санъат турларига мисол бўлади. Умуман, ҳар бир санъат асари учун тасвирийлик ҳам, ифодавийлик ҳам бирор даражага хосдир. Юқоридагидай бўлинишда эса уларнинг даражалари назарда тутилади. Сўз санъати — адабиёт эса ҳар икки хил усулни қамраб олади: эпосга хос хусусият тасвирийлик бўлса, лирик турга хос асарларда ифодавийлик етакчи ўрин тутади. Драматик турга мансуб асарларда эса тасвирийлик ва ифодавийлик нисбати кўпинча тенг бўлади. Санъат турлари қанчалик кўп бўлмасин, улар ўзаро чамбарчас боғлиқ. Чунки уларнинг барчаси инсоннинг дунёни образли тушуниши ифодасидир."}}]}