{"headword": "ТЕРМООБРАБОТКА НЕФТЕЙ", "key": "termoobrabotka neftey", "entries": [{"dictionary": {"name": "Neft va gaz sanoati izohli lugʻati", "title": "НЕФТЬ ВА ГАЗ САНОАТИ русча-ўзбекча изоҳли луғат", "kind": "Terminologik", "imprint": "Абидов, Асрор Аббосович; Эргашев, Йўлдошбой; Қодиров, Малик Хафизович (2004). НЕФТЬ ВА ГАЗ САНОАТИ русча-ўзбекча изоҳли луғат. Tashkent: Шарқ» нашриёт-матбаа акциядорлик компанияси Бош таҳририяти.", "url": "https://til.uz/lugatlar/neft-va-gaz-sanoati-ruscha-ozbekcha-izohli-lugat/", "page": "490"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "parafinli neft va uning mahsulotlarini quvurlarda uzatish (haydash) samaradorligini oshirishda ularning reologik xususiyatlarini isitish va keyinchalik sovutish. Bunda neftning reologik koʻrsatkichlari oʻzgaradi. N.i.i.b. toʻgʻri bajarilganda neftda parafin tuzilmasi hosil boʻladi va u oʻzining yacheykalarida neftni ushlab qololmaydi. N.i.i.b. jarayoni neftdagi qattiq, parafinli uglevodorodlarni erish temperaturasigacha qizdirish va maʼlum sharoitda sovutishdan iborat. Isitib ishlov berilgan neftning reologik xususiyatlarining pasayishi, uni qizdirish temperaturasi parafin va asfalt-smolalarning miqdori va sovutish sharoitiga bogʻliq. Parafinli neft va neft mahsulotlariga isitib ishlov berishda bir qancha qonuniyatlar yuzaga keladi. 1. Parafinli neftlarga termik ishlov berishning kuchli samara beradigan qizdirish temperaturasi aniqlanadi. Bunday temperatura neft tarkibidagi parafinlarning erish temperaturasidan yuqori. Qizdiradigan temperaturaning oʻsib borishi bilan qotish temperaturasi avval oshadi, keyinchalik kamayib borib, maʼlum termik ishlov temperaturasida eng kichik qiymatga ega boʻladi. Jumladan, termik ishlov berish temperaturasi 323—333K (parafinning erish temperaturasidan ozroq past)da neftning reologik xususiyatlari keskin yomonlashadi. 363—368K gacha qizdirilganda barcha parafinlar erib ketadi va mustahkamligi eng kam boʻlgan parafinlarning dendrit shaklda kristallashishiga qulay vaziyat yuzaga keladi. Bundan yuqoriroq temperaturagacha qizdirilganda neft tarkibidagi asfalt-smolalar parchalanishi qaytmaydigan jarayonga aylanadi va isitib ishlov berish samarasi pasayadi. 2. Isitib ishlov berilgan neftning xususiyatlariga sovutish sharoiti katta taʼsir etadi. Parafinning miqdori va kristal tuzilishi ikki tezlik nisbatiga — parafinli uglevodorod kristallari markazining vujudga kelish tezligi va kristallarning kattalashish tezligiga bogʻliq. Agar kristallar markazining vujudga kelish tezligi kichik kristallarning kattalashish tezligidan yuqori boʻlsa, mayda kristalli sistemalar hosil boʻladi, aks holda mustahkamligi kam yirik kristallisi yuzaga keladi. Koʻpchilik yuqori parafinli neftlarda samarali sovutish surʼati 10—20°S /soat ni tashkil qiladi. 3. Neftning parafin-uglevodorodli moddalari asfalt-smolalilardan kam boʻlsa, termik ishlov berish samarasi ortadi. Neftning tarkibida tabiiy sirtga faol taʼsir etuvchi moddalar — smola va asfaltenlarning koʻpligi, starli miqdorda vujudga kelayotgan kristallarga toʻsqinlik qiladi va jarayon dendrat kristallashish yoʻli bilan kechadi.", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "ТЕРМООБРАБОТКА НЕФТЕЙ — Нефтга иситиб ишлов бериш", "raw_meaning": "парафинли нефть ва унинг маҳсулотларини қувурларда узатиш (ҳайдаш) самарадорлигини оширишда уларнинг реологик хусусиятларини иситиш ва кейинчалик совутиш. Бунда нефтнинг реологик кўрсаткичлари ўзгаради. Н.и.и.б. тўғри бажарилганда нефтда парафин тузилмаси ҳосил бўлади ва у ўзининг ячейкаларида нефтни ушлаб қололмайди. Н.и.и.б. жараёни нефтдаги қаттиқ, парафинли углеводородларни эриш температурасигача қиздириш ва маълум шароитда совутишдан иборат. Иситиб ишлов берилган нефтнинг реологик хусусиятларининг пасайиши, уни қиздириш температураси парафин ва асфальт-смолаларнинг миқдори ва совутиш шароитига боғлиқ. Парафинли нефть ва нефть маҳсулотларига иситиб ишлов беришда бир қанча қонуниятлар юзага келади. 1. Парафинли нефтларга термик ишлов беришнинг кучли самара берадиган қиздириш температураси аниқланади. Бундай температура нефть таркибидаги парафинларнинг эриш температурасидан юқори. Қиздирадиган температуранинг ўсиб бориши билан қотиш температураси аввал ошади, кейинчалик камайиб бориб, маълум термик ишлов температурасида энг кичик қийматга эга бўлади. Жумладан, термик ишлов бериш температураси 323—333К (парафиннинг эриш температурасидан озроқ паст)да нефтнинг реологик хусусиятлари кескин ёмонлашади. 363—368К гача қиздирилганда барча парафинлар эриб кетади ва мустаҳкамлиги энг кам бўлган парафинларнинг дендрит шаклда кристаллашишига қулай вазият юзага келади. Бундан юқорироқ температурагача қиздирилганда нефть таркибидаги асфальт-смолалар парчаланиши қайтмайдиган жараёнга айланади ва иситиб ишлов бериш самараси пасаяди. 2. Иситиб ишлов берилган нефтнинг хусусиятларига совутиш шароити катта таъсир этади. Парафиннинг миқдори ва кристал тузилиши икки тезлик нисбатига — парафинли углеводород кристаллари марказининг вужудга келиш тезлиги ва кристалларнинг катталашиш тезлигига боғлиқ. Агар кристаллар марказининг вужудга келиш тезлиги кичик кристалларнинг катталашиш тезлигидан юқори бўлса, майда кристалли системалар ҳосил бўлади, акс ҳолда мустаҳкамлиги кам йирик кристаллиси юзага келади. Кўпчилик юқори парафинли нефтларда самарали совутиш суръати 10—20°С /соат ни ташкил қилади. 3. Нефтнинг парафин-углеводородли моддалари асфальт-смолалилардан кам бўлса, термик ишлов бериш самараси ортади. Нефтнинг таркибида табиий сиртга фаол таъсир этувчи моддалар — смола ва асфальтенларнинг кўплиги, старли миқдорда вужудга келаётган кристалларга тўсқинлик қилади ва жараён дендрат кристаллашиш йўли билан кечади."}}]}