{"headword": "tovush", "key": "tovush", "entries": [{"dictionary": {"name": "Izohli lugʻat", "title": "Oʻzbek tilining izohli lugʻati", "kind": "Izohli", "imprint": "Oʻzbek tilining izohli lugʻati, A. Madvaliyev, D. Xudayberganova (tahrir ostida), Toshkent, Gʻafur Gʻulom nomidagi nashriyot-matbaa ijodiy uyi, 2022", "url": "https://til.uz/lugatlar/ozbek-tilining-izohli-lugati/", "page": ""}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "Gapirish, kuylash, qichqirish, yigʻlash va shu kabilar vaqtida yuzaga keladigan va eshitish aʼzolari qabul qilib oladigan hodisa; ovoz, sado, sas.", "examples": [{"text": "Mungli tovush. Yigʻi tovushi. Shamolli kun qichqir-ma, tovushing zoye ketadi.", "source": "Maqol"}, {"text": "Qoraygan tom boʻgʻotlarida qoʻnoqlayotgan chumchuqlar quloqni teshguday tovush bilan chirqillashadi. Machit tomondan soʻniq azon tovushi eshitiladi.", "source": "P. Tursun, Oʻqituvchi"}, {"text": "Otabek tovush egasini tanidi. Bu majnuna Zaynab edi.", "source": "A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar"}, {"text": "Bemor Bakirov, ukol! degan tovushdan uygʻonib ketdi.", "source": "S. Siyoyev, Yorugʻlik"}, {"text": "Qani, ho, yigitlar! Ishga! Ishga, azamatlar! degan tovush eshitildi.", "source": "A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari"}, {"text": "— Olimxon aka, — dedi yalingan tovush bilan Tanti, — Salim oʻz dadasi bilan hazillashmoqchi.", "source": "Oybek, Tanlangan asarlar"}]}, {"order": 2, "text": "Maʼlum sifatlarga ega boʻlgan ovoz.", "examples": [{"text": "Baland tovush. Musiqiy tovush.", "source": ""}, {"text": "Odamlar jonlandi. Baʼzilari chindan, baʼzilari esa hazil-mutoyiba bilan Oxunning tovushini maqtashdi.", "source": "Oybek, Tanlangan asarlar"}]}, {"order": 3, "text": "Mexanik tebranishlar natijasida yuzaga keladigan va quloq eshitadigan har qanday ovoz, sado.", "examples": [{"text": "Oyoq tovushi. Tasir-tusur oʻq tovushi. Gudok tovushi. Karnay-surnay tovushi.", "source": ""}]}, {"order": 4, "text": "Shovqin; shovqin-suron.", "examples": [{"text": "[Mulladoʻst:] Eshityapsizmi? [Qozi:] Ha, juda hayronman, nima tovushlar? Boshim qotdi, aqlim yoʻq!", "source": "Hamza, Maysaraning ishi"}, {"text": "[Mamat Xolisxonga:]", "source": ""}, {"text": "Tovush qilma, oʻlasan! Mana shu chu-qur sening uchun qazildi.", "source": "Hamza, Paranji sirlari"}]}, {"order": 5, "text": "Havo yoki boshqa bir muhit zarralarining toʻlqinsimon tebranma harakatlari.", "examples": [{"text": "Quloq eshitmaydigan tovushlar. Tovush tezligi. Tovush nazariyasi.", "source": ""}]}, {"order": 6, "text": "Nutq aʼzolari artikulyatsiyasi bilan hosil boʻladigan eng kichik til birligi.", "examples": []}, {"order": 7, "text": "Musiqaning ifoda kuchiga ega eng kichik tarkibiy qismi.", "examples": []}, {"order": 8, "text": "Kam qoʻll. Saylovlarda yoki biror masalani hal etishda oʻz fikrini bildirish huquqi va usuli; ovoz.", "examples": [{"text": "Mulla Obid bir tovushdan, ammo Usmon polvon ikki qarshi bilan kolxoz idorasiga saylanib oʻtadilar.", "source": "A. Qodiriy, Obid ketmon"}]}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"izoh_pos": "ot", "source_url": "https://izoh.uz/word/tovush"}}, {"dictionary": {"name": "Oʻzbekcha-turkcha izohli lugʻat", "title": "Ўзбекча-туркча ва туркча-ўзбекча изоҳли луғат", "kind": "Tarjima", "imprint": "Рафиев, Абдурозиқ; Ўзтурк, Тунжай; Ўзтурк, Юксал; Худойбердиев, Жўра; Мирҳаким, Мирсанжар; Билен, Исмоил; Айдўған, Танер; Аннаев, Аброр (1997). Ўзбекча-туркча ва туркча-ўзбекча изоҳли луғат. Tashkent: Ўзбек-турк лицейлари нашри / Özbek-Türk Liseleri Yayınları.", "url": "https://til.uz/lugatlar/ozbekcha-turkcha-va-turkcha-ozbekcha-izohli-lugat/", "page": "166"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "Gapirish, kuylash, yigʻlash va sh.k. vaqtida yuzaga keladigan va eshitish organlari qabul qilib oladigan sado.", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "ТОВУШ", "raw_meaning": "SES, ÜN Гапириш, куйлаш, йиғлаш ва ш.к. вақтида юзага келадиган ва эшитиш органлари қабул қилиб оладиган садо."}}, {"dictionary": {"name": "Axborot-kommunikatsiya texnologiyalari izohli lugʻati", "title": "Ахборот-Коммуникация Технологиялари Изоҳли Луғати", "kind": "Terminologik", "imprint": "Амиров, Д.М.; Атаджанов, А.Ю.; Атаджанов, Д.Ю.; Ибрагимов, Д.А.; Раҳимжонов, З.Ё.; Саидхўжаев, С.С. (2010). Ахборот-Коммуникация Технологиялари Изоҳли Луғати. Tashkent: БМТТДнинг Ўзбекистондаги ваколатхонаси.", "url": "https://til.uz/lugatlar/axborot-kommunikatsiya-texnologiyalari-izohli-lugati/", "page": "239"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "Muhitning tebranma harakati. Tabiatning har qanday hodisalari qatori asboblar, apparatlar, mashinalar, transport vositalari ham tovush manbai boʻlishi mumkin. Tovushning alohida turlari sifatida nutq va musiqani keltirish mumkin. Inson 16 Gs dan to 20 kGs gacha chastota oraliqdagi tovushlarni qabul qila oladi. Texnik qurilmalar esa ancha keng oraliqdagi tovushni, hatto ultratovush va gipertovushni ham qabul qila oladi. Tovush foydalanuvchi tizimiga tovush platasi orqali kiritiladi va tovush tizimida qayta tiklanadi. Tovush tashuvchi toʻlqinlar mikrofon bilan qabul qilinadi, analog-raqamli oʻzgartirishdan oʻtadi va bir oʻlchamli diskret signallar ketma-ketligiga aylanadi. Natijada tovush xotira qurilmasiga yoziladi, soʻngra boshqa turdagi maʼlumotlar shakli kabi uzatiladi, saqlanadi va unga ishlov beriladi.", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "товуш", "raw_meaning": "ингл: sound рус: звук Муҳитнинг тебранма ҳаракати. Табиатнинг ҳар қандай ҳодисалари қатори асбоблар, аппаратлар, машиналар, транспорт воситалари ҳам товуш манбаи бўлиши мумкин. Товушнинг алоҳида турлари сифатида нутқ ва мусиқани келтириш мумкин. Инсон 16 Гц дан то 20 кГц гача частота оралиқдаги товушларни қабул қила олади. Техник қурилмалар эса анча кенг оралиқдаги товушни, ҳатто ультратовуш ва гипертовушни ҳам қабул қила олади. Товуш фойдаланувчи тизимига товуш платаси орқали киритилади ва товуш тизимида қайта тикланади. Товуш ташувчи тўлқинлар микрофон билан қабул қилинади, аналог-рақамли ўзгартиришдан ўтади ва бир ўлчамли дискрет сигналлар кетма-кетлигига айланади. Натижада товуш хотира қурилмасига ёзилади, сўнгра бошқа турдаги маълумотлар шакли каби узатилади, сақланади ва унга ишлов берилади."}}, {"dictionary": {"name": "Ruscha-oʻzbekcha va oʻzbekcha-ruscha lugʻat", "title": "РУССКО-УЗБЕКСКИЙ И УЗБЕКСКО-РУССКИЙ СЛОВАРЬ / RUSCHA-O'ZBEKCHA VA O'ZBEKCHA-RUSCHA LUG'AT", "kind": "Tarjima", "imprint": "Abdurahimov, Maqsud (2021). РУССКО-УЗБЕКСКИЙ И УЗБЕКСКО-РУССКИЙ СЛОВАРЬ / RUSCHA-O'ZBEKCHA VA O'ZBEKCHA-RUSCHA LUG'AT. Tashkent: Akademnashr.", "url": "https://til.uz/lugatlar/russko-uzbekskiy-i-uzbeksko-russkiy-slovar-ruscha-ozbekcha-va-ozbekcha-ruscha-lugat/", "page": "615"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "звук", "examples": [{"text": "oʻzi yoʻqdek, tovushi oʻqdek", "source": ""}]}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "tovush", "raw_meaning": "звук; голос; o‘zi yo‘qdek, ~i o‘qdek загадка самого не видно, а голос, как выстрел (Сверчок); ohangdor ~ музыкальный звук; unli ~ грам. гласный звук; unsiz ~ грам. согласный звук; ~ bog‘ichlari голосовые связки; ~ chiqarib o‘qimoq читать вслух."}}, {"dictionary": {"name": "Inglizcha-oʻzbekcha, oʻzbekcha-inglizcha lugʻat", "title": "ENGLISH-UZBEK UZBEK ENGLISH DICTIONARY / INGLIZCHA-O'ZBEKCHA O'ZBEKCHA-INGLIZCHA LUG'AT", "kind": "Tarjima", "imprint": "Matisayev, G'anisher (2019). ENGLISH-UZBEK UZBEK ENGLISH DICTIONARY / INGLIZCHA-O'ZBEKCHA O'ZBEKCHA-INGLIZCHA LUG'AT. Tashkent: Book Media Nashr.", "url": "https://til.uz/lugatlar/english-uzbek-uzbek-english-dictionary-inglizcha-ozbekcha-ozbekcha-inglizcha-lugat/", "page": "649"}, "pos": "n", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "voice", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "tovush", "raw_meaning": "n voice, sound, tone; unli ~ vowel;undosh ~ consonant"}}, {"dictionary": {"name": "Oʻzbekcha-qoraqalpoqcha lugʻat", "title": "ÓZBEKSHE – QARAQALPAQSHA SÓZLIK", "kind": "Tarjima", "imprint": "Qarlıbaeva, G.; Babadjanov, F.; Nasirova, A. (2023). ÓZBEKSHE – QARAQALPAQSHA SÓZLIK. Tashkent: YoshlarMediaPrint.", "url": "https://til.uz/lugatlar/zbekshe-qaraqalpaqsha-s-zlik/", "page": "173"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "dawıs", "examples": []}, {"order": 2, "text": "shawqım", "examples": []}, {"order": 3, "text": "ses", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "TOVUSH", "raw_meaning": "1. dawıs, dıbıs, ún; 2. shawqım; 3. lingv. ses."}}, {"dictionary": {"name": "Oʻzbekcha-nemischa lugʻat", "title": "USBEKISCH-DEUTSCHES WÖRTERBUCH O'ZBEKCHA-NEMISCHA LUG'AT", "kind": "Tarjima", "imprint": "Karimov, Shavkat; Ismoilov, Yusuf (2011). USBEKISCH-DEUTSCHES WÖRTERBUCH O'ZBEKCHA-NEMISCHA LUG'AT. Tashkent: Nihol» nashriyoti.", "url": "https://til.uz/lugatlar/usbekisch-deutsches-worterbuch-ozbekcha-nemischa-lugat/", "page": "169"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "Stimme f", "examples": []}, {"order": 2, "text": "Laut m", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "tovush", "raw_meaning": "1. Stimme f; 2. lingv. Laut m; unli ~ Vokallaut m"}}, {"dictionary": {"name": "Maʼnaviyat lugʻati", "title": "МАЪНАВИЯТ ЛУҒАТИ", "kind": "Terminologik", "imprint": "Маҳмудов, Низомиддин; Саидқулов, Зокиржон; Сотимов, Ғофуржон; Нишонов, Манабжан; Абдуллаев, Абдулҳай; Байназарова, Аслия (2012). МАЪНАВИЯТ ЛУҒАТИ. Tashkent: Маънавият.", "url": "https://til.uz/lugatlar/manaviyat-lugati/", "page": "146"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "Товуш", "raw_meaning": "голос, звук voice; noise son, voix, bruit صَوْتٌ (أَصْوَاتٌ)"}}]}