{"headword": "tur", "key": "tur", "entries": [{"dictionary": {"name": "Izohli lugʻat", "title": "Oʻzbek tilining izohli lugʻati", "kind": "Izohli", "imprint": "Oʻzbek tilining izohli lugʻati, A. Madvaliyev, D. Xudayberganova (tahrir ostida), Toshkent, Gʻafur Gʻulom nomidagi nashriyot-matbaa ijodiy uyi, 2022", "url": "https://til.uz/lugatlar/ozbek-tilining-izohli-lugati/", "page": ""}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "TUR 'xil\\ 'koʻrinish'. Respublikamiz yoshlari orasidan sportning shaxmat t u r i boʻyicha jahon chempioni yetishib chihdi. Qadimgi turkiy tilda ham shunday maʼnoni anglatgan bu soʻz asli tür tarzida talaffuz qilingan (Devon, I, 441: türlük; ЭСТЯ, III, 328); oʻzbek tilida ü unlisining yumshoqlik belgisi yoʻqolgan: tür > tur", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "Oʻsimlik va hayvonlar tizimida biror turkumga mansub, alohida sifatga ega boʻlgan shakl, tasnif birligi", "examples": [{"text": "Ussuri qoboni — yapon choʻchqasining bir turi", "source": ""}, {"text": "Irsiyat tufayli uzok; evolyutsiya davomida paydo boʻlgan asosiy strukturalar hamma turlarda saqlanib qoladi", "source": "\"Fan va turmush\""}]}, {"order": 2, "text": "Baʼzi belgi bildiruvchi soʻzlar bilan qoʻllanib, \"tarz\", \"holat\", \"ahvol\" maʼnolarini bildiradi", "examples": [{"text": "Ellikboshi bir minut qadar sukut qilib, haligi \"ikki ogʻiz\" soʻzni qay turda boshlashni oʻyladi-da, jilmayib qoʻydi", "source": "Oybek, Tanlangan asarlar"}, {"text": "-Bugun ertsshab domla biznikiga kelgan edi, — dedi Sultonali jiddiy turda", "source": "A. Qodiriy, Mehrobdan chayon"}]}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"source": "uz.wiktionary", "license": "CC BY-SA 4.0", "source_url": "https://uz.wiktionary.org/wiki/tur"}}, {"dictionary": {"name": "Izohli lugʻat", "title": "Oʻzbek tilining izohli lugʻati", "kind": "Izohli", "imprint": "Oʻzbek tilining izohli lugʻati, A. Madvaliyev, D. Xudayberganova (tahrir ostida), Toshkent, Gʻafur Gʻulom nomidagi nashriyot-matbaa ijodiy uyi, 2022", "url": "https://til.uz/lugatlar/ozbek-tilining-izohli-lugati/", "page": ""}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "fr. tour — aylana, doira; aylanma harakat; minora", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "Davrali sport musobaqalarida bir qur oʻyin", "examples": [{"text": "Shaxmat turnirining uchinchi turi, shsh Xokkey boʻyicha.. sharqiy zonada qatnashayotgan komandalarning ikkinchi davra birinchi tur uchrashuvlari nihoyatda keskin kurash vaziyatida oʻtdi", "source": "Gazetadan"}]}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"source": "uz.wiktionary", "license": "CC BY-SA 4.0", "source_url": "https://uz.wiktionary.org/wiki/tur"}}, {"dictionary": {"name": "Oʻzbekcha-turkcha izohli lugʻat", "title": "Ўзбекча-туркча ва туркча-ўзбекча изоҳли луғат", "kind": "Tarjima", "imprint": "Рафиев, Абдурозиқ; Ўзтурк, Тунжай; Ўзтурк, Юксал; Худойбердиев, Жўра; Мирҳаким, Мирсанжар; Билен, Исмоил; Айдўған, Танер; Аннаев, Аброр (1997). Ўзбекча-туркча ва туркча-ўзбекча изоҳли луғат. Tashkent: Ўзбек-турк лицейлари нашри / Özbek-Türk Liseleri Yayınları.", "url": "https://til.uz/lugatlar/ozbekcha-turkcha-va-turkcha-ozbekcha-izohli-lugat/", "page": "169"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "Belgilari, xossalari, vazifasi va sh.k. bilan umumiy boʻlgan bir guruh yoki butunlik tashkil etgan narsalarning xili, navi.", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "ТУР", "raw_meaning": "TÜR Белгилари, хоссалари, вазифаси ва ш.к. билан умумий бўлган бир гуруҳ ёки бутунлик ташкил этган нарсаларнинг хили, нави."}}, {"dictionary": {"name": "Oʻzbekcha-turkcha izohli lugʻat", "title": "Ўзбекча-туркча ва туркча-ўзбекча изоҳли луғат", "kind": "Tarjima", "imprint": "Рафиев, Абдурозиқ; Ўзтурк, Тунжай; Ўзтурк, Юксал; Худойбердиев, Жўра; Мирҳаким, Мирсанжар; Билен, Исмоил; Айдўған, Танер; Аннаев, Аброр (1997). Ўзбекча-туркча ва туркча-ўзбекча изоҳли луғат. Tashkent: Ўзбек-турк лицейлари нашри / Özbek-Türk Liseleri Yayınları.", "url": "https://til.uz/lugatlar/ozbekcha-turkcha-va-turkcha-ozbekcha-izohli-lugat/", "page": "616"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "Çeşit.", "examples": []}, {"order": 2, "text": "Ortak özellikleri olan bireylerin tamamı, cinslerin ayrıldığı bölüm.", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "TÜR", "raw_meaning": "ТУР, НАВ, ХИЛ 1.Çeşit. 2.Ortak özellikleri olan bireylerin tamamı, cinslerin ayrıldığı bölüm."}}, {"dictionary": {"name": "«Qutadgʻu bilig» izohli lugʻati", "title": "\"QUTADG'U BILIG\"DAGI SO'ZLARNING O'ZBEKCHA, RUSCHA VA INGLIZCHA IZOHLI LUG'ATI", "kind": "Terminologik", "imprint": "Dadaboyev, Hamidulla; Xolmuradova, Mushtariy (2018). \"QUTADG'U BILIG\"DAGI SO'ZLARNING O'ZBEKCHA, RUSCHA VA INGLIZCHA IZOHLI LUG'ATI. Tashkent: NAVRO'Z\" nashriyoti.", "url": "https://til.uz/lugatlar/qutadgu-bilig-dagi-sozlarning-ozbekcha-ruscha-va-inglizcha-izohli-lugati/", "page": "337"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "turmoq", "examples": [{"text": "Künün turdï turyaq tünün yatyaqïn", "source": ""}]}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "TUR=", "raw_meaning": "turmoq, ko‘tarilmoq – вставать – stand. Künün turdï turyaq tünün yatyaqïn– Kunduzi navbatchilikda turdi, tunda qorovulxonada – Днем он стоял [прислуживая], ночью был караульным – In the day time he stood [serving], at night he was a guard (QBN, 54₁₀)."}}, {"dictionary": {"name": "Ruscha-oʻzbekcha va oʻzbekcha-ruscha lugʻat", "title": "РУССКО-УЗБЕКСКИЙ И УЗБЕКСКО-РУССКИЙ СЛОВАРЬ / RUSCHA-O'ZBEKCHA VA O'ZBEKCHA-RUSCHA LUG'AT", "kind": "Tarjima", "imprint": "Abdurahimov, Maqsud (2021). РУССКО-УЗБЕКСКИЙ И УЗБЕКСКО-РУССКИЙ СЛОВАРЬ / RUSCHA-O'ZBEKCHA VA O'ZBEKCHA-RUSCHA LUG'AT. Tashkent: Akademnashr.", "url": "https://til.uz/lugatlar/russko-uzbekskiy-i-uzbeksko-russkiy-slovar-ruscha-ozbekcha-va-ozbekcha-ruscha-lugat/", "page": "618"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "tur", "raw_meaning": "вид; род; oʻsimliklar ~i виды растений; mashgʻulot ~i род занятий."}}, {"dictionary": {"name": "Inglizcha-oʻzbekcha, oʻzbekcha-inglizcha lugʻat", "title": "ENGLISH-UZBEK UZBEK ENGLISH DICTIONARY / INGLIZCHA-O'ZBEKCHA O'ZBEKCHA-INGLIZCHA LUG'AT", "kind": "Tarjima", "imprint": "Matisayev, G'anisher (2019). ENGLISH-UZBEK UZBEK ENGLISH DICTIONARY / INGLIZCHA-O'ZBEKCHA O'ZBEKCHA-INGLIZCHA LUG'AT. Tashkent: Book Media Nashr.", "url": "https://til.uz/lugatlar/english-uzbek-uzbek-english-dictionary-inglizcha-ozbekcha-ozbekcha-inglizcha-lugat/", "page": "650"}, "pos": "n", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "tur I", "raw_meaning": "n kind, sort"}}, {"dictionary": {"name": "Inglizcha-oʻzbekcha, oʻzbekcha-inglizcha lugʻat", "title": "ENGLISH-UZBEK UZBEK ENGLISH DICTIONARY / INGLIZCHA-O'ZBEKCHA O'ZBEKCHA-INGLIZCHA LUG'AT", "kind": "Tarjima", "imprint": "Matisayev, G'anisher (2019). ENGLISH-UZBEK UZBEK ENGLISH DICTIONARY / INGLIZCHA-O'ZBEKCHA O'ZBEKCHA-INGLIZCHA LUG'AT. Tashkent: Book Media Nashr.", "url": "https://til.uz/lugatlar/english-uzbek-uzbek-english-dictionary-inglizcha-ozbekcha-ozbekcha-inglizcha-lugat/", "page": "650"}, "pos": "n", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "tur II", "raw_meaning": "n tournament"}}, {"dictionary": {"name": "Oʻzbekcha-qoraqalpoqcha lugʻat", "title": "ÓZBEKSHE – QARAQALPAQSHA SÓZLIK", "kind": "Tarjima", "imprint": "Qarlıbaeva, G.; Babadjanov, F.; Nasirova, A. (2023). ÓZBEKSHE – QARAQALPAQSHA SÓZLIK. Tashkent: YoshlarMediaPrint.", "url": "https://til.uz/lugatlar/zbekshe-qaraqalpaqsha-s-zlik/", "page": "176"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "túr", "examples": []}, {"order": 2, "text": "", "examples": []}, {"order": 3, "text": "tuwıs", "examples": []}, {"order": 4, "text": "tur (sport oyınları, sayahat)", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "TUR", "raw_meaning": "1. túr, sort, kórinis; 2. biol. tuwıs; 3. tur (sport oyınları, sayahat)."}}, {"dictionary": {"name": "Oʻzbekcha-turkcha izohli lugʻat", "title": "Ўзбекча-туркча ва туркча-ўзбекча изоҳли луғат", "kind": "Tarjima", "imprint": "Рафиев, Абдурозиқ; Ўзтурк, Тунжай; Ўзтурк, Юксал; Худойбердиев, Жўра; Мирҳаким, Мирсанжар; Билен, Исмоил; Айдўған, Танер; Аннаев, Аброр (1997). Ўзбекча-туркча ва туркча-ўзбекча изоҳли луғат. Tashkent: Ўзбек-турк лицейлари нашри / Özbek-Türk Liseleri Yayınları.", "url": "https://til.uz/lugatlar/ozbekcha-turkcha-va-turkcha-ozbekcha-izohli-lugat/", "page": "614"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "Dolaşma.", "examples": []}, {"order": 2, "text": "Bir sonuca ulaşıncaya kadar yapılan iş.", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [{"kind": "sinonim", "target": "ТУР"}, {"kind": "sinonim", "target": "САЁҲАТ"}], "extra": {"raw_word": "TUR", "raw_meaning": "ТУР, САЁҲАТ\t1.Dolaşma. 2.Bir sonuca ulaşıncaya kadar yapılan iş."}}, {"dictionary": {"name": "Oʻzbekcha-nemischa lugʻat", "title": "USBEKISCH-DEUTSCHES WÖRTERBUCH O'ZBEKCHA-NEMISCHA LUG'AT", "kind": "Tarjima", "imprint": "Karimov, Shavkat; Ismoilov, Yusuf (2011). USBEKISCH-DEUTSCHES WÖRTERBUCH O'ZBEKCHA-NEMISCHA LUG'AT. Tashkent: Nihol» nashriyoti.", "url": "https://til.uz/lugatlar/usbekisch-deutsches-worterbuch-ozbekcha-nemischa-lugat/", "page": "171"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "tur I", "raw_meaning": "Typ m, Art f, Gattung f"}}, {"dictionary": {"name": "Oʻzbekcha-nemischa lugʻat", "title": "USBEKISCH-DEUTSCHES WÖRTERBUCH O'ZBEKCHA-NEMISCHA LUG'AT", "kind": "Tarjima", "imprint": "Karimov, Shavkat; Ismoilov, Yusuf (2011). USBEKISCH-DEUTSCHES WÖRTERBUCH O'ZBEKCHA-NEMISCHA LUG'AT. Tashkent: Nihol» nashriyoti.", "url": "https://til.uz/lugatlar/usbekisch-deutsches-worterbuch-ozbekcha-nemischa-lugat/", "page": "171"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "Runde f", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "tur II", "raw_meaning": "sport. Runde f"}}, {"dictionary": {"name": "Oʻzbekcha-inglizcha ijtimoiy-siyosiy lugʻat", "title": "ЎЗБЕКЧА-ИНГЛИЗЧА ЛУҒАТ: ижтимоий-сиёсий сўзлар, бирикмалар ва атамалар", "kind": "Terminologik", "imprint": "Қамбаров, Носир (2015). ЎЗБЕКЧА-ИНГЛИЗЧА ЛУҒАТ: ижтимоий-сиёсий сўзлар, бирикмалар ва атамалар. Tashkent: Yangi nashr.", "url": "https://til.uz/lugatlar/ozbekcha-inglizcha-lugat-ijtimoiy-siyosiy-sozlar-birikmalar-va-atamalar/", "page": "266"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [{"kind": "sinonim", "target": "хил"}, {"kind": "sinonim", "target": "нав"}], "extra": {"raw_word": "тур", "raw_meaning": "(син. хил, нав) I type, model, pattern, class, variety; бирор нарсанинг янги турини такомиллаштирмоқ perfect new types of something; бутунлай бошкача гурлар fundamentally new types; кураш турлари types of struggle; ичкн ишларга"}}, {"dictionary": {"name": "Oʻzbekcha-inglizcha ijtimoiy-siyosiy lugʻat", "title": "ЎЗБЕКЧА-ИНГЛИЗЧА ЛУҒАТ: ижтимоий-сиёсий сўзлар, бирикмалар ва атамалар", "kind": "Terminologik", "imprint": "Қамбаров, Носир (2015). ЎЗБЕКЧА-ИНГЛИЗЧА ЛУҒАТ: ижтимоий-сиёсий сўзлар, бирикмалар ва атамалар. Tashkent: Yangi nashr.", "url": "https://til.uz/lugatlar/ozbekcha-inglizcha-lugat-ijtimoiy-siyosiy-sozlar-birikmalar-va-atamalar/", "page": "267"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "round", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "тур II", "raw_meaning": "round, turn; музокараларнинг навбатдаги тури another series of talks."}}, {"dictionary": {"name": "«Qutadgʻu bilig» izohli lugʻati", "title": "\"QUTADG'U BILIG\"DAGI SO'ZLARNING O'ZBEKCHA, RUSCHA VA INGLIZCHA IZOHLI LUG'ATI", "kind": "Terminologik", "imprint": "Dadaboyev, Hamidulla; Xolmuradova, Mushtariy (2018). \"QUTADG'U BILIG\"DAGI SO'ZLARNING O'ZBEKCHA, RUSCHA VA INGLIZCHA IZOHLI LUG'ATI. Tashkent: NAVRO'Z\" nashriyoti.", "url": "https://til.uz/lugatlar/qutadgu-bilig-dagi-sozlarning-ozbekcha-ruscha-va-inglizcha-izohli-lugati/", "page": "343"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "oʻramoq", "examples": [{"text": "Tükätti bitig türdi badï tutub", "source": ""}]}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "TÜR=", "raw_meaning": "o‘ramoq – сворачивать, свертывать – wind round. Tükätti bitig türdi badï tutub – Xatini tugatti, o‘radi, qayirib bog‘ladi – Окончил письмо, свернул его и, держа, связал – He finished from the letter, folded it and, holding, tied (QBK, 72₁₀)."}}]}