{"headword": "Циклический эпос", "key": "tsiklicheskiy epos", "entries": [{"dictionary": {"name": "Adabiyotshunoslik terminlarining izohli lugʻati", "title": "Адабиётшунослик терминларининг русча-ўзбекча изоҳли луғати", "kind": "Terminologik", "imprint": "Хотамов, Н.; Саримсоқов, Б. (1979). Адабиётшунослик терминларининг русча-ўзбекча изоҳли луғати. Tashkent: Ўқитувчи.", "url": "https://til.uz/lugatlar/adabiyotshunoslik-terminlarining-ruscha-ozbekcha-izohli-lugati/", "page": "337"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "turkumli epos. Bir xil tarixiy davr, bosh qahramonlar, voqelik oʻrni va bir xil gʻoya asosida yaratilgan epik asarlar majmui. Turkumli epos dunyo xalqlari eposida keng tarqalgan. Masalan: irland sagalari, «Ming bir kecha» ertaklari, Ilya Muromes va Sadko haqidagi rus bilinalari va h.k. Turkiy xalqlar, xususan, oʻzbek eposida ham turkumlik juda keng tarqalgan. Masalan «Goʻroʻgʻli» turkumi, «Rustamxon» turkumi va boshqalar. Eposdagi turkumlilik oʻz tabiatiga koʻra ikki xil boʻladi. 1. Genealogik yoki nasliy turkumlilik. Bunday turkumlik tarkibiga kiruvchi asarlarda bir avlod va naslning paydo boʻlishi, nasl-nasabidan tortib keyingi avlodlarning qismatiga qadar barchasi mustaqil asarlarda aks etadi. Masalan, «Goʻroʻgʻli» nasliy turkumligi Goʻroʻgʻlining tugʻilishidan tortib oʻlimiga qadar boʻlgan davrni, uning farzandlari hayotini qirqdan ortiq mustaqil dostonlarda aks ettiradi. Bu turkumga kiruvchi dostonlar asosiy gʻoyadan tashqari, Goʻroʻgʻli, Yunus, Misqol pari, Hasanxon, Avazxon, Ahmad sardor va Soqibulbul kabi obrazlar, Chambil shahri, Gʻirot (Gʻirkoʻk) oti orqali bir-biriga bogʻlanib turadi va mantiqiy jihatdan ketma-ketlikni tashkil etib, Goʻroʻgʻli avlodining hayotini tugal", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "Циклический эпос", "raw_meaning": "— туркумли эпос. Бир хил тарихий давр, бош қаҳрамонлар, воқелик ўрни ва бир хил ғоя асосида яратилган эпик асарлар мажмуи. Туркумли эпос дунё халқлари эпосида кенг тарқалган. Масалан: ирланд сагалари, «Минг бир кеча» эртаклари, Илья Муромец ва Садко ҳақидаги рус былиналари ва ҳ.к. Туркий халқлар, хусусан, ўзбек эпосида ҳам туркумлик жуда кенг тарқалган. Масалан «Гўрўғли» туркуми, «Рустамхон» туркуми ва бошқалар. Эпосдаги туркумлилик ўз табиатига кўра икки хил бўлади. 1. Генеалогик ёки наслий туркумлилик. Бундай туркумлик таркибига кирувчи асарларда бир авлод ва наслнинг пайдо бўлиши, насл-насабидан тортиб кейинги авлодларнинг қисматига қадар барчаси мустақил асарларда акс этади. Масалан, «Гўрўғли» наслий туркумлиги Гўрўғлининг туғилишидан тортиб ўлимига қадар бўлган даврни, унинг фарзандлари ҳаётини қирқдан ортиқ мустақил достонларда акс эттиради. Бу туркумга кирувчи достонлар асосий ғоядан ташқари, Гўрўғли, Юнус, Мисқол пари, Ҳасанхон, Авазхон, Аҳмад сардор ва Соқибулбул каби образлар, Чамбил шаҳри, Ғирот (Ғиркўк) оти орқали бир-бирига боғланиб туради ва мантиқий жиҳатдан кетма-кетликни ташкил этиб, Гўрўғли авлодининг ҳаётини тугал"}}]}