{"headword": "toʻgʻri", "key": "togri", "entries": [{"dictionary": {"name": "Izohli lugʻat", "title": "Oʻzbek tilining izohli lugʻati", "kind": "Izohli", "imprint": "Oʻzbek tilining izohli lugʻati, A. Madvaliyev, D. Xudayberganova (tahrir ostida), Toshkent, Gʻafur Gʻulom nomidagi nashriyot-matbaa ijodiy uyi, 2022", "url": "https://til.uz/lugatlar/ozbek-tilining-izohli-lugati/", "page": ""}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "Egri emas, qingʻir yeri yoʻq; tik, adil.", "examples": [{"text": "Toʻgʻri chiziq. Toʻgʻri sim. Toʻgʻri yogʻoch.", "source": ""}, {"text": "(Kumushning] Toʻgʻri qomatiga yerdan bichib olingan mudhish xotinning qoʻllari zoʻrgʻa yetdi-da, esonmisiz, omonmisiz, poshsha-qiz, deb soʻrashdi.", "source": "A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar"}, {"text": "Ehtiyot yuzasidan [Yoʻlchi\\ toʻgʻri yoʻlni qoʻyib, aylanma yoʻllar bilan namozgar vaqtida Shoqosimnikiga [Gulnorni] boshlab keldi.", "source": "Oybek, Tanlangan asarlar"}, {"text": "Mirzakarimboyning yeri oxirida baland, toʻgʻri oʻsgan, uchlari bir-biriga tutashgan qator teraklar jim-gina titraydi.", "source": "Oybek, Tanlangan asarlar"}]}, {"order": 2, "text": "Xatodan xoli, yanglishi, notoʻgʻri yeri yoʻq; bexato.", "examples": [{"text": "Toʻgʻri javob. Toʻgʻri fikr. Toʻgʻri maslahat. Masalani yechishning toʻgʻri yoʻli. Asliga toʻgʻri nusxa. Bilmagandan bilgan yaxshi, Toʻgʻri ishni qilgan yaxshi.", "source": "Maqol"}, {"text": "— Bir narsaga oldindan hukm etish toʻgʻri emas, Abdishukur, — salmoqlab dedi Mirzakarimboy.", "source": "Oybek, Tanlangan asarlar"}, {"text": "Bunday joylarda hamma vaqt ham koʻz bilan toʻgʻri chamalab boʻlmaydi.", "source": "M. Ismoiliy, Fargʻona tong otguncha"}]}, {"order": 3, "text": "Haqiqatdan iborat; chin, rost, haq.", "examples": [{"text": "Toʻgʻri hukm. Toʻgʻri til tosh yorar, Egri til bosh yorar.", "source": "Maqol"}, {"text": "Toʻgʻri soʻzning toʻqmogʻi bor.", "source": "Maqol"}, {"text": "Boshingga qilich kelsa ham, toʻgʻri soʻzla!", "source": "Maqol"}, {"text": "Toʻgʻri gapim tugʻganimga yoqmaydi, deganlari bejiz emas ekan-da.", "source": "N. Safarov, Sohib changal"}]}, {"order": 4, "text": "Belgili talab, qoida va shu kabilarga javob beradigan; mos keladigan; qoidali.", "examples": [{"text": "Ketmonni toʻgʻri ushla. Egri koʻchada yursang ham, toʻgʻri yur.", "source": "Maqol"}, {"text": "Men toʻgʻri oʻqiy olmasam, tunov kundagidek kulasiz.", "source": "A. Qodiriy, Mehrobdan chayon"}]}, {"order": 5, "text": "Quvlik-shumlik, qingʻirlik va shu kabilarni bilmaydigan; odob, axloq doirasidan chiqmaydigan, unga zid ish tutmaydigan; ha-lol, vijdonli, insofli.", "examples": [{"text": "Toʻgʻri odam. Toʻgʻri ayol. Toʻgʻri kishi tili egridan or qiladi.", "source": "Maqol"}, {"text": "Dili toʻgʻrining — tili toʻgʻri.", "source": "Maqol"}, {"text": "Egri ozar, toʻgʻri toʻzar.", "source": "Maqol"}, {"text": "Surishtirsang, hamma boy bir tekisda insof-siz. Toʻgʻri odam boy boʻlmaydi shekilli, man oʻzim shu fikrdaman.", "source": "Oybek, Tanlangan asarlar"}, {"text": "Bizning koʻzimizga sovuq koʻringan qipchoqvachcha Normuhammadning el uchun qilib turgan toʻgʻri xizmatini men oʻz umrimdagi Toshkent beklari orasida birinchi martaba koʻraman.", "source": "A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar"}, {"text": "Ogʻayni, bizga toʻgʻri toshingizni qoʻysangiz boʻlar edi.", "source": "N. Safarov, Hayot maktabi"}]}, {"order": 6, "text": "Toʻgʻridan-toʻgʻri amalga oshiriladigan, boʻladigan; bevosita, vositasiz.", "examples": [{"text": "Toʻgʻri saylovlar. Toʻgʻri soliqlar.", "source": ""}]}, {"order": 7, "text": "(urgʻu birinchi boʻgʻinda) Toʻgʻridan-toʻgʻri, toʻppa-toʻgʻri, boshqasiga, boshqa tomonga chalgʻimay.", "examples": [{"text": "Mehmonlar toʻgʻri biznikiga tushdi. Toʻgʻri raisning oʻziga uchrashdim.", "source": ""}, {"text": "Nasiyaga boʻlsa ham goʻshtning lahim joylaridan yegan yaxshi boʻlar ekan-u, keyin haqini toʻlashni bilmay garang boʻlib, koʻchadan toʻgʻri oʻtolmay yurgan yomon ekan.", "source": "P. Tursun, Oʻqituvchi"}, {"text": "— Bu kishi hidlab oʻtirmaydi, toʻgʻri yeydi-qoʻyadi, — dedi va qoyil qilganiga ishonib, hammadan balandroq qahqaha urdi.", "source": "A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari"}]}, {"order": 8, "text": "Durust, haqiqatan ham, darhaqiqat.", "examples": [{"text": "Toʻgʻri, jon shirin, har kim oʻz jonini ayaydi, lekin odamning yuragida boshqalarga mehr boʻlishi kerak.", "source": "Oybek, Tanlangan asarlar"}]}, {"order": 9, "text": "(egalik, oʻrin-payt va chiqish kelishiklari shakllarida — toʻgʻrida, toʻgʻrisida, toʻgʻrisidan) Oidlik, tegishlilik, sabab, makon kabi maʼnolarni bildiradi; haqida, yuzasidan, sababli, jihatdan.", "examples": [{"text": "Bu toʻgʻrida rahbarlar bilan maslahatlashmoq. Pul toʻgʻrisidan bir oz qiynalib qolibdi. Ertaga boʻladigan majlisdagi masalalar toʻgʻrisida kelishib oldik.", "source": ""}, {"text": "Fazliddin bu kecha xursand edi. Har toʻgʻrida soʻzlar, kular edi.", "source": "Oybek, Tanlangan asarlar"}, {"text": "Sizni sirtdan tanirdim, siz toʻgʻringizda koʻp eshitganman.", "source": "K. Yashin, Hamza"}, {"text": "Toʻlagan binokorlik toʻgʻrisida bir gapga tushib ketsa, uni toʻxtatish xiyla qiyin ekanini bilgani uchun Boʻtaboy ham qoʻyib berdi.", "source": "A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari"}]}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"izoh_pos": "sifat", "source_url": "https://izoh.uz/word/to‘g‘ri"}}, {"dictionary": {"name": "Oʻzbekcha-turkcha izohli lugʻat", "title": "Ўзбекча-туркча ва туркча-ўзбекча изоҳли луғат", "kind": "Tarjima", "imprint": "Рафиев, Абдурозиқ; Ўзтурк, Тунжай; Ўзтурк, Юксал; Худойбердиев, Жўра; Мирҳаким, Мирсанжар; Билен, Исмоил; Айдўған, Танер; Аннаев, Аброр (1997). Ўзбекча-туркча ва туркча-ўзбекча изоҳли луғат. Tashkent: Ўзбек-турк лицейлари нашри / Özbek-Türk Liseleri Yayınları.", "url": "https://til.uz/lugatlar/ozbekcha-turkcha-va-turkcha-ozbekcha-izohli-lugat/", "page": "173"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "Egri emas, tik.", "examples": []}, {"order": 2, "text": "Qingʻirlikni bilmaydigan; halol, vijdonli, insofli.", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "ТЎҒРИ", "raw_meaning": "1.DOĞRU 2.DİREKT 1.Эгри эмас, тик. 2.Қинғирликни билмайдиган; ҳалол, виждонли, инсофли."}}, {"dictionary": {"name": "Ruscha-oʻzbekcha va oʻzbekcha-ruscha lugʻat", "title": "РУССКО-УЗБЕКСКИЙ И УЗБЕКСКО-РУССКИЙ СЛОВАРЬ / RUSCHA-O'ZBEKCHA VA O'ZBEKCHA-RUSCHA LUG'AT", "kind": "Tarjima", "imprint": "Abdurahimov, Maqsud (2021). РУССКО-УЗБЕКСКИЙ И УЗБЕКСКО-РУССКИЙ СЛОВАРЬ / RUSCHA-O'ZBEKCHA VA O'ZBEKCHA-RUSCHA LUG'AT. Tashkent: Akademnashr.", "url": "https://til.uz/lugatlar/russko-uzbekskiy-i-uzbeksko-russkiy-slovar-ruscha-ozbekcha-va-ozbekcha-ruscha-lugat/", "page": "627"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "", "examples": []}, {"order": 2, "text": "", "examples": [{"text": "toʻgʻri odam", "source": ""}, {"text": "toʻgʻri soʻz", "source": ""}, {"text": "toʻgʻri gap (или soʻz) tuqqaningga yoqmas", "source": ""}, {"text": "toʻgʻri soʻz odam", "source": ""}, {"text": "toʻgʻri doʻstdan ayrilma", "source": ""}]}, {"order": 3, "text": "входит в состав сложных глаголов", "examples": [{"text": "koʻp ishlashga toʻgʻri keldi", "source": ""}, {"text": "toʻgʻri kelgan joyda", "source": ""}, {"text": "toʻgʻrisini gapirmoq", "source": ""}, {"text": "menga u yerda boʻlish toʻgʻri kelmadi", "source": ""}, {"text": "asliga toʻgʻri", "source": ""}, {"text": "toʻgʻrisini aytganda", "source": ""}, {"text": "toʻgʻri emas", "source": ""}, {"text": "bu palto senga toʻgʻri kelmaydi", "source": ""}]}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "to'g'ri", "raw_meaning": "1. прямой; правильный, верный; честный; прямо; правильно; верно; 2. честный, правдивый; ~ odam честный человек; ~ so'z правдивое слово; ~ gap (или so'z) tuqqaningga yoqmas посл. (букв. правдивое слово и родному не нравится) соотв. правда глаза колет; говорить правду – терять дружбу; ~ so'z odam прямой, прямолинейный, говорящий правду человек; ~ do'stdan ayrilma погов. от правдивого друга не отдаляйся; 3. входит в состав сложных глаголов; ko'p ishlashga ~ keldi пришлось много работать; ~ kelgan joyda где придётся, где попало; ~sini gapirmoq говорить правду; menga u yerda bo'lish ~ kelmadi мне не довелось там быть; asliga ~ с подлинным верно; ~sini aytganda собственно говоря; ~ emas неправда; bu palto senga ~ kelmaydi это пальто тебе не подойдёт."}}, {"dictionary": {"name": "Inglizcha-oʻzbekcha, oʻzbekcha-inglizcha lugʻat", "title": "ENGLISH-UZBEK UZBEK ENGLISH DICTIONARY / INGLIZCHA-O'ZBEKCHA O'ZBEKCHA-INGLIZCHA LUG'AT", "kind": "Tarjima", "imprint": "Matisayev, G'anisher (2019). ENGLISH-UZBEK UZBEK ENGLISH DICTIONARY / INGLIZCHA-O'ZBEKCHA O'ZBEKCHA-INGLIZCHA LUG'AT. Tashkent: Book Media Nashr.", "url": "https://til.uz/lugatlar/english-uzbek-uzbek-english-dictionary-inglizcha-ozbekcha-ozbekcha-inglizcha-lugat/", "page": "653"}, "pos": "a", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "to'g'ri", "raw_meaning": "a straight, correct, suitable; right, just, fair; ~ kelmoq be suitable"}}, {"dictionary": {"name": "Oʻzbekcha-qoraqalpoqcha lugʻat", "title": "ÓZBEKSHE – QARAQALPAQSHA SÓZLIK", "kind": "Tarjima", "imprint": "Qarlıbaeva, G.; Babadjanov, F.; Nasirova, A. (2023). ÓZBEKSHE – QARAQALPAQSHA SÓZLIK. Tashkent: YoshlarMediaPrint.", "url": "https://til.uz/lugatlar/zbekshe-qaraqalpaqsha-s-zlik/", "page": "181"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "tuwrı", "examples": []}, {"order": 2, "text": "durıs", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "TO‘G‘RI", "raw_meaning": "1. tuwrı, dúziw, tik, iyrek emes, dál; 2. durıs,"}}, {"dictionary": {"name": "Oʻzbekcha-nemischa lugʻat", "title": "USBEKISCH-DEUTSCHES WÖRTERBUCH O'ZBEKCHA-NEMISCHA LUG'AT", "kind": "Tarjima", "imprint": "Karimov, Shavkat; Ismoilov, Yusuf (2011). USBEKISCH-DEUTSCHES WÖRTERBUCH O'ZBEKCHA-NEMISCHA LUG'AT. Tashkent: Nihol» nashriyoti.", "url": "https://til.uz/lugatlar/usbekisch-deutsches-worterbuch-ozbekcha-nemischa-lugat/", "page": "174"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "gerade", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "to‘g‘ri", "raw_meaning": "gerade, aufrecht, geradeaus"}}, {"dictionary": {"name": "Oʻzbekcha-inglizcha ijtimoiy-siyosiy lugʻat", "title": "ЎЗБЕКЧА-ИНГЛИЗЧА ЛУҒАТ: ижтимоий-сиёсий сўзлар, бирикмалар ва атамалар", "kind": "Terminologik", "imprint": "Қамбаров, Носир (2015). ЎЗБЕКЧА-ИНГЛИЗЧА ЛУҒАТ: ижтимоий-сиёсий сўзлар, бирикмалар ва атамалар. Tashkent: Yangi nashr.", "url": "https://til.uz/lugatlar/ozbekcha-inglizcha-lugat-ijtimoiy-siyosiy-sozlar-birikmalar-va-atamalar/", "page": "272"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "", "examples": [{"text": "toʻgʻri yoʻl", "source": ""}, {"text": "toʻgʻri kelib qolish", "source": ""}, {"text": "toʻgʻri kelmoq", "source": ""}]}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "тўғри", "raw_meaning": "correct, true, right; straightforward; тўғри йўл throgh traffic (direct traffic); тўғри келиб қолиш confluence; тўғри келмоқ coincide."}}, {"dictionary": {"name": "Maʼnaviyat lugʻati", "title": "МАЪНАВИЯТ ЛУҒАТИ", "kind": "Terminologik", "imprint": "Маҳмудов, Низомиддин; Саидқулов, Зокиржон; Сотимов, Ғофуржон; Нишонов, Манабжан; Абдуллаев, Абдулҳай; Байназарова, Аслия (2012). МАЪНАВИЯТ ЛУҒАТИ. Tashkent: Маънавият.", "url": "https://til.uz/lugatlar/manaviyat-lugati/", "page": "152"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "Тўғри", "raw_meaning": "прямой // прямо; честный, правдивый // честно, правдиво; правильный // правильно right // straight; honest; truthful; correct // honestly, truthfully; correctly droit // droitement; honnête // honnêtement; correct // correctement صَحِيحٌ، مَضْبُوطٌ، مُسْتَقِيمٌ"}}]}