тез
tezтез
сфт. 1. Орадан кўп вақт ўтмасдан, оз (қисқа) вақт ичида; дарров, тезда.
Мажлис тез тугади. Бола ўқиш-ёзишни тез ўрганди. Воқеалар тез ривожланмоқда. Шошмасанг, тез етарсан, шошгандан ўзиб кетарсан. — Мақол
Борди-ю, кўклам серёмғир келгудек бўлса, ер тез етилмайди, экин кечикиб кетади. — Н. Сафаров, Хадича Аҳророва
Ҳаво айнияпти, укажон. Бунақа ҳавода чўққига чиқиш хавфли, Тоғда қоронғи тез тушади. — Ҳ. Назир, Сўнмас чақмоқлар
2. Дарҳол, шу топда, шу он, зудлик билан.
Нақ пешин вақтида Ёрмат чой-нон олиб келди, уларни ерга қўймасдан, Ёʻлчини койиди: — Тез чиқинг-е куннинг иссиғини сезасизми?! — Ойбек, Танланган асарлар
Қудрат тез жавоб айтолмади. Синглисини, шу билан бирга ўзини ҳам юпатиш учун баҳона ахтарди. — Ҳ. Назир, Сўнмас чақмоқлар
Бой тез фаҳмлади-да: — Шундайми, жиян, — деб кулди. — Ойбек, Танланган асарлар
3. Меъёрдагига нисбатан олдинроқ, илгарироқ.
Бола отасининг сўзларидаги маънони дуруст тушунмагани учун бунчалик тез ва осон хўп деди. — П. Қодиров, Юлдузли тунлар
Сидиқжоннинг онаси Хадича хола умрини хорлик-зорлик тортиб ўтказган ҳамма кишилардай тез қариган — А. Қаҳҳор, Қўшчинор чироқлари
4. Катта суръат билан, шахдам, жадал.
Тез ишламоқ. Тез юрмоқ. Тез ўқимоқ.
Сой унча катта бўлмаса ҳам, ниҳоятда тез оқар, қулқ-қулқ этган товушлар сув остида катта-катта тошлар юмалаётганини билдириб турар эди. — А. Қаҳҳор, Олтин юлдуз
Йиллар шу қадар тез ўтардики, ҳа-ҳув дегунча у олтмишдан ошиб, пайғамбар ёшига яқинлашмоқда — Мирмуҳсин, Меъмор
У Дилбарга етиб олиш учунми ёки қаттиқ ҳаяжонга тушганиданми —
тез қадам ташлай бошлади. — Гулдаста
5. сфт. Дарров аччиғланиб, қизишиб кетадиган, сержаҳл, жиззаки.
Жуда тезсиз-да, Аҳмаджон, бердисини эшитмай бўғасиз-а! — С. Кароматов, Ҳижрон
Э мен бу ишга аралашмас эдим, бу йигитнинг ўзи тезроқ. — Н. Сафаров, Уйғониш
6. с. т. Жуда тез ишлайдиган, тезкор.
Жуда тез уста.
- Тез кунда (ёки кун ичида) Азалда тақдиримиз қора битилган эканми, тез кунда бошимизга оғир кунлар тушди. — Ойбек, Танланган асарларСорахон тез фурсат ичида унинг кўнглидан Мунисхон ишқини ювиб чиқарди. — А. Қаҳҳор. Сароб
- Тез айтиш Ўзбек халқ оғзаки ижодининг янглишиб кетиш мумкин бўлган қофиядош, ўхшаш сўзларнинг жумлаларини адашмай, тез талаффуз қилишдан иборат бир тури.
- Тез бўл Вақт ўтмасдан, дарров ҳаракат қил, имиллама. Юринг, тез бўлинг. Ҳамро опам бетоб бўлиб қолди. — Туйғун, Зулфизар
- Жаҳли (ёки аччиғи, феъли) тез Дарров аччиғланиб, қизишиб кетадиган, сержаҳл, жиззаки. Шомми калнинг жаҳли жуда тез бўлиб, юрагида кек сақловчи киши эди. — Ж. Шарипов, ХоразмДомланинг аччиқлари тез, асабий мижоз эканликларини айтиб ўтган эдим. — М. Муҳаммаджонов, Турмуш уринишлариХотининг, бунақа феъли тез экан, [болани] олиб кетмагани ҳам дуруст. — А. Қаҳҳор, Қўшчинор чироқлари
- Тили тез Тезда қизишиб, бидиллаб кетадиган, гап бермайдиган. Оҳ, ўғлим, ёшсан, тилинг тез, ўнг-терсига қарамай гапираверасан. — Шуҳрат, Жаннат қидирганлар
- Зеҳни тез Зеҳни, ақли ўткир, тез фаҳмлаб оладиган, фаросатли.
- Тез ёрдам Оғир беморларга шошилинч ёрдам кўрсатиш хизмати. Тез ёрдам машинаси. Тез ёрдам чақирмоқ.Ҳамма шаҳар ва туманларда тез ёрдам стансиялари ишлаб турибди. — Газетадан