{"headword": "TUZ", "key": "tuz", "entries": [{"dictionary": {"name": "Oʻzbekcha-turkcha izohli lugʻat", "title": "Ўзбекча-туркча ва туркча-ўзбекча изоҳли луғат", "kind": "Tarjima", "imprint": "Рафиев, Абдурозиқ; Ўзтурк, Тунжай; Ўзтурк, Юксал; Худойбердиев, Жўра; Мирҳаким, Мирсанжар; Билен, Исмоил; Айдўған, Танер; Аннаев, Аброр (1997). Ўзбекча-туркча ва туркча-ўзбекча изоҳли луғат. Tashkent: Ўзбек-турк лицейлари нашри / Özbek-Türk Liseleri Yayınları.", "url": "https://til.uz/lugatlar/ozbekcha-turkcha-va-turkcha-ozbekcha-izohli-lugat/", "page": "168"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "Kislota tarkibidagi vodorod oʻrnini biror metall egallashi natijasida hosil boʻladigan kimyoviy birikmalarning umumiy nomi.", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "ТУЗ", "raw_meaning": "TUZ Кислота таркибидаги водород ўрнини бирор металл эгаллаши натижасида ҳосил бўладиган кимёвий бирикмаларнинг умумий номи."}}, {"dictionary": {"name": "Oʻzbekcha-turkcha izohli lugʻat", "title": "Ўзбекча-туркча ва туркча-ўзбекча изоҳли луғат", "kind": "Tarjima", "imprint": "Рафиев, Абдурозиқ; Ўзтурк, Тунжай; Ўзтурк, Юксал; Худойбердиев, Жўра; Мирҳаким, Мирсанжар; Билен, Исмоил; Айдўған, Танер; Аннаев, Аброр (1997). Ўзбекча-туркча ва туркча-ўзбекча изоҳли луғат. Tashkent: Ўзбек-турк лицейлари нашри / Özbek-Türk Liseleri Yayınları.", "url": "https://til.uz/lugatlar/ozbekcha-turkcha-va-turkcha-ozbekcha-izohli-lugat/", "page": "615"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "Kokusuz, suda eriyen, yiyecekleri korumada ve tatlandırmada kullanılan billursu madde (NaCl).", "examples": []}, {"order": 2, "text": "Bir asitteki hidrojenin yerini bir bazın almasıyla oluşan birleşim.", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "TUZ", "raw_meaning": "ТУЗ 1.Kokusuz, suda eriyen, yiyecekleri korumada ve tatlandırmada kullanılan billursu madde (NaCl). 2.Bir asitteki hidrojenin yerini bir bazın almasıyla oluşan birleşim."}}, {"dictionary": {"name": "«Qutadgʻu bilig» izohli lugʻati", "title": "\"QUTADG'U BILIG\"DAGI SO'ZLARNING O'ZBEKCHA, RUSCHA VA INGLIZCHA IZOHLI LUG'ATI", "kind": "Terminologik", "imprint": "Dadaboyev, Hamidulla; Xolmuradova, Mushtariy (2018). \"QUTADG'U BILIG\"DAGI SO'ZLARNING O'ZBEKCHA, RUSCHA VA INGLIZCHA IZOHLI LUG'ATI. Tashkent: NAVRO'Z\" nashriyoti.", "url": "https://til.uz/lugatlar/qutadgu-bilig-dagi-sozlarning-ozbekcha-ruscha-va-inglizcha-izohli-lugati/", "page": "341"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "tuz", "examples": [{"text": "Tuz etmäk yetürgil ačuq tut yüzüŋ", "source": ""}]}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "TUZ", "raw_meaning": "tuz– соль – salt. Tuz etmäk yetürgil ačuq tut yüzüŋ – (Odamlarga) tuz-non yedirgil, yuzingni ochiq tut – Будь хлебосольным, приветливым–Be hospitable, affable (QBN, 303₉; QBN, 4116; 152b9)."}}, {"dictionary": {"name": "Ruscha-oʻzbekcha va oʻzbekcha-ruscha lugʻat", "title": "РУССКО-УЗБЕКСКИЙ И УЗБЕКСКО-РУССКИЙ СЛОВАРЬ / RUSCHA-O'ZBEKCHA VA O'ZBEKCHA-RUSCHA LUG'AT", "kind": "Tarjima", "imprint": "Abdurahimov, Maqsud (2021). РУССКО-УЗБЕКСКИЙ И УЗБЕКСКО-РУССКИЙ СЛОВАРЬ / RUSCHA-O'ZBEKCHA VA O'ZBEKCHA-RUSCHA LUG'AT. Tashkent: Akademnashr.", "url": "https://til.uz/lugatlar/russko-uzbekskiy-i-uzbeksko-russkiy-slovar-ruscha-ozbekcha-va-ozbekcha-ruscha-lugat/", "page": "620"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "соль", "examples": []}, {"order": 2, "text": "пища", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "tuz", "raw_meaning": "1. соль; 2. перен. пища; хлеб-соль; bir kun ~ ichgan joyingga qirq kun salom ber посл. где тебя кормили хлебом-солью хоть раз, поклонись сорок раз (т.е. помни добро); ~i past мало соли; oshning ~ini ko‘rmoq пробовать пищу (чтобы определить, достаточно ли посолена); osh pishirdim, ~i yo‘q загадка сготовила я еду, да без соли (Сумаляк — см. sumalak II); ◊ ~ini ichganman я воспользовался его гостеприимством; я работал у него; ~ tatimoq есть, кушать; ichimga ~ ham kirgani yo‘q я ничего не ел; ~ totmadi он и крошки в рот не брал, он ничего не ел; ~-nasibasi qo‘shildi он приехал к обеду; он приехал (к кому-л.) во время обеда и поел вместе со всеми (считается, что судьба его привела) соотв. невзначай к обеду приходит счастливый; ~ini oqlamoq оправдать хлеб-соль; оправдать доверие."}}, {"dictionary": {"name": "Inglizcha-oʻzbekcha, oʻzbekcha-inglizcha lugʻat", "title": "ENGLISH-UZBEK UZBEK ENGLISH DICTIONARY / INGLIZCHA-O'ZBEKCHA O'ZBEKCHA-INGLIZCHA LUG'AT", "kind": "Tarjima", "imprint": "Matisayev, G'anisher (2019). ENGLISH-UZBEK UZBEK ENGLISH DICTIONARY / INGLIZCHA-O'ZBEKCHA O'ZBEKCHA-INGLIZCHA LUG'AT. Tashkent: Book Media Nashr.", "url": "https://til.uz/lugatlar/english-uzbek-uzbek-english-dictionary-inglizcha-ozbekcha-ozbekcha-inglizcha-lugat/", "page": "651"}, "pos": "n", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "", "examples": [{"text": "tuzi past", "source": ""}]}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "tuz", "raw_meaning": "n salt; ~i past little salt"}}, {"dictionary": {"name": "Oʻzbekcha-qoraqalpoqcha lugʻat", "title": "ÓZBEKSHE – QARAQALPAQSHA SÓZLIK", "kind": "Tarjima", "imprint": "Qarlıbaeva, G.; Babadjanov, F.; Nasirova, A. (2023). ÓZBEKSHE – QARAQALPAQSHA SÓZLIK. Tashkent: YoshlarMediaPrint.", "url": "https://til.uz/lugatlar/zbekshe-qaraqalpaqsha-s-zlik/", "page": "178"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "", "examples": []}, {"order": 2, "text": "", "examples": []}, {"order": 3, "text": "", "examples": []}, {"order": 4, "text": "", "examples": []}, {"order": 5, "text": "", "examples": []}, {"order": 6, "text": "", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "TUZ", "raw_meaning": "1. duz; 2. tamaq, as, awqat; 3. awıs. mańız, máni, mazmun; 4. dúz, qula maydan, quw dala, japan; 5. boz jer, egilmey jatqan jer; 6. tuz (kartada)."}}, {"dictionary": {"name": "Oʻzbekcha-nemischa lugʻat", "title": "USBEKISCH-DEUTSCHES WÖRTERBUCH O'ZBEKCHA-NEMISCHA LUG'AT", "kind": "Tarjima", "imprint": "Karimov, Shavkat; Ismoilov, Yusuf (2011). USBEKISCH-DEUTSCHES WÖRTERBUCH O'ZBEKCHA-NEMISCHA LUG'AT. Tashkent: Nihol» nashriyoti.", "url": "https://til.uz/lugatlar/usbekisch-deutsches-worterbuch-ozbekcha-nemischa-lugat/", "page": "172"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "Salz n", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "tuz", "raw_meaning": "Salz n; 1) Jodsalz n; 2) jodiertes Salz; ~i past leicht gesalzen"}}, {"dictionary": {"name": "Oʻzbekcha-arabcha-ruscha-inglizcha oʻquv lugʻati", "title": "ҲАММАБОП ЎЗБЕКЧА – АРАБЧА – РУСЧА – ИНГЛИЗЧА ЎҚУВ ЛУҒАТИ", "kind": "Tarjima", "imprint": "Сулаймонов, Мўминжон; Раҳматуллаев, Юнусхон; Ғойиббоева, Райҳоной; Сулаймонова, Хулкарой (2021). ҲАММАБОП ЎЗБЕКЧА – АРАБЧА – РУСЧА – ИНГЛИЗЧА ЎҚУВ ЛУҒАТИ. Tashkent: Nodirabegim.", "url": "https://til.uz/lugatlar/hammabop-ozbekcha-arabcha-ruscha-inglizcha-oquv-lugati/", "page": "37"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "Туз", "raw_meaning": "ملح Milh Соль Salt"}}, {"dictionary": {"name": "«Qutadgʻu bilig» izohli lugʻati", "title": "\"QUTADG'U BILIG\"DAGI SO'ZLARNING O'ZBEKCHA, RUSCHA VA INGLIZCHA IZOHLI LUG'ATI", "kind": "Terminologik", "imprint": "Dadaboyev, Hamidulla; Xolmuradova, Mushtariy (2018). \"QUTADG'U BILIG\"DAGI SO'ZLARNING O'ZBEKCHA, RUSCHA VA INGLIZCHA IZOHLI LUG'ATI. Tashkent: NAVRO'Z\" nashriyoti.", "url": "https://til.uz/lugatlar/qutadgu-bilig-dagi-sozlarning-ozbekcha-ruscha-va-inglizcha-izohli-lugati/", "page": "345"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "", "examples": [{"text": "ʼAdl turur tüz yüritmäk", "source": ""}]}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "TÜZ", "raw_meaning": "baravar, to‘g‘ri – равный, верный – equal, right. ‘Adl turur tüz yüritmäk– Birinchisi adolatni to‘g‘ri yuritmoqdir – Первым из них является справедливость справедливое осуществление –The first is fairness, fair implementation (QBH, 3₂₀)."}}, {"dictionary": {"name": "«Qutadgʻu bilig» izohli lugʻati", "title": "\"QUTADG'U BILIG\"DAGI SO'ZLARNING O'ZBEKCHA, RUSCHA VA INGLIZCHA IZOHLI LUG'ATI", "kind": "Terminologik", "imprint": "Dadaboyev, Hamidulla; Xolmuradova, Mushtariy (2018). \"QUTADG'U BILIG\"DAGI SO'ZLARNING O'ZBEKCHA, RUSCHA VA INGLIZCHA IZOHLI LUG'ATI. Tashkent: NAVRO'Z\" nashriyoti.", "url": "https://til.uz/lugatlar/qutadgu-bilig-dagi-sozlarning-ozbekcha-ruscha-va-inglizcha-izohli-lugati/", "page": "345"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "", "examples": [{"text": "Qïlïč aldï-berdï buzunuy tüzär, qalam aldï-berdï yorïq yol süzär", "source": ""}]}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "TÜZ=", "raw_meaning": "tartib saqlamoq, to‘g‘irlamoq – приводить в порядок – order. Qïlïč aldï-berdï buzunuy tüzär, qalam aldï-berdï yorïq yol süzär – Qilich bilan ish ko‘rish (muomala qilish) xalqni tuzadi, qalam muomalasi esa yo‘l-yo‘riqlarni sozlaydi (QBN, 16b)."}}]}