{"headword": "ТИПЫ ВЫСШЕЙ НЕРВНОЙ ДЕЯТЕЛЬНОСТИ", "key": "tipi visshey nervnoy deyatelnosti", "entries": [{"dictionary": {"name": "Толковый словарь психологических терминов", "title": "РУСЧА-ЎЗБЕКЧА ПСИХОЛОГИЯ ТЕРМИНЛАРИНИНГ ИЗОҲЛИ ЛУҒАТИ", "kind": "Терминологический", "imprint": "Турғунов, Қ. (1975). РУСЧА-ЎЗБЕКЧА ПСИХОЛОГИЯ ТЕРМИНЛАРИНИНГ ИЗОҲЛИ ЛУҒАТИ. Tashkent: Ўқитувчи» нашриёти.", "url": "https://til.uz/lugatlar/ruscha-ozbekcha-psixologiya-terminlarining-izohli-lugati/", "page": "174"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "nerv protsesslari (qoʻzgʻalish va tormozlanish) ning muayyan individ oliy nerv faoliyatini sifatlaydigan muhim va barqaror xususiyatlari yigʻindisi. Bu xususiyatlarga nerv protsesslarining kuchi, muvozanatliligi, harakatchanligi kiradi. Shu uchala xususiyatning maʼlum tartibda bir-biri bilan qoʻshilishidan O. n. f. ning quyidagi toʻrt asosiy tipi hosil boʻladi: 1) kuchli, muvozanatli, harakatchan (chaqqon) tip; 2) kuchli, muvozanatli, inert (osoyishta) tip; 3) kuchli, muvozanatsiz (shiddatli) tip; 4) kuchsiz tip. O. n. f. ning bu tipologiyasi hayvonlarga ham, insonlarga ham xosdir. I. P. Pavlov bundan tashqari, ikki signal sistemasining oʻzaro nisbatiga qarab, O. n. f. ning «maxsus insonlarga xos» uchta tipini aniqlagan: 1) «fikrlovchi» tip, bunda ikkinchi signal sistemasi birinchi signal sistemasiga nisbatan ustun turadi; 2) «badiiy» tip, bunda birinchi signal sistemasi ikkinchi signal sistemasiga nisbatan ustun turadi; 3) «oʻrtacha» tip, bunda har ikkala signal sistemasi teng kuchli, muvozanatli boʻladi.", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [{"kind": "синоним", "target": "типы нервной системы"}], "extra": {"raw_word": "ТИПЫ ВЫСШЕЙ НЕРВНОЙ ДЕЯТЕЛЬНОСТИ", "raw_meaning": "(типы нервной системы) — олий нерв фаолиятининг типлари; нерв процесслари (қўзғалиш ва тормозланиш) нинг муайян индивид олий нерв фаолиятини сифатлайдиган муҳим ва барқарор хусусиятлари йиғиндиси. Бу хусусиятларга нерв процессларининг кучи, мувозанатлилиги, ҳаракатчанлиги киради. Шу учала хусусиятнинг маълум тартибда бир-бири билан қўшилишидан О. н. ф. нинг қуйидаги тўрт асосий типи ҳосил бўлади: 1) кучли, мувозанатли, ҳаракатчан (чаққон) тип; 2) кучли, мувозанатли, инерт (осойишта) тип; 3) кучли, мувозанатсиз (шиддатли) тип; 4) кучсиз тип. О. н. ф. нинг бу типологияси ҳайвонларга ҳам, инсонларга ҳам хосдир. И. П. Павлов бундан ташқари, икки сигнал системасининг ўзаро нисбатига қараб, О. н. ф. нинг «махсус инсонларга хос» учта типини аниқлаган: 1) «фикрловчи» тип, бунда иккинчи сигнал системаси биринчи сигнал системасига нисбатан устун туради; 2) «бадиий» тип, бунда биринчи сигнал системаси иккинчи сигнал системасига нисбатан устун туради; 3) «ўртача» тип, бунда ҳар иккала сигнал системаси тенг кучли, мувозанатли бўлади."}}]}