{"headword": "tuproq", "key": "tuproq", "entries": [{"dictionary": {"name": "Толковый словарь узбекского языка", "title": "Oʻzbek tilining izohli lugʻati", "kind": "Толковый", "imprint": "Oʻzbek tilining izohli lugʻati, A. Madvaliyev, D. Xudayberganova (tahrir ostida), Toshkent, Gʻafur Gʻulom nomidagi nashriyot-matbaa ijodiy uyi, 2022", "url": "https://til.uz/lugatlar/ozbek-tilining-izohli-lugati/", "page": ""}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "Yerning kovlash, chopish, haydash, ezilish va shu kabilar natijasida hosil boʻlgan yumshoq qismi, qatlami.", "examples": [{"text": "Bir hovuch tuproq. Tuproq uyumi. Oʻrani tuproq bilan koʻmib tashlamoq. Tuproq olsang, oltin boʻlsin.", "source": "Maqol"}, {"text": "Chuqurliklardan irgʻitilayotgan tuproq okoplarning chap qirgʻoqlarida togʻ boʻlib koʻtarilmoqda.", "source": "I. Rahim, Chin muhabbat"}, {"text": "Boʻsagʻani toʻrt enlik tuproq qoplagan.", "source": "S. Siyoyev, Yorugʻlik"}]}, {"order": 2, "text": "Yer qobigʻining oʻsimlik rizq olib oʻsadigan ustki qatlami; yer.", "examples": [{"text": "Qora tuproq. Qumloq tuproq. Tuproq xaritasi. Tuproq-iqlim sharoiti.", "source": ""}, {"text": "Mirzachoʻlning tuprogʻi Boʻlar yoshlikning bogʻi, Toshar sevgi bulogʻi, Toʻldirib dil jomimni.", "source": "Yo, Mirzo"}, {"text": "Sharoitga qarab paykallarga chigit suvi berilmapti, chunki tuproq qatlamida nam ancha kamayib qoldi.", "source": "Gazetadan"}, {"text": "Tuproq — hosilning negizi, qishloq xoʻjaligi ishlab chiqarishining tabiiy shart-sharoitlaridan va yagona vositalaridan biri.", "source": "Fan va turmush"}]}, {"order": 3, "text": "Oʻlgan kishining xoki; xok.", "examples": [{"text": "[Qurbon ota:] Bir siqim tuprogʻim begona yurtda qolib ketmasa ekan, degan oʻyga bordi.", "source": "A. Qahhor, Toʻy"}]}, {"order": 4, "text": "Maʼlum yurt, oʻlka, mamlakatga qarashli hudud.", "examples": [{"text": "Hozirgi Oʻzbekiston tup-rogʻida yashagan qadimgi xalqlar oʻzlarining mustaqil, boy madaniyatlariga ega boʻlganlar.", "source": "K. Yashin, Hamza"}, {"text": "Ular endi Movarounnahr tuprogʻida edilar. Bu roʻyi zamin dunyodagi eng goʻzal va eng muqaddas mamlakat edi.", "source": "Mirmuhsin, Meʼmor"}]}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"izoh_pos": "ot", "source_url": "https://izoh.uz/word/tuproq"}}, {"dictionary": {"name": "Узбекско-турецкий толковый словарь", "title": "Ўзбекча-туркча ва туркча-ўзбекча изоҳли луғат", "kind": "Переводной", "imprint": "Рафиев, Абдурозиқ; Ўзтурк, Тунжай; Ўзтурк, Юксал; Худойбердиев, Жўра; Мирҳаким, Мирсанжар; Билен, Исмоил; Айдўған, Танер; Аннаев, Аброр (1997). Ўзбекча-туркча ва туркча-ўзбекча изоҳли луғат. Tashkent: Ўзбек-турк лицейлари нашри / Özbek-Türk Liseleri Yayınları.", "url": "https://til.uz/lugatlar/ozbekcha-turkcha-va-turkcha-ozbekcha-izohli-lugat/", "page": "169"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "Kavlash, chopish, haydash natijasida sochiluvchan holga kelgan yer qatlami.", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "ТУПРОҚ", "raw_meaning": "TOPRAK Кавлаш, чопиш, ҳайдаш натижасида сочилувчан ҳолга келган ер қатлами."}}, {"dictionary": {"name": "Русско-узбекский и узбекско-русский словарь", "title": "РУССКО-УЗБЕКСКИЙ И УЗБЕКСКО-РУССКИЙ СЛОВАРЬ / RUSCHA-O'ZBEKCHA VA O'ZBEKCHA-RUSCHA LUG'AT", "kind": "Переводной", "imprint": "Abdurahimov, Maqsud (2021). РУССКО-УЗБЕКСКИЙ И УЗБЕКСКО-РУССКИЙ СЛОВАРЬ / RUSCHA-O'ZBEKCHA VA O'ZBEKCHA-RUSCHA LUG'AT. Tashkent: Akademnashr.", "url": "https://til.uz/lugatlar/russko-uzbekskiy-i-uzbeksko-russkiy-slovar-ruscha-ozbekcha-va-ozbekcha-ruscha-lugat/", "page": "618"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "", "examples": [{"text": "tuproq olsang, oltin boʻlsin", "source": ""}]}, {"order": 2, "text": "", "examples": []}, {"order": 3, "text": "", "examples": []}, {"order": 4, "text": "", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "tuproq", "raw_meaning": "1. земля; глина (сухая); ~ olsang, oltin boʻlsin благожел. пусть земля (глина), которую ты берешь в свои руки, превратится в золото; 2. почва; 3. прах; 4. территория; ◊ ~dan tashqari(da) пока мы живы-здоровы; существуем на белом свете; ~qa qoʻyishdi предали земле, схоронили; tuprogʻi yengil (odam) человек, о котором много говорят или слухи о котором быстро распространяются; madrasaning tuprogʻini yalagan odam (букв. человек, лизавший землю медресе) человек, долгие годы находившийся в медресе; bu yerning tuprogʻi ogʻir (букв. почва этой земли тяжела) отсюда не так-то просто уехать, отсюда не захочешь уезжать."}}, {"dictionary": {"name": "Англо-узбекский, узбекско-английский словарь", "title": "ENGLISH-UZBEK UZBEK ENGLISH DICTIONARY / INGLIZCHA-O'ZBEKCHA O'ZBEKCHA-INGLIZCHA LUG'AT", "kind": "Переводной", "imprint": "Matisayev, G'anisher (2019). ENGLISH-UZBEK UZBEK ENGLISH DICTIONARY / INGLIZCHA-O'ZBEKCHA O'ZBEKCHA-INGLIZCHA LUG'AT. Tashkent: Book Media Nashr.", "url": "https://til.uz/lugatlar/english-uzbek-uzbek-english-dictionary-inglizcha-ozbekcha-ozbekcha-inglizcha-lugat/", "page": "650"}, "pos": "n", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "tuproq", "raw_meaning": "n soil, earth"}}, {"dictionary": {"name": "Узбекско-каракалпакский словарь", "title": "ÓZBEKSHE – QARAQALPAQSHA SÓZLIK", "kind": "Переводной", "imprint": "Qarlıbaeva, G.; Babadjanov, F.; Nasirova, A. (2023). ÓZBEKSHE – QARAQALPAQSHA SÓZLIK. Tashkent: YoshlarMediaPrint.", "url": "https://til.uz/lugatlar/zbekshe-qaraqalpaqsha-s-zlik/", "page": "175"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "topıraq", "examples": []}, {"order": 2, "text": "jer", "examples": []}, {"order": 3, "text": "ólgen adamnıń kúli", "examples": []}, {"order": 4, "text": "mámleket", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "TUPROQ", "raw_meaning": "1. topıraq; 2. jer; 3. ólgen adamnıń kúli; 4. awıs. mámleket, úlke, el, aymaq."}}, {"dictionary": {"name": "Узбекско-немецкий словарь", "title": "USBEKISCH-DEUTSCHES WÖRTERBUCH O'ZBEKCHA-NEMISCHA LUG'AT", "kind": "Переводной", "imprint": "Karimov, Shavkat; Ismoilov, Yusuf (2011). USBEKISCH-DEUTSCHES WÖRTERBUCH O'ZBEKCHA-NEMISCHA LUG'AT. Tashkent: Nihol» nashriyoti.", "url": "https://til.uz/lugatlar/usbekisch-deutsches-worterbuch-ozbekcha-nemischa-lugat/", "page": "171"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "tuproq", "raw_meaning": "Boden m, Erde f; qora ~ Schwarzerde f"}}]}