{"headword": "trilogiya", "key": "trilogiya", "entries": [{"dictionary": {"name": "Толковый словарь узбекского языка", "title": "Oʻzbek tilining izohli lugʻati", "kind": "Толковый", "imprint": "Oʻzbek tilining izohli lugʻati, A. Madvaliyev, D. Xudayberganova (tahrir ostida), Toshkent, Gʻafur Gʻulom nomidagi nashriyot-matbaa ijodiy uyi, 2022", "url": "https://til.uz/lugatlar/ozbek-tilining-izohli-lugati/", "page": ""}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "Bir muallifning umumiy mavzu, yetakchi gʻoyasi, syujet aloqadorligi bilan bir butunlikni tashkil etuvchi uch (badiiy, musiqiy yoki sahnaviy) asari.", "examples": [{"text": "Birinchi bor oʻzbek adabiyotida bir muqova ostida uch kitobni oʻz ichiga oluvchi mukammal badiiy trilogiya paydo boʻldi.", "source": "U. Normatov, Talant tarbiyasi"}]}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"izoh_pos": "ot", "source_url": "https://izoh.uz/word/trilogiya"}}, {"dictionary": {"name": "Толковый словарь литературоведческих терминов", "title": "Адабиётшунослик терминларининг русча-ўзбекча изоҳли луғати", "kind": "Терминологический", "imprint": "Хотамов, Н.; Саримсоқов, Б. (1979). Адабиётшунослик терминларининг русча-ўзбекча изоҳли луғати. Tashkent: Ўқитувчи.", "url": "https://til.uz/lugatlar/adabiyotshunoslik-terminlarining-ruscha-ozbekcha-izohli-lugati/", "page": "313"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "гр. trilogia — уч сўз маъносидаги сўзлардан", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "Oʻzining umumiy temasi, yetakchi gʻoyasi, asosiy qahramonlari, syujet aloqadorligi bilan bir butunlikni tashkil etuvchi uch mustaqil asar. Trilogiya dastlab qadimgi Afina teatrida yuzaga keldi va keyinchalik adabiyotga oʻtdi. Qadimgi tragediyalarning aksariyati mifologik syujet asosida trilogiya shaklida yaratilgan. Masalan, «Zanjirband Prometey», «Fivaning yetti dushmani», «Oresteya» kabilar. Keyinchalik trilogiya dunyo dramaturgiyasida ham keng tarqaldi. Masalan: Bomarshening «Sevilyalik sartarosh», «Figaroning uylanishi», «Jinoyatkor ona»; rus dramaturgiyasida esa Ostrovskiy, A. K. Tolstoylarning trilogiyalari mavjud. XIX asrga kelib avtobiografik trilogiyalar ham yaratildi. Rus adabiyotida L. N. Tolstoy, S. T. Aksanovlarning trilogiyalari bunday asarlarga misol boʻla oladi. XX asr jahon adabiyotida esa koʻpgina murakkab hayotiy voqealarni badiiy ifodalashda trilogiya juda ham qoʻl keldi. Masalan: Golsuorsi, U. Folkner va boshqa ijodkorlar zamonaviy mavzularda bir qancha trilogiyalar yaratdilar. Sovet adabiyotida M. Gorkiy oʻzining «Bolalik», «Odamlar xizmatida» va «Mening universitetlarim» kabi uch povestdan iborat avtobiografik asarlari bilan sovet trilogiyanavisligiga asos soldi. A. Tolstoyning «Sarsonlik-sargardonlikda» asari ham trilogiyaning ajoyib namunasidir. Keyinchalik N. Pogodin, F. Gladkov, V. Belyayev, O. Gonchar kabi yozuvchilar ham trilogiyalar yaratdilar. S. Ayniyning «Odina», «Doxunda» va «Qullar» asarlari oʻzbek va tojik sovet adabiyotida trilogiyaning oʻziga xos koʻrinishidir. Shuningdek, S. Ahmad, M. Ismoiliy kabi yozuvchilarning ham trilogiyalari bor.", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "Трилогия", "raw_meaning": "(гр. trilogia — уч сўз маъносидаги сўзлардан) — трилогия. Ўзининг умумий темаси, етакчи ғояси, асосий қаҳрамонлари, сюжет алоқадорлиги билан бир бутунликни ташкил этувчи уч мустақил асар. Трилогия дастлаб қадимги Афина театрида юзага келди ва кейинчалик адабиётга ўтди. Қадимги трагедияларнинг аксарияти мифологик сюжет асосида трилогия шаклида яратилган. Масалан, «Занжирбанд Прометей», «Фиванинг етти душмани», «Орестея» кабилар. Кейинчалик трилогия дунё драматургиясида ҳам кенг тарқалди. Масалан: Бомаршенинг «Севилялик сартарош», «Фигаронинг уйланиши», «Жинояткор она»; рус драматургиясида эса Островский, А. К. Толстойларнинг трилогиялари мавжуд. XIX асрга келиб автобиографик трилогиялар ҳам яратилди. Рус адабиётида Л. Н. Толстой, С. Т. Аксановларнинг трилогиялари бундай асарларга мисол бўла олади. XX аср жаҳон адабиётида эса кўпгина мураккаб ҳаётий воқеаларни бадиий ифодалашда трилогия жуда ҳам қўл келди. Масалан: Голсуорси, У. Фолкнер ва бошқа ижодкорлар замонавий мавзуларда бир қанча трилогиялар яратдилар. Совет адабиётида М. Горький ўзининг «Болалик», «Одамлар хизматида» ва «Менинг университетларим» каби уч повестдан иборат автобиографик асарлари билан совет трилогиянавислигига асос солди. А. Толстойнинг «Сарсонлик-саргардонликда» асари ҳам трилогиянинг ажойиб намунасидир. Кейинчалик Н. Погодин, Ф. Гладков, В. Беляев, О. Гончар каби ёзувчилар ҳам трилогиялар яратдилар. С. Айнийнинг «Одина», «Дохунда» ва «Қуллар» асарлари ўзбек ва тожик совет адабиётида трилогиянинг ўзига хос кўринишидир. Шунингдек, С. Аҳмад, М. Исмоилий каби ёзувчиларнинг ҳам трилогиялари бор."}}]}