{"headword": "тепловое расширение", "key": "teplovoe rasshirenie", "entries": [{"dictionary": {"name": "Толковый словарь металлургических терминов", "title": "Русча - инглизча металлургия терминларининг ўзбекча изоҳли луғати", "kind": "Терминологический", "imprint": "Абдурахмонов, С.; Қаюмова, М. С.; Ахтамов, Ф. Е.; Ашурова, М. Х.; Собирова, Ф. А. (2017). Русча - инглизча металлургия терминларининг ўзбекча изоҳли луғати. Tashkent: Fan va texnologiya.", "url": "https://til.uz/lugatlar/ruscha-inglizcha-metallurgiya-terminlarining-ozbekcha-izohli-lugati/", "page": "332"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "['θɜ:məl ɪk'spænʃən]", "senses": [{"order": 1, "text": "jismni izobarik qizdirilganda uning oʻlchamlarining kengayishi.", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "тепловое расширение", "raw_meaning": "thermal expansion ['θɜ:məl ɪk'spænʃən] иссиқликдан кенгайиш: жисмни изобарик қиздирилганда унинг ўлчамларининг кенгайиши."}}, {"dictionary": {"name": "Толковый словарь нефтегазовой промышленности", "title": "НЕФТЬ ВА ГАЗ САНОАТИ русча-ўзбекча изоҳли луғат", "kind": "Терминологический", "imprint": "Абидов, Асрор Аббосович; Эргашев, Йўлдошбой; Қодиров, Малик Хафизович (2004). НЕФТЬ ВА ГАЗ САНОАТИ русча-ўзбекча изоҳли луғат. Tashkent: Шарқ» нашриёт-матбаа акциядорлик компанияси Бош таҳририяти.", "url": "https://til.uz/lugatlar/neft-va-gaz-sanoati-ruscha-ozbekcha-izohli-lugat/", "page": "482"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "qattiq va suyuq jismlarning oʻlchami va hajmining issiqlikdan kengayishi. Qattiq jism (togʻ jinsi)ning t°S temperaturadagi uzunligi (l_t) temperatura (t) va chiziq boʻylab kengayish koeffitsiyentlari (α) bilan aniqlanadi: l_t=l_o(1+αt). Jismning chiziq boʻylab kengayish koeffitsiyenti uning (0 dan t°S temperatura oraligʻida) nisbatan oʻrtacha uzayishiga teng oʻlcham, yaʼni: (1/t) (l_t-l_o)/l_o=α. Jismning chiziq boʻylab hajmiy kengayishi ham xuddi shunga oʻxshash aniqlanadi, yaʼni: V_t=V_o(1+βt), bunda β — jinsning hajmiy kengayishi koeffitsiyenti. Chiziq boʻylab hajmiy kengayish koeffitsiyentlarining oʻlchovi — 1/gradus. Jism isitilganda uning zichligi oʻzgaradi. Chunonchi jismning t temperaturadagi zichligi: ρ_t=ρ_o/(α+βt), bunda: ρ — jismning 0°S temperaturadagi zichligi; β — jinsning hajmiy kengayish koeffitsiyenti.", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "ТЕПЛОВОЕ РАСШИРЕНИЕ", "raw_meaning": "Иссиқликдан кенгайиш — қаттиқ ва суюқ жисмларнинг ўлчами ва ҳажмининг иссиқликдан кенгайиши. Қаттиқ жисм (тоғ жинси)нинг t°С температурадаги узунлиги (l_t) температура (t) ва чизиқ бўйлаб кенгайиш коэффициентлари (α) билан аниқланади: l_t=l_o(1+αt). Жисмнинг чизиқ бўйлаб кенгайиш коэффициенти унинг (0 дан t°С температура оралиғида) нисбатан ўртача узайишига тенг ўлчам, яъни: (1/t) (l_t-l_o)/l_o=α. Жисмнинг чизиқ бўйлаб ҳажмий кенгайиши ҳам худди шунга ўхшаш аниқланади, яъни: V_t=V_o(1+βt), бунда β — жинснинг ҳажмий кенгайиши коэффициенти. Чизиқ бўйлаб ҳажмий кенгайиш коэффициентларининг ўлчови — 1/градус. Жисм иситилганда унинг зичлиги ўзгаради. Чунончи жисмнинг t температурадаги зичлиги: ρ_t=ρ_o/(α+βt), бунда: ρ — жисмнинг 0°С температурадаги зичлиги; β — жинснинг ҳажмий кенгайиш коэффициенти."}}]}