taxt
тахтtaxt I
ot 1. Rasmiy qabul va boshqa tantanali marosimlarda shoh, xon va amir oʻtirishi uchun saroy toʻriga oʻrnatilgan, maxsus bezatib ishlangan joy, hashamatli oʻrindiq.
Xon taxtda edi. Ung taraf kursida Abdurahmon oftoba-chi va soʻlda shoir mulla Niyoz domla qoʻl bogʻlab oʻtirar edilar. — A. Qodiriy, Mehrobdan chayon
Shayboniyxon u bilan taxt ustidan tushmasdan soʻrashdi. — P. Qodirov, Yulduzli tunlar
Abusaid toʻppa-toʻgʻri Arkka koʻtarilib, katta hovlidagi qadimiy taxtga oʻtirdi. — Mirmuhsin, Meʼmor
2. Podshoh, xon, amir lavozimi; podshoh-lik, xonlik, amirlik.
Agar kushoyishi koringizni berib, taxt Jahongir mirzoga oʻtsa, siz uning eng ishongan rahnamosi boʻlursiz. — P. Qodirov, Yulduzli tunlar
Zulm, taxtga qarshi isyon Sharq koʻksida toʻlib toshdi. — Gʻayratiy
3. koʻchma Mansab, lavozim (oʻrni).
Taxtda yolgʻiz boʻlishni, barcha ogʻziga tikilib oʻtirishini istardi Qayumxon. — F. Musajonov, Himmat
- Taxtga chiqmoq (yoki oʻtirmoq, minmoq) 1. Shoh, xon yoki amir lavozimiga koʻtarilmoq, hokimiyat tepasiga chiqmoq. Aslida bu otni Ulugʻbek mirzo Samarqand taxtiga chiqqan paytida Buxoro begi tuhfa etgan edi. — Mirmuhsin, Meʼmorbir kuni odil bir amirzoda Xuroson taxtiga oʻtirgach, zolimni jazolaydi, deb oʻylardi. — Mirmuhsin, MeʼmorXalilovning texnikasi, Xalilovning oʻzi ham eskirib qolgan emish. Sen qoch, men chiqaman taxtingga, degani emasmi bu tirmizakning. — I. Rahim, Ixlos
- Taxtdan tushmoq (yoki yiqilmoq) 1. Shohlik, xonlik, amirlik lavozimidan ajralmoq, hokimiyat tepasidan tushmoq. Haydar ota shaharga borgan edi, oq poshsho taxtdan tushdi degan gapni eshitib qoldi. — A. Qahhor, Asror boboYaxshisi, oʻsha kuni, oshpazlik taxtidan tushgan kuning, oʻzingni osib qoʻya qolsang ham boʻladi. — Shuhrat, Shinelli yillar
taxt II
ot Foydalanish yoki ishlatish uchun tayyor, shay; muhayyo.
Hamma narsa ishni boshlash uchun taxt. — S. Karomatov, Soʻnggi barxan
Miltiqlar taxt, otlar tayyor, lekin kimningdir qush olib kelishini kutishar edi. — A. Qahhor, Xotinlar