{"headword": "ТЕПЛОТА СГОРАНИЯ ГАЗА", "key": "teplota sgoraniya gaza", "entries": [{"dictionary": {"name": "Толковый словарь нефтегазовой промышленности", "title": "НЕФТЬ ВА ГАЗ САНОАТИ русча-ўзбекча изоҳли луғат", "kind": "Терминологический", "imprint": "Абидов, Асрор Аббосович; Эргашев, Йўлдошбой; Қодиров, Малик Хафизович (2004). НЕФТЬ ВА ГАЗ САНОАТИ русча-ўзбекча изоҳли луғат. Tashkent: Шарқ» нашриёт-матбаа акциядорлик компанияси Бош таҳририяти.", "url": "https://til.uz/lugatlar/neft-va-gaz-sanoati-ruscha-ozbekcha-izohli-lugat/", "page": "486"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "1m³ yoki 1 kg gaz yonganda ajraladigan issiqlik miqdori (kJ). Quruq gaz (suv bugʻlarisiz) yuqori issiqlik beradi, nam gaz (suv bugʻli) kam issiqlik chiqaradi. Uglevodorodlarning yonish issiqligi molekula massasi oshishi bilan koʻpayib boradi. Tabiiy gazlarning oʻrtacha issiqlik berishi 35160 kJ/m³. Uglevodorodlar yonganda, quruq tutunli gazlardan tashqari, suv bugʻlari ham hosil boʻladi. Yonishdan ajralib chiqqan toʻliq issiqlik miqdori yuqori yonish issiqligi deb yuritiladi. Bundan suvning bugʻlanishidan hosil boʻlgan yashirin issiqlikni olib tashlansa, past yonish issiqligi boʻladi. Har xil yonuvchi gazlarning yuqori va quyi yonish issiqligi T.4-jadvalda keltirilgan. Toʻliq yonish uchun zarur boʻlgan kislorod yoki havoning miqdori va yonuvchi moddalarning nazariy tarkibi T.5-jadvalda berilgan (m³/1m³ da). Gaz yonganda yondirish qurilmalari ortiqcha havo bilan ishlaydi. Havoning ortiqlik koeffitsiyenti yondirish qurilmasining va yonilgʻining turiga bogʻliq. Yonish issiqligi kalorimetr va mikrokalorimetrlarda aniqlanadi. G.yo.i. uning tarkibi va undagi komponentlarning yonish issiqligiga bogʻliq va u quyidagi formula orqali aniqlanadi: $Q_n = \\frac{Q_1Y_1 + Q_2Y_2 + ... + Q_kY_k}{100}$, bunda $Q_n$ — gazning past yonish issiqligi, kkal/m²; $Y_1, Y_2, ... Y_k$ — gaz tarkibidagi yonuvchi komponentlar (hajmi boʻyicha, %); $Q_1, Q_2, ... Q_k$ — har bir komponentning 1m³ hajmdagisining yonish issiqligi.", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "ТЕПЛОТА СГОРАНИЯ ГАЗА — Газнинг ёниш иссиқлиги", "raw_meaning": "1м³ ёки 1 кг газ ёнганда ажраладиган иссиқлик миқдори (кЖ). Қуруқ газ (сув буғларисиз) юқори иссиқлик беради, нам газ (сув буғли) кам иссиқлик чиқаради. Углеводородларнинг ёниш иссиқлиги молекула массаси ошиши билан кўпайиб боради. Табиий газларнинг ўртача иссиқлик бериши 35160 кЖ/м³. Углеводородлар ёнганда, қуруқ тутунли газлардан ташқари, сув буғлари ҳам ҳосил бўлади. Ёнишдан ажралиб чиққан тўлиқ иссиқлик миқдори юқори ёниш иссиқлиги деб юритилади. Бундан сувнинг буғланишидан ҳосил бўлган яширин иссиқликни олиб ташланса, паст ёниш иссиқлиги бўлади. Ҳар хил ёнувчи газларнинг юқори ва қуйи ёниш иссиқлиги Т.4-жадвалда келтирилган. Тўлиқ ёниш учун зарур бўлган кислород ёки ҳавонинг миқдори ва ёнувчи моддаларнинг назарий таркиби Т.5-жадвалда берилган (м³/1м³ да). Газ ёнганда ёндириш қурилмалари ортиқча ҳаво билан ишлайди. Ҳавонинг ортиқлик коэффициенти ёндириш қурилмасининг ва ёнилғининг турига боғлиқ. Ёниш иссиқлиги калориметр ва микрокалориметрларда аниқланади. Г.ё.и. унинг таркиби ва ундаги компонентларнинг ёниш иссиқлигига боғлиқ ва у қуйидаги формула орқали аниқланади: $Q_н = \\frac{Q_1Y_1 + Q_2Y_2 + ... + Q_kY_k}{100}$, бунда $Q_н$ — газнинг паст ёниш иссиқлиги, ккал/м²; $Y_1, Y_2, ... Y_k$ — газ таркибидаги ёнувчи компонентлар (ҳажми бўйича, %); $Q_1, Q_2, ... Q_k$ — ҳар бир компонентнинг 1м³ ҳажмдагисининг ёниш иссиқлиги."}}]}