{"headword": "varvarizm", "key": "varvarizm", "entries": [{"dictionary": {"name": "Izohli lugʻat", "title": "Oʻzbek tilining izohli lugʻati", "kind": "Izohli", "imprint": "Oʻzbek tilining izohli lugʻati, A. Madvaliyev, D. Xudayberganova (tahrir ostida), Toshkent, Gʻafur Gʻulom nomidagi nashriyot-matbaa ijodiy uyi, 2022", "url": "https://til.uz/lugatlar/ozbek-tilining-izohli-lugati/", "page": ""}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "Boshqa tildan olingan; oʻzlashtiruvchi tilga toʻla singib ketmagan soʻz va iboralar.", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"izoh_pos": "ot", "source_url": "https://izoh.uz/word/varvarizm"}}, {"dictionary": {"name": "Adabiyotshunoslik terminlarining izohli lugʻati", "title": "Адабиётшунослик терминларининг русча-ўзбекча изоҳли луғати", "kind": "Terminologik", "imprint": "Хотамов, Н.; Саримсоқов, Б. (1979). Адабиётшунослик терминларининг русча-ўзбекча изоҳли луғати. Tashkent: Ўқитувчи.", "url": "https://til.uz/lugatlar/adabiyotshunoslik-terminlarining-ruscha-ozbekcha-izohli-lugati/", "page": "43"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "(лат. barbarus — келгинди сўзидан)", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "varvarizm. Badiiy asar yozilgan tilga yot boʻlgan, boshqa tildan kirgan soʻzlar, birikmalar va iboralar. Varvarizmning gallitsizm — fransuz tilidan kirgan soʻzlar, germanizm — nemis tilidan kirgan soʻzlar, polonizm — polyak tilidan kirgan soʻzlar, gretsizm — grek tilidan kirgan soʻzlar, latinizm — latin tilidan kirgan soʻzlar, arabizm — arab tilidan kirgan soʻzlar, forsizm — fors tilidan kirgan soʻzlar, turkizm — turk tilidan kirgan soʻzlar kabi turlari mavjud. Yozuvchi asar qahramonlari tilini individuallashtirish, tipiklashtirish maqsadida varvarizmdan keng foydalanadi. Masalan, Lermontov, Turgenev, L. N. Tolstoy kabi rus yozuvchilari rus zodagonlari tilida gallitsizmlarni muvaffaqiyatli qoʻllaydi. Shuningdek, oʻzbek yozuvchi va shoirlaridan Hamza, Abdulla Qodiriy, Gʻafur Gʻulomlar arabizm va forsizmni koʻp ishlatganlar. Masalan, Abdulla Qodiriy Kalvak maxsum obrazini yaratishda arabcha, forscha soʻz va iboralardan juda mohirona foydalangan: «Bul miyonada ul zolim yaqinda turgʻon boltagʻa qarab yugurgan erdi, faqir fursatni gʻanimat bilib, «dafʼi qazo az qablai vuquʼ» soʻziga amal aylab, koʻcha tomongʻa qarab qochdim». Avtor nutqida (q. Avtorskaya rech) varvarizmning oʻrnini bosadigan soʻzlar oʻrniga chet tillarga mansub soʻzlardan foydalanish til madaniyatini qoʻpol buzish, tilni mensimaslikdir. V. I. Lenin «Rus tilini tozalash haqida» nomli maqolasida rus tilini oʻrinsiz varvarizmlar bilan buzuvchilarga qarshi zarba beradi. Agar tilda varvarizmning oʻrnini bosadigan soʻz boʻlmasa, u holda chet soʻzlardan foydalanish mumkin. Hozirgi paytda ilmiy-texnika revolyutsiyasining keng quloch yoyishi rus, oʻzbek va boshqa tillarga yangi tushunchalarni ifodalovchi varvarizmlarni olib kirdi. Zamon ruhini, tipik sharoit va tipik xarakterlarni ifodalashda yozuvchi va shoirlarimiz bunday varvarizmlardan oʻrinli foydalanmoqdalar.", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "Варваризм", "raw_meaning": "(лат. barbarus — келгинди сўзидан) — варваризм. Бадиий асар ёзилган тилга ёт бўлган, бошқа тилдан кирган сўзлар, бирикмалар ва иборалар. Варваризмнинг галлицизм — француз тилидан кирган сўзлар, германизм — немис тилидан кирган сўзлар, полонизм — поляк тилидан кирган сўзлар, грецизм — грек тилидан кирган сўзлар, латинизм — латин тилидан кирган сўзлар, арабизм — араб тилидан кирган сўзлар, форсизм — форс тилидан кирган сўзлар, туркизм — турк тилидан кирган сўзлар каби турлари мавжуд. Ёзувчи асар қаҳрамонлари тилини индивидуаллаштириш, типиклаштириш мақсадида варваризмдан кенг фойдаланади. Масалан, Лермонтов, Тургенев, Л. Н. Толстой каби рус ёзувчилари рус зодагонлари тилида галлицизмларни муваффақиятли қўллайди. Шунингдек, ўзбек ёзувчи ва шоирларидан Ҳамза, Абдулла Қодирий, Ғафур Ғуломлар арабизм ва форсизмни кўп ишлатганлар. Масалан, Абдулла Қодирий Калвак махсум образини яратишда арабча, форсча сўз ва иборалардан жуда моҳирона фойдаланган: «Бул миёнада ул золим яқинда турғон болтаға қараб югурган эрди, фақир фурсатни ғанимат билиб, «дафъи қазо аз қаблаи вуқуъ» сўзига амал айлаб, кўча томонға қараб қочдим». Автор нутқида (қ. Авторская речь) варваризмнинг ўрнини босадиган сўзлар ўрнига чет тилларга мансуб сўзлардан фойдаланиш тил маданиятини қўпол бузиш, тилни менсимасликдир. В. И. Ленин «Рус тилини тозалаш ҳақида» номли мақоласида рус тилини ўринсиз варваризмлар билан бузувчиларга қарши зарба беради. Агар тилда варваризмнинг ўрнини босадиган сўз бўлмаса, у ҳолда чет сўзлардан фойдаланиш мумкин. Ҳозирги пайтда илмий-техника революциясининг кенг қулоч ёйиши рус, ўзбек ва бошқа тилларга янги тушунчаларни ифодаловчи варваризмларни олиб кирди. Замон руҳини, типик шароит ва типик характерларни ифодалашда ёзувчи ва шоирларимиз бундай варваризмлардан ўринли фойдаланмоқдалар."}}, {"dictionary": {"name": "Lingvistik terminlar lugʻati", "title": "QARAQALPAQSHA – ÓZBEKSHE – QAZAQSHA – TÚRKMENSHE – RUSSHA LINGVISTIKALÍQ TERMINLER SÓZLIGI", "kind": "Terminologik", "imprint": "Allambergenova, Nigora Gúlmurzaevna (2022). QARAQALPAQSHA – ÓZBEKSHE – QAZAQSHA – TÚRKMENSHE – RUSSHA LINGVISTIKALÍQ TERMINLER SÓZLIGI. Nukus: NUR TURAN PRINT.", "url": "https://til.uz/lugatlar/qaraqalpaqsha-zbekshe-qazaqsha-t-rkmenshe-russha-lingvistikal-q-terminler-s-zligi/", "page": "67"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "Varvarizm", "raw_meaning": "Varyarizm\tВарваризм\tWarwarizm\tВарваризм"}}, {"dictionary": {"name": "Sinxron tarjima terminlarining izohli lugʻati", "title": "РУСЧА СИНХРОН ТАРЖИМА ТЕРМИНЛАРИНИНГ ЎЗБЕКЧА ИЗОҲЛИ ЛУҒАТИ", "kind": "Terminologik", "imprint": "Ҳамидов, Хайрулла Худоёрович; Ҳасанова, Шаҳзода Абдужаббор қизи (2020). РУСЧА СИНХРОН ТАРЖИМА ТЕРМИНЛАРИНИНГ ЎЗБЕКЧА ИЗОҲЛИ ЛУҒАТИ. Tashkent: Nodirabegim\" нашриёти.", "url": "https://til.uz/lugatlar/ruscha-sinxron-tarjima-terminlarining-ozbekcha-izohli-lugati/", "page": "19"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "Toʻla anglab yetilmagan ajnabiy soʻz yoki birikma.", "examples": []}, {"order": 2, "text": "Notoʻgʻri shakllangan soʻz yoki ibora. Masalan, rus tilidagi “yexay!” soʻzi varvarizmdir (toʻgʻri shakli “yezjay”)”", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "Варваризм.", "raw_meaning": "– Варваризм. 1. Тўла англаб етилмаган ажнабий сўз ёки бирикма. 2. Нотўғри шаклланган сўз ёки ибора. Масалан, рус тилидаги “ехай!” сўзи варваризмдир (тўғри шакли “езжай”)”"}}]}