uchmoq

fl. 1. Qanot vositasida havoda harakatlanmoq, qanot qoqib, biror tomonga yoʻnalmoq; parvoz qilmoq.

Qush qanoti bilan uchib, quyrugʻi bilan qoʻnar. — Maqol

Bahor hididan besaranjom boʻlgan qargʻalar qagʻillab dalalar ustida uchardi. — A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari

2. Maxsus mexanizmlar, apparatlar yor-damida havoda bir tomonga yoʻnalmoq; parvoz qilmoq.

Balandda, yulduzli koʻkda, qayoqqadir samolyotlar uchib oʻtdi. — Oybek, Quyosh qoraymas

Asad modeli esa, Tik va tez uchar edi. — T. Toʻla

3. Yelmoq, esmoq (shamol haqida).

Meʼmorning diqqatini keng va yam-yashil dala, gʻir-gʻir uchayotgan shabada, adirlardagi qip-qizil gilam lolalar tortsa ham — Mirmuhsin, Meʼmor

4. Shamol, zarb yoki boshqa narsa taʼsirida havoda biror yoʻnalishda harakatlanmoq.

Havoda momiq oq tolalar argʻamchi boʻlib uchib yurardi. — Gazetadan

Tepada ruhni sugʻurib olayotgandek xunuk ingrab uchgan snaryadlar atrofda yorilmoqda. — Oybek, Quyosh qoraymas

5. koʻchma Havoda kezmoq, parvoz qilmoq (mavhum narsalar haqida).

Kuy uzoqdan, boynikidan uchar edi. — Oybek, Tanlangan asarlar

Yodimdadir achchiq dardlarim kabi Fazolarda uchar xayolim. — R. Parfi

Qoʻshiq uchar edi koʻk-da bearmon. — A. Oripov, Yurtim shamoli

6. koʻchma Juda katta tezlikda harakatlanmoq.

Tepalikka uchib chiqayotgan otning tuyogʻi yerdan bosh koʻtarib, bugun-erta ochilay deb turgan lola gʻunchasini ezib, yanchib oʻtdi. — P. Qodirov, Yulduzli tunlar

Mashina shiddat bilan qaltis togʻ yoʻlidan uchib ketdi. — Gazetadan

poyezd choʻldan koʻm-koʻk vodiyga birdan uchib kirarkan fargʻonalik askarning koʻzlaridan ixtiyorsiz ravishda qaynoq yosh tomchilagan edi. — Oybek, Oltin vodiydan shabadalar

7. Qor, muz ustida sirpanmoq, toygʻanoq otmoq.

Chanada uchmoq.

Momiq qor koʻrpasiga burkangan Chimyon togʻlari bagʻrida yoshlar changʻi uchishmoqda. — Gazetadan

8. Mavjud yeridan uzilib otilib ketmoq.

Togʻdan uchgan katta-katta toshlar. Bola mototsikldan uchib ketdi.

Soqolli soldat ot tagida qoldi, unisi otdan uchib, yumalanib ketdi. — M. Ismoiliy, Fargʻona tong otguncha

9. Sinib uzilmoq, sinmoq.

tovoqning jinday joyi uchgan ekan. — Mushtum

Shishasi yarmidan uchgan kichkina lampani tutatib, yolgʻiz oʻtirar edi. — Oybek, Tanlangan asarlar

singan, cheti uchgan, chegali piyola, choynaklar. — Oybek, Bolalik

10. Asab yoki boshqa taʼsir sababli pirpiramoq, titramoq (lab, kiprik kabi aʼzolar haqida).

Onasi tebranib qoʻydi. Qovoqlari pir-pir uchdi. — J. Abdullaxonov, Oriyat

Bu bolaning bir qadar oʻzini mustahkam tutishi Tolib akaga yoqmadi, labi asabiy uchdi. — F. Musajonov, Himmat

Ogʻzining ikki chekkasida zulukday osilib turgan yoʻgʻon moʻylovlari bir-ikki uchdi. — M. Ismoiliy, Fargʻona tong otguncha

11. koʻchma Berilmoq, qiziqmoq, asiri boʻlmoq (asossiz, nomaqbul ravishda).

Shirin gapga uchma, maqtaganni quchma. — Maqol

[Rashida] Kursdoshi Temurning yengiltak gaplariga uchdi-yu, Roʻzimatni butunlay unutdi. — Toʻlqin, Ogʻir eslash

[Eldor:] Darvoqe, Rayhonning nimasiga ucha qoldim? — J. Abdullaxonov, Tong yorishgan sohilda

Aqlli odamlar maqtovli va balandparvoz soʻzlarga uchmaydilar — N. Safarov, Olovli izlar

12. Kayf taʼsirida es-xushini yoʻqotmoq, oʻzidan ketmoq.

Afandi boʻza ichib, uchib qolibdi. — Mushtum

Maʼmurjon koʻchadan ichib kelgan ekanmi, yuz gramm shampanni otdi-yu, uchib qolishiga sal qoldi. — Sh. Xolmirzayev, Toʻlqinlar

13. Ayrim soʻzlar bilan qoʻllanib, shu soʻzlar anglatgan narsaning yoʻq boʻlishi (yoʻqolishi), ketishi maʼnosini bildiradi.

Barakasi uchmoq. Hushi boshidan uchmoq. Kayfi uchmoq.