{"headword": "ТЕМПЕРАТУРА ПЛАСТА", "key": "temperatura plasta", "entries": [{"dictionary": {"name": "Толковый словарь нефтегазовой промышленности", "title": "НЕФТЬ ВА ГАЗ САНОАТИ русча-ўзбекча изоҳли луғат", "kind": "Терминологический", "imprint": "Абидов, Асрор Аббосович; Эргашев, Йўлдошбой; Қодиров, Малик Хафизович (2004). НЕФТЬ ВА ГАЗ САНОАТИ русча-ўзбекча изоҳли луғат. Tashkent: Шарқ» нашриёт-матбаа акциядорлик компанияси Бош таҳририяти.", "url": "https://til.uz/lugatlar/neft-va-gaz-sanoati-ruscha-ozbekcha-izohli-lugat/", "page": "481"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "mahsuldor qatlamlarning tabiiy (boshlangʻich) temperaturasi. Uning qiymati temperaturaning kon kesimi boʻyicha maʼlum qonuniyat boʻyicha oʻzgarishiga qarab aniqlanadi. Boshlangʻich temperatura mahsuldor qatlamdagi uglevodorodlarning fazoviy holatiga, qatlam suyuqliklari va gazlari qovushqoqligiga va oʻz navbatida ularning sizish sharoitlariga kuchli taʼsir etadi. Uyumlarni ishlatish jarayonida dastlabki temperaturadan past yoki yuqori boʻlgan temperaturadagi turli eritmalarni qatlamga haydash orqali uning tabiiy termodinamik sharoitlarini keskin oʻzgartirib yuborishi mumkin. Shu bilan birga, quduq tubidagi va uning atrofidagi togʻ jinslarida issiqlik almashinish jarayonlari yuzaga keladi va dastlabki qatlam temperaturasining oʻzgarishiga sabab boʻladi. Q.t.ni oʻrganish orqali qatlam nefti, gazi va suvining xususiyatlarini (loyihalashda, qatlamni ishlash va tahlil qilishda), qatlam rejimini va yer osti suvlari harakatlanish dinamikasini bilish mumkin. Neft va gaz uyumlarining hosil boʻlish sharoitlarini aniqlashda, shuningdek, Yer poʻstining issiqlik maydonini oʻrganishda (geofizik tadqiqotlarda) muhim hisoblanadi. Quduqdagi temperatura maksimal termometr yoki elektrotermometr bilan oʻlchanadi. Maksimal termometr bilan qatlamning faqat maʼlum nuqtasidagi temperatura oʻlchanadi. Termometr quduqqa ingichka poʻlat arqonda Yakovlev chigirigi yordamida tushiriladi. Temperaturani yaxshi sezishi uchun termometr oʻlchanayotgan oraliqda 1—2 soat ushlab turiladi. Maksimal termometrdan foydalanishda uni zarbalardan saqlash, agarda havo temperaturasi quduqdagidan yuqori boʻlsa tushirishdan avval uni sovutish kerak boʻladi. Elektrtermometrdan foydalanish ancha qulay. Quduqqa karotaj kabelida tushiriladi. Temperaturani oʻlchash vaqti maksimalga nisbatan ancha kam. Temperaturani mustahkamlash quvurlari bilan jihozlangan hamda jihozlanmagan quduqlarda ham oʻlchash mumkin. Burgʻilash yoki uyumni ishlatish vaqtida temperaturani tabiiy holatiga keltirish uchun uni 20—25 sutka tinch qoldiriladi. Ishlatish quduqlar-", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "ТЕМПЕРАТУРА ПЛАСТА — Қатлам температураси", "raw_meaning": "маҳсулдор қатламларнинг табиий (бошланғич) температураси. Унинг қиймати температуранинг кон кесими бўйича маълум қонуният бўйича ўзгаришига қараб аниқланади. Бошланғич температура маҳсулдор қатламдаги углеводородларнинг фазовий ҳолатига, қатлам суюқликлари ва газлари қовушқоқлигига ва ўз навбатида уларнинг сизиш шароитларига кучли таъсир этади. Уюмларни ишлатиш жараёнида дастлабки температурадан паст ёки юқори бўлган температурадаги турли эритмаларни қатламга ҳайдаш орқали унинг табиий термодинамик шароитларини кескин ўзгартириб юбориши мумкин. Шу билан бирга, қудуқ тубидаги ва унинг атрофидаги тоғ жинсларида иссиқлик алмашиниш жараёнлари юзага келади ва дастлабки қатлам температурасининг ўзгаришига сабаб бўлади. Қ.т.ни ўрганиш орқали қатлам нефти, гази ва сувининг хусусиятларини (лойиҳалашда, қатламни ишлаш ва таҳлил қилишда), қатлам режимини ва ер ости сувлари ҳаракатланиш динамикасини билиш мумкин. Нефть ва газ уюмларининг ҳосил бўлиш шароитларини аниқлашда, шунингдек, Ер пўстининг иссиқлик майдонини ўрганишда (геофизик тадқиқотларда) муҳим ҳисобланади. Қудуқдаги температура максимал термометр ёки электротермометр билан ўлчанади. Максимал термометр билан қатламнинг фақат маълум нуқтасидаги температура ўлчанади. Термометр қудуққа ингичка пўлат арқонда Яковлев чигириги ёрдамида туширилади. Температурани яхши сезиши учун термометр ўлчанаётган оралиқда 1—2 соат ушлаб турилади. Максимал термометрдан фойдаланишда уни зарбалардан сақлаш, агарда ҳаво температураси қудуқдагидан юқори бўлса туширишдан аввал уни совутиш керак бўлади. Электртермометрдан фойдаланиш анча қулай. Қудуққа каротаж кабелида туширилади. Температурани ўлчаш вақти максималга нисбатан анча кам. Температурани мустаҳкамлаш қувурлари билан жиҳозланган ҳамда жиҳозланмаган қудуқларда ҳам ўлчаш мумкин. Бурғилаш ёки уюмни ишлатиш вақтида температурани табиий ҳолатига келтириш учун уни 20—25 сутка тинч қолдирилади. Ишлатиш қудуқлар-"}}]}