{"headword": "УДЕЛЬНЫЙ ВЕС ЖИДКОСТИ", "key": "udelniy ves jidkosti", "entries": [{"dictionary": {"name": "Neft va gaz sanoati izohli lugʻati", "title": "НЕФТЬ ВА ГАЗ САНОАТИ русча-ўзбекча изоҳли луғат", "kind": "Terminologik", "imprint": "Абидов, Асрор Аббосович; Эргашев, Йўлдошбой; Қодиров, Малик Хафизович (2004). НЕФТЬ ВА ГАЗ САНОАТИ русча-ўзбекча изоҳли луғат. Tashkent: Шарқ» нашриёт-матбаа акциядорлик компанияси Бош таҳририяти.", "url": "https://til.uz/lugatlar/neft-va-gaz-sanoati-ruscha-ozbekcha-izohli-lugat/", "page": "506"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "1sm³, 1m³ hajmdagi suyuqlik ogʻirligi. U γ (gamma) harfi bilan belgilanadi va quyidagicha aniqlanadi: γ = G/V, bunda: G — V hajmdagi suyuqlik ogʻirligi. S.s.o. oʻlchovi [γ] = |P|/[L³]. Solishtirma ogʻirlikning oʻlchov birligi SI sistemasida γ_i = H/m³; fizik sistemada, γ_f = dlina/sm³; texnik sistemada γ_t = kgs/m³. Solishtirma ogʻirlik turli sistemalardagi oʻlchov birliklarining oʻzaro nisbati: γ_m = 0,1γ_f = 0,102γ_t. Demak, turli oʻlchov sistemalaridagi solishtirma ogʻirlik qiymatlarini oʻzaro taqqoslash uchun quyidagi nisbat olinadi: γ_m = 10·γ_f = 9,81·γ_t. S.s.o. va zichligi oʻzaro bogʻliq. Zichlik tenglamasini (ρ = m/V) ikkala tomonini ogʻirlik kuchi tezlanishi (g) ga koʻpaytirsak, quyidagi tenglama kelib chiqadi: ρg = mg/V = G/V. Tenglamada G/V solishtirma ogʻirlik ekanligini bilgan holda γ=ρg deb yoziladi. Solishtirma ogʻirlik oʻzgaruvchan miqdor boʻlib, ogʻirlik kuchi tezlanishiga bogʻliq. Ogʻirlik kuchi tezlanishi qiymati esa oʻlchov nuqtasining geografik koordinatasiga bogʻliq holda oʻzgaradi. Amaliy hisoblash ishlarida tezlanish miqdori oʻzgarmas deb olinadi g=981sm/s². Shu sababli ushbu tezlanishga mos keluvchi solishtirma ogʻirlikning oʻrtacha qiymatidan foydalaniladi. Zichlik va solishtirma ogʻirlikning turli oʻlchov sistemalaridagi oʻzaro nisbatiga eʼtibor bersak, texnik sistemadagi solishtirma ogʻirlikning oʻrtacha qiymatini (g=981sm/s² boʻlganda) xalqaro SI sistemasidagi zichlik qiymatiga mos kelishini koʻramiz.", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "УДЕЛЬНЫЙ ВЕС ЖИДКОСТИ", "raw_meaning": "Суюқликнинг солиштирма оғирлиги — 1см³, 1м³ ҳажмдаги суюқлик оғирлиги. У γ (гамма) ҳарфи билан белгиланади ва қуйидагича аниқланади: γ = G/V, бунда: G — V ҳажмдаги суюқлик оғирлиги. С.с.о. ўлчови [γ] = |P|/[L³]. Солиштирма оғирликнинг ўлчов бирлиги СИ системасида γ_и = H/м³; физик системада, γ_ф = длина/см³; техник системада γ_т = кгс/м³. Солиштирма оғирлик турли системалардаги ўлчов бирликларининг ўзаро нисбати: γ_м = 0,1γ_ф = 0,102γ_т. Демак, турли ўлчов системаларидаги солиштирма оғирлик қийматларини ўзаро таққослаш учун қуйидаги нисбат олинади: γ_м = 10·γ_ф = 9,81·γ_т. С.с.о. ва зичлиги ўзаро боғлиқ. Зичлик тенгламасини (ρ = m/V) иккала томонини оғирлик кучи тезланиши (g) га кўпайтирсак, қуйидаги тенглама келиб чиқади: ρg = mg/V = G/V. Тенгламада G/V солиштирма оғирлик эканлигини билган ҳолда γ=ρg деб ёзилади. Солиштирма оғирлик ўзгарувчан миқдор бўлиб, оғирлик кучи тезланишига боғлиқ. Оғирлик кучи тезланиши қиймати эса ўлчов нуқтасининг географик координатасига боғлиқ ҳолда ўзгаради. Амалий ҳисоблаш ишларида тезланиш миқдори ўзгармас деб олинади g=981см/с². Шу сабабли ушбу тезланишга мос келувчи солиштирма оғирликнинг ўртача қийматидан фойдаланилади. Зичлик ва солиштирма оғирликнинг турли ўлчов системаларидаги ўзаро нисбатига эътибор берсак, техник системадаги солиштирма оғирликнинг ўртача қийматини (g=981см/с² бўлганда) халқаро СИ системасидаги зичлик қийматига мос келишини кўрамиз. Қ. Плотность воды."}}]}