учмоқ

фл. 1. Қанот воситасида ҳавода ҳаракатланмоқ, қанот қоқиб, бирор томонга ёʻналмоқ; парвоз қилмоқ.

Қуш қаноти билан учиб, қуйруғи билан қўнар. — Мақол

Баҳор ҳидидан бесаранжом бўлган қарғалар қағиллаб далалар устида учарди. — А. Қаҳҳор, Қўшчинор чироқлари

2. Махсус механизмлар, аппаратлар ёр-дамида ҳавода бир томонга ёʻналмоқ; парвоз қилмоқ.

Баландда, юлдузли кўкда, қаёққадир самолётлар учиб ўтди. — Ойбек, Қуёш қораймас

Асад модели эса, Тик ва тез учар эди. — Т. Тўла

3. Елмоқ, эсмоқ (шамол ҳақида).

Меъморнинг диққатини кенг ва ям-яшил дала, ғир-ғир учаётган шабада, адирлардаги қип-қизил гилам лолалар торца ҳам — Мирмуҳсин, Меъмор

4. Шамол, зарб ёки бошқа нарса таъсирида ҳавода бирор ёʻналишда ҳаракатланмоқ.

Ҳавода момиқ оқ толалар арғамчи бўлиб учиб юрарди. — Газетадан

Тепада руҳни суғуриб олаётгандек хунук инграб учган снарядлар атрофда ёрилмоқда. — Ойбек, Қуёш қораймас

5. кўчма Ҳавода кезмоқ, парвоз қилмоқ (мавҳум нарсалар ҳақида).

Куй узоқдан, бойникидан учар эди. — Ойбек, Танланган асарлар

Ёдимдадир аччиқ дардларим каби Фазоларда учар хаёлим. — Р. Парфи

Қўшиқ учар эди кўк-да беармон. — А. Орипов, Юртим шамоли

6. кўчма Жуда катта тезликда ҳаракатланмоқ.

Тепаликка учиб чиқаётган отнинг туёғи ердан бош кўтариб, бугун-эрта очилай деб турган лола ғунчасини эзиб, янчиб ўтди. — П. Қодиров, Юлдузли тунлар

Машина шиддат билан қалтис тоғ ёʻлидан учиб кетди. — Газетадан

поезд чўлдан кўм-кўк водийга бирдан учиб кираркан фарғоналик аскарнинг кўзларидан ихтиёрсиз равишда қайноқ ёш томчилаган эди. — Ойбек, Олтин водийдан шабадалар

7. Қор, муз устида сирпанмоқ, тойғаноқ отмоқ.

Чанада учмоқ.

Момиқ қор кўрпасига бурканган Чимён тоғлари бағрида ёшлар чанғи учишмоқда. — Газетадан

8. Мавжуд еридан узилиб отилиб кетмоқ.

Тоғдан учган катта-катта тошлар. Бола мотоциклдан учиб кетди.

Соқолли солдат от тагида қолди, униси отдан учиб, юмаланиб кетди. — М. Исмоилий, Фарғона тонг отгунча

9. Синиб узилмоқ, синмоқ.

товоқнинг жиндай жойи учган экан. — Муштум

Шишаси ярмидан учган кичкина лампани тутатиб, ёлғиз ўтирар эди. — Ойбек, Танланган асарлар

синган, чети учган, чегали пиёла, чойнаклар. — Ойбек, Болалик

10. Асаб ёки бошқа таъсир сабабли пирпирамоқ, титрамоқ (лаб, киприк каби аъзолар ҳақида).

Онаси тебраниб қўйди. Қовоқлари пир-пир учди. — Ж. Абдуллахонов, Орият

Бу боланинг бир қадар ўзини мустаҳкам тутиши Толиб акага ёқмади, лаби асабий учди. — Ф. Мусажонов, Ҳиммат

Оғзининг икки чеккасида зулукдай осилиб турган ёʻғон мўйловлари бир-икки учди. — М. Исмоилий, Фарғона тонг отгунча

11. кўчма Берилмоқ, қизиқмоқ, асири бўлмоқ (асоссиз, номақбул равишда).

Ширин гапга учма, мақтаганни қучма. — Мақол

[Рашида] Курсдоши Темурнинг енгилтак гапларига учди-ю, Рўзиматни бутунлай унутди. — Тўлқин, Оғир эслаш

[Элдор:] Дарвоқе, Райҳоннинг нимасига уча қолдим? — Ж. Абдуллахонов, Тонг ёришган соҳилда

Ақлли одамлар мақтовли ва баландпарвоз сўзларга учмайдилар — Н. Сафаров, Оловли излар

12. Кайф таъсирида эс-хушини ёʻқотмоқ, ўзидан кетмоқ.

Афанди бўза ичиб, учиб қолибди. — Муштум

Маъмуржон кўчадан ичиб келган эканми, юз грамм шампанни отди-ю, учиб қолишига сал қолди. — Ш. Холмирзаев, Тўлқинлар

13. Айрим сўзлар билан қўлланиб, шу сўзлар англатган нарсанинг ёʻқ бўлиши (ёʻқолиши), кетиши маъносини билдиради.

Баракаси учмоқ. Ҳуши бошидан учмоқ. Кайфи учмоқ.