{"headword": "ТЕПЛОФИЗИЧЕСКИЕ КОЭФФИЦИЕНТЫ ПОДЗЕМНЫХ ВОД", "key": "teplofizicheskie koeffitsienti podzemnix vod", "entries": [{"dictionary": {"name": "Neft va gaz sanoati izohli lugʻati", "title": "НЕФТЬ ВА ГАЗ САНОАТИ русча-ўзбекча изоҳли луғат", "kind": "Terminologik", "imprint": "Абидов, Асрор Аббосович; Эргашев, Йўлдошбой; Қодиров, Малик Хафизович (2004). НЕФТЬ ВА ГАЗ САНОАТИ русча-ўзбекча изоҳли луғат. Tashkent: Шарқ» нашриёт-матбаа акциядорлик компанияси Бош таҳририяти.", "url": "https://til.uz/lugatlar/neft-va-gaz-sanoati-ruscha-ozbekcha-izohli-lugat/", "page": "488"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "neft-gaz konlari geologiyasi va gidrogeologiyasining turli masalalarini hal qilish maqsadida togʻ jinslarining termik xususiyatlarini oʻrganish. Togʻ jinslarining issiqlik parametrlariga: solishtirma issiqlik oʻtkazuvchanligi yoki issiqlik qarshiligi $E = \\frac{1}{\\lambda}$, solishtirma issiqlik sigʻimi ($c$) va harorat oʻtkazuvchanlik ($a$) kiradi. Solishtirma issiqlik oʻtkazuvchanligi ($\\lambda$) deganda muhitning issiqlik berish xususiyati tushuniladi. Issiqlik oʻtkazuvchanlik issiqlik oqimini vattda tavsiflaydi, uning qiymati vaqt birligida kesimi 1 m², balandligi 1 m, uzunligi 1 m boʻlgan jinslardan oʻtadigan issiqlik oqimi temperaturasining 1°S ga oʻzgarishini ifodalaydi, oʻlchovi Vt/m·gradus. Solishtirma issiqlik sigʻimi ($c$) deganda moddaning 1°S ga qizdirish uchun zarur boʻlgan issiqlik miqdori tushuniladi, J/kg·gradusda ifodalanadi. Harorat oʻtkazuvchanlik ($a$) birlik hajmdagi jins temperaturasini vaqt birligida oʻzgarishini tavsiflaydi, yaʼni qatlam boʻylab temperatura oʻzgarishining tarqalish tezligini (m²/s) ifodalaydi. Neftga toʻyingan jinslarning issiqlik koeffitsiyenti suvga toʻyinganlariga nisbatan yuqori boʻladi. Neft va gaz konlaridagi yer osti suvlarining issiqlik-fizikaviy koeffitsiyentlari yer osti suvlarining egikliklardan tabiiy va sunʼiy drenaj oblastlari tomon harakatlanishini hamda neft va gaz uyumlari chegarasidagi issiqlik oqimini hisoblashda zarur. Shuningdek, ulardan geologik kesimlarni ajratishda, quduqlar tomon boʻladigan suv oqimini tadqiqot qilishda, neft olishni jadallashtirish loyihasini ishlashda, jinslarning neft-gazga toʻyinganligini aniqlashda, neft-gaz kontaktlari holatini belgilashda foydalaniladi.", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "ТЕПЛОФИЗИЧЕСКИЕ КОЭФФИЦИЕНТЫ ПОДЗЕМНЫХ ВОД — Ер ости сувларининг теплофизик коэффициентлари", "raw_meaning": "нефть-газ конлари геологияси ва гидрогеологиясининг турли масалаларини ҳал қилиш мақсадида тоғ жинсларининг термик хусусиятларини ўрганиш. Тоғ жинсларининг иссиқлик параметрларига: солиштирма иссиқлик ўтказувчанлиги ёки иссиқлик қаршилиги $E = \\frac{1}{\\lambda}$, солиштирма иссиқлик сиғими ($c$) ва ҳарорат ўтказувчанлик ($a$) киради. Солиштирма иссиқлик ўтказувчанлиги ($\\lambda$) деганда муҳитнинг иссиқлик бериш хусусияти тушунилади. Иссиқлик ўтказувчанлик иссиқлик оқимини ваттда тавсифлайди, унинг қиймати вақт бирлигида кесими 1 м², баландлиги 1 м, узунлиги 1 м бўлган жинслардан ўтадиган иссиқлик оқими температурасининг 1°С га ўзгаришини ифодалайди, ўлчови Вт/м·градус. Солиштирма иссиқлик сиғими ($c$) деганда модданинг 1°С га қиздириш учун зарур бўлган иссиқлик миқдори тушунилади, Ж/кг·градусда ифодаланади. Ҳарорат ўтказувчанлик ($a$) бирлик ҳажмдаги жинс температурасини вақт бирлигида ўзгаришини тавсифлайди, яъни қатлам бўйлаб температура ўзгаришининг тарқалиш тезлигини (м²/с) ифодалайди. Нефтга тўйинган жинсларнинг иссиқлик коэффициенти сувга тўйинганларига нисбатан юқори бўлади. Нефть ва газ конларидаги ер ости сувларининг иссиқлик-физикавий коэффициентлари ер ости сувларининг эгикликлардан табиий ва сунъий дренаж областлари томон ҳаракатланишини ҳамда нефть ва газ уюмлари чегарасидаги иссиқлик оқимини ҳисоблашда зарур. Шунингдек, улардан геологик кесимларни ажратишда, қудуқлар томон бўладиган сув оқимини тадқиқот қилишда, нефть олишни жадаллаштириш лойиҳасини ишлашда, жинсларнинг нефть-газга тўйинганлигини аниқлашда, нефть-газ контактлари ҳолатини белгилашда фойдаланилади."}}]}