{"headword": "til", "key": "til", "entries": [{"dictionary": {"name": "Izohli lugʻat", "title": "Oʻzbek tilining izohli lugʻati", "kind": "Izohli", "imprint": "Oʻzbek tilining izohli lugʻati, A. Madvaliyev, D. Xudayberganova (tahrir ostida), Toshkent, Gʻafur Gʻulom nomidagi nashriyot-matbaa ijodiy uyi, 2022", "url": "https://til.uz/lugatlar/ozbek-tilining-izohli-lugati/", "page": ""}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "TIL ' ogʻiz boʻshligʻida pastki jagʻga yopishgan, taʼm-maza bilishga, nutq tovushlarini hosil qilishga xizmat qiladigan aʼzo'. Aytsam, t i l i m kuyadi, aytmasam — dilim (Maqol). Qadimgi turkiy tilda ham shunday maʼnoni anglatgan bu ot asli ' gapir-' maʼno — sini anglatgan ti- feʼlidan (ПДП, 429) -l qoʻshimchasi bilan yasalgan (ЭСТЯ, III, 229): ti- + l = til", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "Ogʻiz boʻshligʻida joylashgan, taʼm-maza bilish, ogʻizga ovqat olish, yalash lar uchun xizmat qiladigan muskulli aʼzo", "examples": [{"text": "Issiqdan itning tili osilgan", "source": ""}, {"text": "Aytsam, tilim kuyadi, aytmasam - dilim", "source": "Maqol"}, {"text": "Oʻlguday taxir ekan, tilimni yorguday, ogʻzimni kuydirguday boʻldi", "source": "Mirzakalon Ismoiliy, Fargʻona tong otguncha"}, {"text": "Nihoyat, gapira-gapira qaqragan lablarini tili bilan yalab, Lutfiniso jim boʻldi", "source": "Oybek, Tanlangan asarlar"}, {"text": "buzoqchalar boʻyinlarini choʻzib, unga [raisga] tillarini koʻrsatishdi", "source": "\"Mushtum\""}]}, {"order": 2, "text": "Asbob, mexanizm va shu kabilarning osilib, qimirlab turadigan qismi", "examples": [{"text": "Soatning tili. Kompasning tili", "source": ""}, {"text": "Qoʻngʻiroqning tili", "source": ""}]}, {"order": 3, "text": "Tigʻga oʻxshash, uchli narsa", "examples": [{"text": "Shamol kuchayib, olovning tili yana ham uzunlashdi", "source": "Said Ahmad, Ufq"}, {"text": "Tepaga koʻtarilgan quyosh oʻtli tili bilan yer bagʻridagi barcha namni soʻrib olardi", "source": "Sharof Rashidov, Boʻrondan kuchli"}, {"text": "Quyosh haroratidan bahramand boʻlgan maysa, Qiyoq tillarin choʻzib, nurga qasida kuylar", "source": "Gʻafur Gʻulom"}]}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"source": "uz.wiktionary", "license": "CC BY-SA 4.0", "source_url": "https://uz.wiktionary.org/wiki/til"}}, {"dictionary": {"name": "Izohli lugʻat", "title": "Oʻzbek tilining izohli lugʻati", "kind": "Izohli", "imprint": "Oʻzbek tilining izohli lugʻati, A. Madvaliyev, D. Xudayberganova (tahrir ostida), Toshkent, Gʻafur Gʻulom nomidagi nashriyot-matbaa ijodiy uyi, 2022", "url": "https://til.uz/lugatlar/ozbek-tilining-izohli-lugati/", "page": ""}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "Kishilar oʻrtasida, jamiyatda oʻzaro fikr almashishning muhim vositasi; tilshunoslikning asosiy oʻrganish obʼyekta", "examples": [{"text": "Odam tilidan topar, hoʻkiz - muguzidan", "source": "Maqol"}, {"text": "Xotinning bu gapi Boʻtaboyning jon-jonidan oʻtib ketdi, lekin bundagi kuchli mantiq tilini bogʻladi-yu, hech narsa deyolmadi", "source": "Abdulla Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari"}, {"text": "Hafiza hech narsa deyolmasdi. Uning tillari hali qovushmay gʻoʻldirardi", "source": "Mirmuhsin, Umid"}, {"text": "-Nikoh qilmay, bir yildan ortiq totuv yashadik. Innaykeyin, - dedi-yu, tili tutilib, gapni aylantirib yubordi", "source": "Mirzakalon Ismoiliy, Fargʻona tong otguncha"}, {"text": "Yusufbek hoji soʻzlar ekan, yuragi mashʼum bir ehtimolning dahshatidan titrar, tili ham osonlik bilan harakatlanmas edi", "source": "Abdulla Qodiriy, Oʻtgan kunlar"}]}, {"order": 2, "text": "Soʻzlash, gapirish, fikr ifodalash qobiliyati. Til uchida (yoki til uchi bilan) soʻzlamoq (yoki gapirmoq) - sidqidildan emas, shunchaki (yoʻliga) biror soʻz (gap) aytmoq. Tilga kirmoq (yoki kelmoq) - soʻzlay boshlamoq (gapirmay turgan holatdan keyin yoki kimningdir gap-nutqidan soʻng). Tilga olmoq - gap-suhbat davomida kimsa yoki narsa haqida gapirmoq, eslab gap aytmoq; umuman, biror soʻzni aytmoq. Tildan ayrilmoq (yoki qolmoq) - soʻzlash qobiliyatini yoʻqotmoq. Tili aylanmaslik - tili gapga kelmaslik, gapirolmay qolmoq. Tili bormaslik - biror narsa deyishga botina olmaslik, koʻngli boʻlmaslik. Tili gapga kelmaslik - gap-soʻz aytolmay qolmoq. Tili kelishmaslik (yoki kelmaslik) - talaffuz qila olmaslik, ayta olmaslik. Tili kelmaslik - gapira olmaslik, soʻzlay olmaslik. Tili chiqmoq - 1) gapiradigan boʻlmoq, gapirishga oʻrganmoq. 2) gapiradigan, gapirishga jurʼat etadigan boʻlmoq. Tili qisiq - hech narsa deya olmaydigan, qarshi gapira olmaydigan holatli. Tili qichimoq yoki tilini qichitmoq - soʻzlashga xohish qoʻzgʻalmoq (qoʻzgʻatmoq). Tilimning uchida turibdi - biror soʻz, gapning yodiga tushay deb, aytay-aytay deb turgan holatni qayd etadi. Tilini bogʻlamoq - gapirmaydigan qilib qoʻymoq, gapdan tiyib qoʻymoq. Tillarda doston - biror kimsa yoki narsaning hammaning ogʻzidan tushmay, taʼrif-tavsifda boʻlgan holatini bildiradi", "examples": [{"text": "Til inson uchun berilgan buyuk neʼmatdir", "source": ""}, {"text": "Gapirmoqqa tili yoʻqdir jonivor, Rustamning boshida aylanib turar", "source": "\"Rustamxon\""}, {"text": "Koʻz uchiman koʻzlama, koʻzingga zoʻr kelar, Til uchiman soʻzlama, oʻzingga zarar kelar", "source": "Maqol"}, {"text": "Uni xush koʻrmasam ham, u, til uchidami, har vaqt manga \"jiyanim\", deb shirin gapiradi", "source": "Oybek, Tanlangan asarlar"}, {"text": "Oqsoqol derazaning zihiga omonatgina oʻtirib, hakkam-dukkam soqol oʻsgan iyagiga qoʻlini tirab, oʻylanib qoldi. Oxiri tilga kirdi", "source": "Said Ahmad, Hukm"}, {"text": "Uch-toʻrt daqiqalik sukutdan keyin Otabek tilga keldi", "source": "Abdulla Qodiriy, Oʻtgan kunlar"}, {"text": "Keyin u oʻziga oʻzi tanbeh berdi: \"Yomonlikni tilga olma, Normat, bunday boʻlishi mumkin emas\"", "source": "Ibrohim Rahim, Chin muhabbat"}, {"text": "Usta \"podshoh\" soʻzini tilga olgani sababli, Maʼsumabeka labini tishladi", "source": "Mirmuhsin, Meʼmor"}, {"text": "Pirimboy, urush boshlanganda, yongʻoqning tagida uxlab qolib, tildan ayrildim, deb to urush tugaguncha gung boʻlib yurgan ekan", "source": "Oʻ. Usmonov, Sirli sohil"}, {"text": "Hatto tildan qolgan kasalning rozilik tilashib qaragani ham dunyodan umid uzgani emas", "source": "Abdulla Qahhor, Asarlar"}, {"text": "Munavvar yalt etib qaradi. Roʻzining lablari titrab, tili aylanmay qoldi", "source": "\"Mushtum\""}, {"text": "Koʻp vaqtdan beri miyamda bor-u, lekin aytishga tilim bormay keladi", "source": "Mirzakalon Ismoiliy, Fargʻona tong otguncha"}, {"text": "Koʻngliga kelgan gapni ochiq aytishga Nizomjonning sira tili bormasdi", "source": "Said Ahmad, Ufq"}, {"text": "Dovdirab qolganimdan, tilim gapga kelmay, \"aa\", \"aa\" deyman nuqul [dedi Said]", "source": "E. Raimov, Ajab qishloq"}, {"text": "[Hamroqulni] Chaqirgan kishi tomoshabogʻning qorovuli Usta kulol edi. Uning asli oti Stokgulov. Hamroqul, aytishga tili kelishmay, Usta kulol qoʻyib olgan", "source": "Abdulla Qahhor, Tomoshabogʻ"}, {"text": "O‘tirgan joyida qoziqdek qoqilib qolgan edi, qutidorning oldiga yurishni-da bilmas, soʻzlashga ham tili kelmas edi", "source": "Abdulla Qodiriy, Oʻtgan kunlar"}, {"text": "Ugʻlimning tili chiqib qoldi, baʼzi soʻzlarni aytyapti", "source": ""}, {"text": "-Tiling chiqib qopti! - U Nafisaning yuziga tarsaki tortib yubordi", "source": "Mirmuhsin, Topilgan husn"}, {"text": "Uochkoʻzlar bundan keyin ham meni qoʻshishmaydi.. Ular oldida har vaqt tilim qisiq", "source": "Oybek, Tanlangan asarlar"}, {"text": "Uning tili qisiq boʻlishiga sabab boʻlgan gunohi shunday sodir boʻlgan edi", "source": "Abdulla Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari"}, {"text": "Bu yigit juda tegishqoq boʻlib.. bu gapni ham uning tilini qichitish uchun aytgan boʻlsa kerak", "source": "Abdulla Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari"}, {"text": "Joʻra, oti haqida gap sotishni yaxshi koʻrardi, darrov tili qichidi", "source": "Oybek, Tanlangan asarlar"}, {"text": "[Zargarov: (oʻylab)] Tilimning uchida turipti-ya! Xayr, mayli, keyin aytaman", "source": "Abdulla Qahhor, Ogʻriq tishlar"}, {"text": "[Said:] Sening ikkinchi oting nima edi, hozir tilimning uchida turuvdi", "source": "Ergash Raimov, Ajab qishloq"}, {"text": "Bugungi ziyofat oʻqituvchilar bilan orani mustahkamlash, Saodatxonning tilini bogʻlash uchun qilingan", "source": "Said Zunnunova, Yangi direktor"}, {"text": "bu gapni kampirning tilini bogʻlash va, nazarida, durustgina gap topolmay chuldirab oʻtirgan Zunnunxoʻjaga luqma solish uchun aytdi", "source": "Abdulla Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari"}, {"text": "Paxtasi, shirin-shakar mevasi tufayli O‘zbekistan nomi tillarda doston", "source": "\"Saodat\""}, {"text": "-Kelinning suluvligi Marg‘ilonda maʼlum ekanmi ? -Maʼlum ekan, tillarda doston ekan", "source": "Abdulla Qodiriy, Oʻtgan kunlar"}]}, {"order": 3, "text": "Fikr ifodalash jarayoni va bu jarayonda yuzaga keluvchi soʻz, ibora, gap, nutq. Til biriktirmoq - oʻzaro kelishib olmoq, biror ish boʻyicha (odatda, kimlardandir yashirin holda) bir fikr-xulosaga kelib olmoq. Til tegizmoq - izzati nafsga tegadigan, umuman, tegadigan nomaqbul gap qilmoq. Til topishmoq - oʻzaro bir fikr-mulohazaga kelmoq, shunday holatda ish tutmoq. Til tortmaslik - til gapga kelmaslik, hech narsa deyolmaslik. Tilga tushmoq - ogʻizga tushmoq ogʻiz. Tildan qolmoq - soʻzlash qobiliyatini yoʻqotmoq. Tili uzun - har narsani gapiraveradigan, tap tortmay, haddi sigʻib aytaveradigan. Tiliddan bol tommoq - muomalaning oʻta yoqimli, \"shirin\" ekanligini qayd etadi. Tilidan tushirmaslik (yoki qoʻymaslik) - doim eslab tilga olmoq, u haqda doim gapirib yurmoq, doim tilida boʻlmoq. Tilini bermaslik - oʻz gapida turib olmoq, gapini maʼqullayvermoq. Tilini kesmoq - gapidan toʻxtatmoq. Tilini tiymoq - gap aytish (gapirish)dan oʻzini tutmoq. Tilini tishlamoq - majburiy yoki pushaymon holda gapdan toʻxtamoq, gapirmaslik", "examples": [{"text": "Til bilan dil bir xil boʻlishi kerak. Toʻgʻri til toshni yoradi, egri til - boshni", "source": "Maqol"}, {"text": "Besh yashar Turgʻunboy shirin goʻdak tilidan: -Siz zoʻrmi, dadam zoʻrmi? - dedi-da, uyalib, boshini koʻrpasiga yashirdi", "source": "Oybek, Tanlangan asarlar"}, {"text": "Bandi shoʻrlar, quloq solgin tilima", "source": "\"Erali va Sherali\""}, {"text": "Singling qiz dilini bilib chiqsin. Xoʻp desa, til biriktirib, bir kechada ura qochasanlar", "source": "Oybek, Tanlangan asarlar"}, {"text": "Hisobchi Rahim Hayitboyev bilan til biriktirib.. kolxozning oʻnlab qoʻyini saranjom qilib yubordik", "source": "\"Mushtum\""}, {"text": "Agarda ustod Qavom hazratlari xonadoniga yana bir nima deb til tegizsangiz, muhtarama ayamlarga aytib beraman", "source": "Mirmuhsin, Meʼmor"}, {"text": "Bunine oxvati, albatta, yomon. Ulamolarga aslo til tegizmangizlar, Abdishukur!", "source": "Oybek, Tanlangan asarlar"}, {"text": "Kulollar bilan til topishib, lojuvard koshinlarni oʻz vaqtida yetkazib berishajagiga ishongan Meʼmor.. Ahmad Chalabiy bilan ham ochshshb, quvnab gaplashardi", "source": "Mirmuhsin, Meʼmor"}, {"text": "Til tortmay oʻlmoq", "source": ""}, {"text": "Georgadze daydi oʻqqa duch kelib yiqildi, yiqildi-yu, til tortmay qoldi", "source": "T. Rustamov, Mangu jasorat"}, {"text": "Yirik korxonada chiniqib, koʻzi pishgan qizning nomi tilga tushib qoldi", "source": "Gazetadan"}, {"text": "Gapiray desa, tildan qolganga oʻxshaydi", "source": "Said Ahmad, Laʼli Badaxshon"}, {"text": "Bu zamonda.. kim boy boʻlsa, uning ogʻzi katta, tili uzun", "source": "Oybek, Tanlangan asarlar"}, {"text": "Begimxonning tili uzun boʻlib ketdi. Endi u nima desa, deya oladi", "source": "I. Rahim, Chin muhabbat"}, {"text": "Nizomiddinning ismini Qavom hazratlari qoʻyganlari, Badiani kelin qilaman, deb tillaridan bol tomib gapirganlari hammaga maʼlum-ku!", "source": "Mirmuhsin, Meʼmor"}, {"text": "Seni, boshqa kursdoshlarini tilidan qoʻymaydi", "source": ""}, {"text": "Buvim oyimlarni yaxshi koʻrardilar. Hozir ham sira tillaridan qoʻymaydilar", "source": "E. Raimov, Ajab qishloq"}, {"text": "Yosh boʻlsa ham, tilini bermaydi", "source": ""}, {"text": "Bilasanmi, toʻrtta odamning orasiga kirib, hali tilimni bermaganman-a!", "source": "S. Ahmad, Xanka bilan Tanka"}, {"text": "Toʻqli mergan Toʻgʻonbekni maqtashga boshlagan edi, Toʻgʻonbek unga xoʻmrayib, tilini kesdi", "source": "Oybek, Navoiy"}, {"text": "Darvesh gov yana bu yerda ham tilini tiymay, chatoq qildi. Barcha beklarni yomonlab, qargʻab, olovga moy sepdi", "source": "Pirimqul Qodirov, Yulduzli tunlar"}, {"text": "Zulfiqor bu gapni eshitishi bilan tilini tishladi, sukut qildi", "source": "Mirmuhsin, Meʼmor"}, {"text": "Bir kun kechdi tilini tishlab, Na xursandman, na xafa undan", "source": "Rauf Parfi, Koʻzlar"}]}, {"order": 4, "text": "Fikr ifodalash, aloqa quroli boʻlib xizmat qiladigan tovush, soʻz va grammatik vositalar tizimi. Ona tili - inson oʻz millatiga mansub kishilar doirasida oʻrgangan, shu millatga mansub boʻlgan til", "examples": [{"text": "Oʻzbek tili", "source": ""}, {"text": "Rus tili", "source": ""}, {"text": "Ingliz tili", "source": ""}, {"text": "Fors tili", "source": ""}, {"text": "Chet tillarni yaxshi bilmoq", "source": ""}, {"text": "[Zayniddin] Hirotning koʻcha yigitlari bilan ularning oʻz tilida, ruhida bir nafas hangamalashar", "source": "Oybek, Navoiy"}, {"text": "Odatda ijodkor biron kitob yoki hujjatni bir tildan ikkinchi tilga tarjima qilmoqchi boʻlsa, u avvalo oʻsha originalning tom maʼnosini chuqur bilmogʻi lozim", "source": "X. Yodgorov, Hayot toʻlqinlari"}, {"text": "Ona tilim - oʻzbek tili", "source": ""}, {"text": "Meʼmorning sezishicha, bu goʻldirash ularning oʻz ona tilida edi", "source": "Mirmuhsin, Meʼmor"}]}, {"order": 5, "text": "Nutqning oʻziga xos ifoda vositalari va b. xususiyatlari farqlanadigan bir turi", "examples": [{"text": "Badiiy asar tili", "source": ""}, {"text": "Soʻzlashuv tili", "source": ""}, {"text": "Dehqonlarning tili bilan aytganda, yoʻgʻon choʻzilib, ingichka uziladigan payt", "source": "N. Fozilov, Diydor"}, {"text": "Bolangizning bir martaba \"dada\" deganini eshitsangiz, har qanaqa kek esdan chiqadi. Yosh bolaning tili har qanaqa koʻngilni eritadi", "source": "Abdulla Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari"}]}, {"order": 6, "text": "Insondan boshqa narsalarning oʻzaro bir-birini tushunishga xizmat qiladigan vositasi, ifoda vositasi (belgisi)", "examples": [{"text": "Qush tilini qush biladi", "source": "Maqol"}, {"text": "Uzoq-yaqinlarda turli-tuman qushlar oʻz tillarida dilshodlik qiladilar", "source": "Mirzakalon Ismoiliy, Fargʻona tong otguncha"}]}, {"order": 7, "text": "Kerakli maʼlumot olish maqsadida qoʻlga olingan, tutib keltirilgan harbiy asir", "examples": [{"text": "Qo‘mondonlik Ostonaqullar keltirgan \"til\"dan hujum jangining planini tuzish uchun eng kerakli maiumotlarni oldi", "source": "A. Rahmat, Ellik bir bahodir"}]}, {"order": 8, "text": "Biror narsa, ish-faoliyatning mohiyati, siri", "examples": [{"text": "Yerning tilini bilmoq", "source": ""}, {"text": "Rustam dehqonchilikning tilini yaxshigina oʻrgangan", "source": "Oybek, Oltin vodiydan shabadalar"}, {"text": "Bu yerda, sexlar ichra stanok tilin, Boshdan oyoq oʻrgangan harakat yoʻlin", "source": "Gʻayratiy"}]}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"source": "uz.wiktionary", "license": "CC BY-SA 4.0", "source_url": "https://uz.wiktionary.org/wiki/til"}}, {"dictionary": {"name": "Oʻzbekcha-turkcha izohli lugʻat", "title": "Ўзбекча-туркча ва туркча-ўзбекча изоҳли луғат", "kind": "Tarjima", "imprint": "Рафиев, Абдурозиқ; Ўзтурк, Тунжай; Ўзтурк, Юксал; Худойбердиев, Жўра; Мирҳаким, Мирсанжар; Билен, Исмоил; Айдўған, Танер; Аннаев, Аброр (1997). Ўзбекча-туркча ва туркча-ўзбекча изоҳли луғат. Tashkent: Ўзбек-турк лицейлари нашри / Özbek-Türk Liseleri Yayınları.", "url": "https://til.uz/lugatlar/ozbekcha-turkcha-va-turkcha-ozbekcha-izohli-lugat/", "page": "163"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "Ogʻiz boʻshligʻiga joylashgan, taʼm-maza bilish, bundan tashqari, kishilarda nutq tovushlari hosil qilish uchun xizmat qiladigan aʼzo.", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "ТИЛ", "raw_meaning": "DİL 1.Оғиз бўшлиғига жойлашган, таъм-маза билиш, бундан ташқари, кишиларда нутқ товушлари ҳосил қилиш учун хизмат қиладиган аъзо."}}, {"dictionary": {"name": "Ruscha-oʻzbekcha va oʻzbekcha-ruscha lugʻat", "title": "РУССКО-УЗБЕКСКИЙ И УЗБЕКСКО-РУССКИЙ СЛОВАРЬ / RUSCHA-O'ZBEKCHA VA O'ZBEKCHA-RUSCHA LUG'AT", "kind": "Tarjima", "imprint": "Abdurahimov, Maqsud (2021). РУССКО-УЗБЕКСКИЙ И УЗБЕКСКО-РУССКИЙ СЛОВАРЬ / RUSCHA-O'ZBEKCHA VA O'ZBEKCHA-RUSCHA LUG'AT. Tashkent: Akademnashr.", "url": "https://til.uz/lugatlar/russko-uzbekskiy-i-uzbeksko-russkiy-slovar-ruscha-ozbekcha-va-ozbekcha-ruscha-lugat/", "page": "607"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "", "examples": [{"text": "tilini bilsang, diliga yoʻl topasan", "source": ""}, {"text": "til kichik boʻlsa ham, dunyoni buzib tuzatadi", "source": ""}]}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "til", "raw_meaning": "1. язык, речь; ona ~i родной (материнский) язык; ~ini bilsang, diliga yoʻl topasan пословица познаешь язык – дорогу к сердцу найдешь; ~ kichik boʻlsa ham, dunyoni buzib tuzatadi пословица язык хоть и мал, а может перевернуть мир и снова поставить его на место;"}}, {"dictionary": {"name": "Ruscha-oʻzbekcha va oʻzbekcha-ruscha lugʻat", "title": "РУССКО-УЗБЕКСКИЙ И УЗБЕКСКО-РУССКИЙ СЛОВАРЬ / RUSCHA-O'ZBEKCHA VA O'ZBEKCHA-RUSCHA LUG'AT", "kind": "Tarjima", "imprint": "Abdurahimov, Maqsud (2021). РУССКО-УЗБЕКСКИЙ И УЗБЕКСКО-РУССКИЙ СЛОВАРЬ / RUSCHA-O'ZBEKCHA VA O'ZBEKCHA-RUSCHA LUG'AT. Tashkent: Akademnashr.", "url": "https://til.uz/lugatlar/russko-uzbekskiy-i-uzbeksko-russkiy-slovar-ruscha-ozbekcha-va-ozbekcha-ruscha-lugat/", "page": "340"}, "pos": "м", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "", "examples": [{"text": "отправить раненых в тыл", "source": ""}, {"text": "работать в тылу", "source": ""}]}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "тыл", "raw_meaning": "м front orti, mamlakat ichkarisi, orqa tomon (urush chegarasining orqa tomoni, urush harakatlaridan xoli hudud); отправить раненых в ~ yaradorlarni mamlakat ichkarisiga (orqa tomonga) joʻnatmoq; работать в ~у front ortida ishlamoq."}}, {"dictionary": {"name": "Ruscha-oʻzbekcha lugʻat", "title": "Ruscha-o'zbekcha lug'at", "kind": "Tarjima", "imprint": "Aliqulov, Teshavoy (2017). Ruscha-o'zbekcha lug'at. Tashkent: O'zbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy nashriyoti.", "url": "https://til.uz/lugatlar/ruscha-ozbekcha-lugat/", "page": "276"}, "pos": "м", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "ТЫЛ", "raw_meaning": "ты́ла (мн. тыл/ы́, -о́в) м front orqasi, mamlakat ichkarisi, orqa tomon (urush chegarasining orqa tomoni, urush harakatlaridan holi hudud); отправить раненых в тыл yaradorlarni mamlakat ichkarisiga (orqa tomonga) joʻnatmoq; работать в тылу front orqasida ishlamoq."}}, {"dictionary": {"name": "Inglizcha-oʻzbekcha, oʻzbekcha-inglizcha lugʻat", "title": "ENGLISH-UZBEK UZBEK ENGLISH DICTIONARY / INGLIZCHA-O'ZBEKCHA O'ZBEKCHA-INGLIZCHA LUG'AT", "kind": "Tarjima", "imprint": "Matisayev, G'anisher (2019). ENGLISH-UZBEK UZBEK ENGLISH DICTIONARY / INGLIZCHA-O'ZBEKCHA O'ZBEKCHA-INGLIZCHA LUG'AT. Tashkent: Book Media Nashr.", "url": "https://til.uz/lugatlar/english-uzbek-uzbek-english-dictionary-inglizcha-ozbekcha-ozbekcha-inglizcha-lugat/", "page": "646"}, "pos": "n", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "til", "raw_meaning": "n tongue, language; chet ~i foreign language; ~ini tishlamoq bit one's tongue, shut up; ~ning suyagi yo'q loose tongue; ~imning uchida turibdi it's on the tip of my tongue; ~dan tushmaslik be always on smb.'s lips; ~ini tiymoq hold one's tongue, keep one's mouth shut; uning ~i bir qarich he has a ready (glib) tongue"}}, {"dictionary": {"name": "Ruscha-oʻzbekcha mavzuli lugʻat", "title": "РУССКО-УЗБЕКСКИЙ ТЕМАТИЧЕСКИЙ СЛОВАРЬ", "kind": "Tarjima", "imprint": "Тихонов, А. Н.; Хатамов, Н. Т.; Емельянова, С. А.; Тихонова, М. Ю. (1975). РУССКО-УЗБЕКСКИЙ ТЕМАТИЧЕСКИЙ СЛОВАРЬ. Tashkent: Ўқитувчи.", "url": "https://til.uz/lugatlar/russko-uzbekskiy-tematicheskiy-slovar/", "page": "381"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "тыл", "raw_meaning": "тыл"}}, {"dictionary": {"name": "Ruscha-oʻzbekcha mavzuli lugʻat", "title": "РУССКО-УЗБЕКСКИЙ ТЕМАТИЧЕСКИЙ СЛОВАРЬ", "kind": "Tarjima", "imprint": "Тихонов, А. Н.; Хатамов, Н. Т.; Емельянова, С. А.; Тихонова, М. Ю. (1975). РУССКО-УЗБЕКСКИЙ ТЕМАТИЧЕСКИЙ СЛОВАРЬ. Tashkent: Ўқитувчи.", "url": "https://til.uz/lugatlar/russko-uzbekskiy-tematicheskiy-slovar/", "page": "391"}, "pos": "м.", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "тыл, -а, м.", "raw_meaning": "мамлакат ичкариси, орқа томон"}}, {"dictionary": {"name": "Oʻzbekcha-qoraqalpoqcha lugʻat", "title": "ÓZBEKSHE – QARAQALPAQSHA SÓZLIK", "kind": "Tarjima", "imprint": "Qarlıbaeva, G.; Babadjanov, F.; Nasirova, A. (2023). ÓZBEKSHE – QARAQALPAQSHA SÓZLIK. Tashkent: YoshlarMediaPrint.", "url": "https://til.uz/lugatlar/zbekshe-qaraqalpaqsha-s-zlik/", "page": "167"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "TIL", "raw_meaning": "til."}}, {"dictionary": {"name": "Oʻzbekcha-nemischa lugʻat", "title": "USBEKISCH-DEUTSCHES WÖRTERBUCH O'ZBEKCHA-NEMISCHA LUG'AT", "kind": "Tarjima", "imprint": "Karimov, Shavkat; Ismoilov, Yusuf (2011). USBEKISCH-DEUTSCHES WÖRTERBUCH O'ZBEKCHA-NEMISCHA LUG'AT. Tashkent: Nihol» nashriyoti.", "url": "https://til.uz/lugatlar/usbekisch-deutsches-worterbuch-ozbekcha-nemischa-lugat/", "page": "167"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "", "examples": [{"text": "xorijiy til", "source": ""}]}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "til I", "raw_meaning": "Sprache f; xorijiy ~ Fremdsprache f;"}}, {"dictionary": {"name": "Oʻzbekcha-nemischa lugʻat", "title": "USBEKISCH-DEUTSCHES WÖRTERBUCH O'ZBEKCHA-NEMISCHA LUG'AT", "kind": "Tarjima", "imprint": "Karimov, Shavkat; Ismoilov, Yusuf (2011). USBEKISCH-DEUTSCHES WÖRTERBUCH O'ZBEKCHA-NEMISCHA LUG'AT. Tashkent: Nihol» nashriyoti.", "url": "https://til.uz/lugatlar/usbekisch-deutsches-worterbuch-ozbekcha-nemischa-lugat/", "page": "167"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "til II", "raw_meaning": "anat. Zunge f;"}}, {"dictionary": {"name": "Lingvistik terminlar lugʻati", "title": "QARAQALPAQSHA – ÓZBEKSHE – QAZAQSHA – TÚRKMENSHE – RUSSHA LINGVISTIKALÍQ TERMINLER SÓZLIGI", "kind": "Terminologik", "imprint": "Allambergenova, Nigora Gúlmurzaevna (2022). QARAQALPAQSHA – ÓZBEKSHE – QAZAQSHA – TÚRKMENSHE – RUSSHA LINGVISTIKALÍQ TERMINLER SÓZLIGI. Nukus: NUR TURAN PRINT.", "url": "https://til.uz/lugatlar/qaraqalpaqsha-zbekshe-qazaqsha-t-rkmenshe-russha-lingvistikal-q-terminler-s-zligi/", "page": "63"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "Til", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "Til", "raw_meaning": "Til\tТіл\tDil\tЯзык"}}, {"dictionary": {"name": "Oʻzbekcha-inglizcha ijtimoiy-siyosiy lugʻat", "title": "ЎЗБЕКЧА-ИНГЛИЗЧА ЛУҒАТ: ижтимоий-сиёсий сўзлар, бирикмалар ва атамалар", "kind": "Terminologik", "imprint": "Қамбаров, Носир (2015). ЎЗБЕКЧА-ИНГЛИЗЧА ЛУҒАТ: ижтимоий-сиёсий сўзлар, бирикмалар ва атамалар. Tashkent: Yangi nashr.", "url": "https://til.uz/lugatlar/ozbekcha-inglizcha-lugat-ijtimoiy-siyosiy-sozlar-birikmalar-va-atamalar/", "page": "261"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "", "examples": [{"text": "jinoiy til biriktirish", "source": ""}, {"text": "kitob yaxshi tilda yozilgan", "source": ""}, {"text": "ona tili", "source": ""}, {"text": "pinhoniy (yashirin, maxfiy) til biriktirish", "source": ""}, {"text": "tajovuz tili bilan gapirmoq", "source": ""}, {"text": "til biriktirmoq", "source": ""}, {"text": "til biriktirish", "source": ""}, {"text": "tilga olingan", "source": ""}, {"text": "tilga olish (eslatish)", "source": ""}, {"text": "umumiy til topmoq", "source": ""}]}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "тил", "raw_meaning": "language, tongue; жиноий тил бириктириш criminal collusion; китоб яхши тилда ёзилган the book is well written; она тили native language (mother tongue); пинҳоний (яширин, махфий) тил бириктириш backstage collusion (conspiracy); тажовуз тили билан гапирмоқ use the language of threats; тил бириктирмоқ enter into a collusion; тил бириктириш collusiveness (collusion); тилга олинган above-mentioned; тилга олиш (эслатиш) mention; умумий тил топмоқ find a common language."}}, {"dictionary": {"name": "Maʼnaviyat lugʻati", "title": "МАЪНАВИЯТ ЛУҒАТИ", "kind": "Terminologik", "imprint": "Маҳмудов, Низомиддин; Саидқулов, Зокиржон; Сотимов, Ғофуржон; Нишонов, Манабжан; Абдуллаев, Абдулҳай; Байназарова, Аслия (2012). МАЪНАВИЯТ ЛУҒАТИ. Tashkent: Маънавият.", "url": "https://til.uz/lugatlar/manaviyat-lugati/", "page": "145"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "Тил", "raw_meaning": "язык, речь language; tongue; speech langue, langage لِسَانٌ (أَلْسِنَةٌ)، لُغَةٌ (لُغَاتٌ)"}}, {"dictionary": {"name": "«Qutadgʻu bilig» izohli lugʻati", "title": "\"QUTADG'U BILIG\"DAGI SO'ZLARNING O'ZBEKCHA, RUSCHA VA INGLIZCHA IZOHLI LUG'ATI", "kind": "Terminologik", "imprint": "Dadaboyev, Hamidulla; Xolmuradova, Mushtariy (2018). \"QUTADG'U BILIG\"DAGI SO'ZLARNING O'ZBEKCHA, RUSCHA VA INGLIZCHA IZOHLI LUG'ATI. Tashkent: NAVRO'Z\" nashriyoti.", "url": "https://til.uz/lugatlar/qutadgu-bilig-dagi-sozlarning-ozbekcha-ruscha-va-inglizcha-izohli-lugati/", "page": "323"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "", "examples": [{"text": "Tiliŋ tïd boyuz yïy udïma üküš", "source": ""}]}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "TİL", "raw_meaning": "til – язык – language. Tiliŋ tïd boyuz yïy udïma üküš – Tilingni tiy, bo‘g‘zingni(nafsingni) yig‘, ko‘p uxlama – Будь сдержанным в речах, ограничивай [себя] в еде, не спи много – Be discreet in speech, limit [yourself] to food, do not sleep much (QBN, 185₂₃)."}}]}