{"headword": "uch", "key": "uch", "entries": [{"dictionary": {"name": "Izohli lugʻat", "title": "Oʻzbek tilining izohli lugʻati", "kind": "Izohli", "imprint": "Oʻzbek tilining izohli lugʻati, A. Madvaliyev, D. Xudayberganova (tahrir ostida), Toshkent, Gʻafur Gʻulom nomidagi nashriyot-matbaa ijodiy uyi, 2022", "url": "https://til.uz/lugatlar/ozbek-tilining-izohli-lugati/", "page": ""}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "UCH I 'boshlanish qismi’. Tayohning u ch i boʻlma, oʻrtasi boʻl (Maqol). Qadimgi turkiy tilda ham ngunday maʼnoni anglatgan bu ot dastlab u:ch tarzida talaffuz qilingan (ЭСТЯ, I, 611); oʻsha davrlardayoq u: unlisining choʻziqlik belgisi yoʻqolgan (Devon, I, 79; DS, 603): u:ch > uch. UCH II ’ikki bilan toʻrt oraligʻidagi butun sanoq son’. U ch kundan beri isitmasi tushmaydi. Qadimgi turkiy tilda ham shunday maʼnoni anglatgan bu soʻz üch tarzida talaffuz qilingan (ЭСТЯ, I, 641; ПДП, 440; Devon, I, 71; DS, 621); oʻzbek tilida ü unlisining yum — shoqlik belgisi yoʻqolgan: üch > uch", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "Narsalarning ingichkalashgan, oʻtkir tomoni. — ichida. Maqol", "examples": [{"text": "Nayza uchi. Xanjar uchi. Kr-ziqning uchi. Ignaning uchi. Tikan zahri — uchida, dushman zahri", "source": ""}, {"text": "Juvon Sidiqjondan pichoq soʻrab olib, ikkita bodring archidi, birini oʻzi tishlab, ikkinchisini pichoq uchida Sidiqjonga uzatdi", "source": "A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari"}, {"text": "Mir-zakarimboy soqolining uchini barmoqlari bilan chimtib, kulib qoʻydi", "source": "Oybek, Tanlangan asarlar"}]}, {"order": 2, "text": "Yogʻoch, ip, sim va b. ensiz, uzun narsalarning tomonlaridan biri, bir tomon oxiri, boshi", "examples": [{"text": "Tayoqning uchi. Arqonning uchi", "source": ""}]}, {"order": 3, "text": "Narsalarning oʻzi birikkan, oʻrnashgan joydan tashqari yoʻnalgan tomoni, oxiri", "examples": [{"text": "Barmoqning uchi. Choynak joʻmragining uchi. sht Akramjonni bir nav quchoqlagan boʻldim, juvonga esa qoʻlimning uchini berdim", "source": "A. Qahhor, Ming bir jon"}, {"text": "Uning yuzida, shunday burnining uchida xoli bor. U", "source": "Umarbekov, Yoz yomgʻiri"}, {"text": "vafot etgan xolasini esladi va koʻzidan tirqirab chiqqan yoshini yeng uchi bilan artdi", "source": "I. Rahim, Ixlos"}]}, {"order": 4, "text": "Chorburchak buyumlarning tomonlari tutashgan joyi, burchagi", "examples": [{"text": "Fanerning toʻrt uchidan ushlab koʻtarmoq", "source": ""}, {"text": "Polvon yelkasiga tashlab chiqqan qiyigʻini oldida, ikki uchidan ushlab, birikki aylantirdi", "source": "M. Ismoiliy, Fargʻona tong otguncha"}]}, {"order": 5, "text": "mat. Chiziqlarning yoki sirtlarning oʻzaro tutashib, kesishib, burchak hosil qilgan nuqtasi", "examples": []}, {"order": 6, "text": "Narsalarning yuqori qismi, tepasi, boshi. .1 nur. Gʻayratiy", "examples": [{"text": "Minoraninguchi. Daraxtninguchi. Simyogʻochning uchi. tsh Teraklar uchida oʻynar qizi", "source": ""}, {"text": "Bir kupi oʻrikning uchiga chiqib.. atrofni tomosha qildim", "source": "Oydin, Sa-dagʻang boʻlay, komandir"}, {"text": "Devorga tashqaridan qoʻysh!gan keng narvonlarning uchlari xiyol chiqibturardi", "source": "P. Qodirov, Yulduzli tunlar"}]}, {"order": 7, "text": "Biror narsaning boshlanish qismi, boshi", "examples": [{"text": "Sir(ning) uchini soʻz ochar", "source": "Maqol"}, {"text": "U \\ Elmurod] hali bu muvaffaqiyatning faqat uchigina ekanini hech bir unutmadi", "source": "P. Tursun, Oʻqituvchi"}, {"text": "Nuri bu voqeaning uchini eshitgan hamon bezgakday qaltirab ketdi", "source": "Oybek, Tanlangan asarlar"}]}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"source": "uz.wiktionary", "license": "CC BY-SA 4.0", "source_url": "https://uz.wiktionary.org/wiki/uch"}}, {"dictionary": {"name": "Izohli lugʻat", "title": "Oʻzbek tilining izohli lugʻati", "kind": "Izohli", "imprint": "Oʻzbek tilining izohli lugʻati, A. Madvaliyev, D. Xudayberganova (tahrir ostida), Toshkent, Gʻafur Gʻulom nomidagi nashriyot-matbaa ijodiy uyi, 2022", "url": "https://til.uz/lugatlar/ozbek-tilining-izohli-lugati/", "page": ""}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "Besh balli baho tizimida oʻzlashtirish \"qoniqarli\", \"oʻrtacha\" degan maʼnodagi baho", "examples": [{"text": "Uning bahosi — uch. Bu insho uchun uch qoʻysa boʻladi", "source": ""}]}, {"order": 2, "text": "etn. ayn. kiryuvdi", "examples": [{"text": "Cholning yostigʻi tagidan topilgan pul uni koʻmib kelishgagina yetdi. Hali bu yoqda uchi, yettisi, yigirmasi, fotihaxonligi.. va hokazolar bor", "source": "M. Osim, Tilsiz guvoh"}]}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"source": "uz.wiktionary", "license": "CC BY-SA 4.0", "source_url": "https://uz.wiktionary.org/wiki/uch"}}, {"dictionary": {"name": "Izohli lugʻat", "title": "Oʻzbek tilining izohli lugʻati", "kind": "Izohli", "imprint": "Oʻzbek tilining izohli lugʻati, A. Madvaliyev, D. Xudayberganova (tahrir ostida), Toshkent, Gʻafur Gʻulom nomidagi nashriyot-matbaa ijodiy uyi, 2022", "url": "https://til.uz/lugatlar/ozbek-tilining-izohli-lugati/", "page": ""}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "din. etn. Uchiga paxta oʻrab, yogʻlab, marhum arvohiga atab payshanba, juma oqshomlari yoqib qoʻyiladigan choʻp", "examples": [{"text": "Uch oʻramoq. Uch yoqmoq", "source": ""}]}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"source": "uz.wiktionary", "license": "CC BY-SA 4.0", "source_url": "https://uz.wiktionary.org/wiki/uch"}}, {"dictionary": {"name": "Oʻzbekcha-turkcha izohli lugʻat", "title": "Ўзбекча-туркча ва туркча-ўзбекча изоҳли луғат", "kind": "Tarjima", "imprint": "Рафиев, Абдурозиқ; Ўзтурк, Тунжай; Ўзтурк, Юксал; Худойбердиев, Жўра; Мирҳаким, Мирсанжар; Билен, Исмоил; Айдўған, Танер; Аннаев, Аброр (1997). Ўзбекча-туркча ва туркча-ўзбекча изоҳли луғат. Tashkent: Ўзбек-турк лицейлари нашри / Özbek-Türk Liseleri Yayınları.", "url": "https://til.uz/lugatlar/ozbekcha-turkcha-va-turkcha-ozbekcha-izohli-lugat/", "page": "177"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "Narsalarning ingichkalashgan, oʻtkir tomoni.", "examples": []}, {"order": 2, "text": "3 raqami va shu raqam bilan ifodalangan son.", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "УЧ", "raw_meaning": "1.UÇ 2.ÜÇ 1.Нарсаларнинг ингичкалашган, ўткир томони. 2.3 рақами ва шу рақам билан ифодаланган сон."}}, {"dictionary": {"name": "Oʻzbekcha-turkcha izohli lugʻat", "title": "Ўзбекча-туркча ва туркча-ўзбекча изоҳли луғат", "kind": "Tarjima", "imprint": "Рафиев, Абдурозиқ; Ўзтурк, Тунжай; Ўзтурк, Юксал; Худойбердиев, Жўра; Мирҳаким, Мирсанжар; Билен, Исмоил; Айдўған, Танер; Аннаев, Аброр (1997). Ўзбекча-туркча ва туркча-ўзбекча изоҳли луғат. Tashkent: Ўзбек-турк лицейлари нашри / Özbek-Türk Liseleri Yayınları.", "url": "https://til.uz/lugatlar/ozbekcha-turkcha-va-turkcha-ozbekcha-izohli-lugat/", "page": "616"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "Genellikle uzun bir nesnenin incelerek biten son ve sivri noktası.", "examples": []}, {"order": 2, "text": "Uzun bir şeyin baş ve son noktası.", "examples": []}, {"order": 3, "text": "Bir şeyin kenarı.", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "UÇ", "raw_meaning": "УЧ 1.Genellikle uzun bir nesnenin incelerek biten son ve sivri noktası. 2.Uzun bir şeyin baş ve son noktası. 3.Bir şeyin kenarı."}}, {"dictionary": {"name": "Oʻzbekcha-turkcha izohli lugʻat", "title": "Ўзбекча-туркча ва туркча-ўзбекча изоҳли луғат", "kind": "Tarjima", "imprint": "Рафиев, Абдурозиқ; Ўзтурк, Тунжай; Ўзтурк, Юксал; Худойбердиев, Жўра; Мирҳаким, Мирсанжар; Билен, Исмоил; Айдўған, Танер; Аннаев, Аброр (1997). Ўзбекча-туркча ва туркча-ўзбекча изоҳли луғат. Tashkent: Ўзбек-турк лицейлари нашри / Özbek-Türk Liseleri Yayınları.", "url": "https://til.uz/lugatlar/ozbekcha-turkcha-va-turkcha-ozbekcha-izohli-lugat/", "page": "622"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "İkiden sonra gelen sayı (3, III).", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "ÜÇ", "raw_meaning": "УЧ (сон) İkiden sonra gelen sayı (3, III)."}}, {"dictionary": {"name": "Ruscha-oʻzbekcha va oʻzbekcha-ruscha lugʻat", "title": "РУССКО-УЗБЕКСКИЙ И УЗБЕКСКО-РУССКИЙ СЛОВАРЬ / RUSCHA-O'ZBEKCHA VA O'ZBEKCHA-RUSCHA LUG'AT", "kind": "Tarjima", "imprint": "Abdurahimov, Maqsud (2021). РУССКО-УЗБЕКСКИЙ И УЗБЕКСКО-РУССКИЙ СЛОВАРЬ / RUSCHA-O'ZBEKCHA VA O'ZBEKCHA-RUSCHA LUG'AT. Tashkent: Akademnashr.", "url": "https://til.uz/lugatlar/russko-uzbekskiy-i-uzbeksko-russkiy-slovar-ruscha-ozbekcha-va-ozbekcha-ruscha-lugat/", "page": "634"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "", "examples": [{"text": "igna uchi yaltiroq", "source": ""}]}, {"order": 2, "text": "", "examples": [{"text": "kich-kichkina toʻni bor, uchida qili bor", "source": ""}]}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "uch I", "raw_meaning": "1. конец; кончик; остриё; igna ~i yaltiroq загадка кончик иголки поблёскивает (Роса); 2. вершина, верхушка; kich-kichkina toʻni bor, ~ida qili bor загадка в коротком халатике, на макушке волосок (Шала); ◊ ~i yoʻq kalava заколдованный круг (букв. моток, не имеющий кончика); ~i ~ga yetmaydi концы с концами не сходятся; ~iga chiqqan (muttaham) разг. пренебр. отъявленный, прожженный (плут, мошенник)."}}, {"dictionary": {"name": "Ruscha-oʻzbekcha va oʻzbekcha-ruscha lugʻat", "title": "РУССКО-УЗБЕКСКИЙ И УЗБЕКСКО-РУССКИЙ СЛОВАРЬ / RUSCHA-O'ZBEKCHA VA O'ZBEKCHA-RUSCHA LUG'AT", "kind": "Tarjima", "imprint": "Abdurahimov, Maqsud (2021). РУССКО-УЗБЕКСКИЙ И УЗБЕКСКО-РУССКИЙ СЛОВАРЬ / RUSCHA-O'ZBEKCHA VA O'ZBEKCHA-RUSCHA LUG'AT. Tashkent: Akademnashr.", "url": "https://til.uz/lugatlar/russko-uzbekskiy-i-uzbeksko-russkiy-slovar-ruscha-ozbekcha-va-ozbekcha-ruscha-lugat/", "page": "634"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "uch II", "raw_meaning": "три; ~ kishi три человека; ◊ ~ taloq см. taloq; ~ pul гроши; бесценок."}}, {"dictionary": {"name": "Inglizcha-oʻzbekcha, oʻzbekcha-inglizcha lugʻat", "title": "ENGLISH-UZBEK UZBEK ENGLISH DICTIONARY / INGLIZCHA-O'ZBEKCHA O'ZBEKCHA-INGLIZCHA LUG'AT", "kind": "Tarjima", "imprint": "Matisayev, G'anisher (2019). ENGLISH-UZBEK UZBEK ENGLISH DICTIONARY / INGLIZCHA-O'ZBEKCHA O'ZBEKCHA-INGLIZCHA LUG'AT. Tashkent: Book Media Nashr.", "url": "https://til.uz/lugatlar/english-uzbek-uzbek-english-dictionary-inglizcha-ozbekcha-ozbekcha-inglizcha-lugat/", "page": "657"}, "pos": "adv", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "", "examples": [{"text": "til uchi", "source": ""}]}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "uch I", "raw_meaning": "adv tip, top, point; edge, extremity; til ~i the tip of the tongue"}}, {"dictionary": {"name": "Inglizcha-oʻzbekcha, oʻzbekcha-inglizcha lugʻat", "title": "ENGLISH-UZBEK UZBEK ENGLISH DICTIONARY / INGLIZCHA-O'ZBEKCHA O'ZBEKCHA-INGLIZCHA LUG'AT", "kind": "Tarjima", "imprint": "Matisayev, G'anisher (2019). ENGLISH-UZBEK UZBEK ENGLISH DICTIONARY / INGLIZCHA-O'ZBEKCHA O'ZBEKCHA-INGLIZCHA LUG'AT. Tashkent: Book Media Nashr.", "url": "https://til.uz/lugatlar/english-uzbek-uzbek-english-dictionary-inglizcha-ozbekcha-ozbekcha-inglizcha-lugat/", "page": "657"}, "pos": "num.", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "uch II", "raw_meaning": "num. three"}}, {"dictionary": {"name": "Oʻzbekcha-qoraqalpoqcha lugʻat", "title": "ÓZBEKSHE – QARAQALPAQSHA SÓZLIK", "kind": "Tarjima", "imprint": "Qarlıbaeva, G.; Babadjanov, F.; Nasirova, A. (2023). ÓZBEKSHE – QARAQALPAQSHA SÓZLIK. Tashkent: YoshlarMediaPrint.", "url": "https://til.uz/lugatlar/zbekshe-qaraqalpaqsha-s-zlik/", "page": "187"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "", "examples": []}, {"order": 2, "text": "", "examples": []}, {"order": 3, "text": "", "examples": []}, {"order": 4, "text": "", "examples": []}, {"order": 5, "text": "", "examples": []}, {"order": 6, "text": "", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "UCH", "raw_meaning": "1. ush, ushı; 2. aqırı, sheti, sońı, ayaǵı; 3. múyesh; 4. ushabas, tóbesi, joqarıǵı ushı; 5. awıs. bası, baslanǵan jeri; 6. úsh (san)."}}, {"dictionary": {"name": "Oʻzbekcha-nemischa lugʻat", "title": "USBEKISCH-DEUTSCHES WÖRTERBUCH O'ZBEKCHA-NEMISCHA LUG'AT", "kind": "Tarjima", "imprint": "Karimov, Shavkat; Ismoilov, Yusuf (2011). USBEKISCH-DEUTSCHES WÖRTERBUCH O'ZBEKCHA-NEMISCHA LUG'AT. Tashkent: Nihol» nashriyoti.", "url": "https://til.uz/lugatlar/usbekisch-deutsches-worterbuch-ozbekcha-nemischa-lugat/", "page": "177"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "uch I", "raw_meaning": "drei; ~dan bir Drittel n"}}, {"dictionary": {"name": "Oʻzbekcha-nemischa lugʻat", "title": "USBEKISCH-DEUTSCHES WÖRTERBUCH O'ZBEKCHA-NEMISCHA LUG'AT", "kind": "Tarjima", "imprint": "Karimov, Shavkat; Ismoilov, Yusuf (2011). USBEKISCH-DEUTSCHES WÖRTERBUCH O'ZBEKCHA-NEMISCHA LUG'AT. Tashkent: Nihol» nashriyoti.", "url": "https://til.uz/lugatlar/usbekisch-deutsches-worterbuch-ozbekcha-nemischa-lugat/", "page": "177"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "uch II", "raw_meaning": "Ende n, Spitze f, Strecke f"}}, {"dictionary": {"name": "Oʻzbekcha-arabcha-ruscha-inglizcha oʻquv lugʻati", "title": "ҲАММАБОП ЎЗБЕКЧА – АРАБЧА – РУСЧА – ИНГЛИЗЧА ЎҚУВ ЛУҒАТИ", "kind": "Tarjima", "imprint": "Сулаймонов, Мўминжон; Раҳматуллаев, Юнусхон; Ғойиббоева, Райҳоной; Сулаймонова, Хулкарой (2021). ҲАММАБОП ЎЗБЕКЧА – АРАБЧА – РУСЧА – ИНГЛИЗЧА ЎҚУВ ЛУҒАТИ. Tashkent: Nodirabegim.", "url": "https://til.uz/lugatlar/hammabop-ozbekcha-arabcha-ruscha-inglizcha-oquv-lugati/", "page": "48"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "ثلاثة", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "Уч", "raw_meaning": "ثلاثة Salaasa три Three"}}, {"dictionary": {"name": "Oʻzbekcha-inglizcha ijtimoiy-siyosiy lugʻat", "title": "ЎЗБЕКЧА-ИНГЛИЗЧА ЛУҒАТ: ижтимоий-сиёсий сўзлар, бирикмалар ва атамалар", "kind": "Terminologik", "imprint": "Қамбаров, Носир (2015). ЎЗБЕКЧА-ИНГЛИЗЧА ЛУҒАТ: ижтимоий-сиёсий сўзлар, бирикмалар ва атамалар. Tashkent: Yangi nashr.", "url": "https://til.uz/lugatlar/ozbekcha-inglizcha-lugat-ijtimoiy-siyosiy-sozlar-birikmalar-va-atamalar/", "page": "277"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "уч", "raw_meaning": "three; уч кунлик three-day; уч кунлик муддатда within three days; уч сменали three-shift; уч сменали иш working in three shifts; уч томонлама three-sided (trilateral, tripartite); уч томонлама шартнома (келишув, аҳднома) three-power treaty."}}]}