тахт
taxtтахт И
от 1. Расмий қабул ва бошқа тантанали маросимларда шоҳ, хон ва амир ўтириши учун сарой тўрига ўрнатилган, махсус безатиб ишланган жой, ҳашаматли ўриндиқ.
Хон тахтда эди. Унг тараф курсида Абдураҳмон офтоба-чи ва сўлда шоир мулла Ниёз домла қўл боғлаб ўтирар эдилар. — А. Қодирий, Меҳробдан чаён
Шайбонийхон у билан тахт устидан тушмасдан сўрашди. — П. Қодиров, Юлдузли тунлар
Абусаид тўппа-тўғри Аркка кўтарилиб, катта ҳовлидаги қадимий тахтга ўтирди. — Мирмуҳсин, Меъмор
2. Подшоҳ, хон, амир лавозими; подшоҳ-лик, хонлик, амирлик.
Агар кушойиши корингизни бериб, тахт Жаҳонгир мирзога ўца, сиз унинг энг ишонган раҳнамоси бўлурсиз. — П. Қодиров, Юлдузли тунлар
Зулм, тахтга қарши исён Шарқ кўксида тўлиб тошди. — Ғайратий
3. кўчма Мансаб, лавозим (ўрни).
Тахтда ёлғиз бўлишни, барча оғзига тикилиб ўтиришини истарди Қаюмхон. — Ф. Мусажонов, Ҳиммат
- Тахтга чиқмоқ (ёки ўтирмоқ, минмоқ) 1. Шоҳ, хон ёки амир лавозимига кўтарилмоқ, ҳокимият тепасига чиқмоқ. Аслида бу отни Улуғбек мирзо Самарқанд тахтига чиққан пайтида Бухоро беги туҳфа этган эди. — Мирмуҳсин, Меъморбир куни одил бир амирзода Хуросон тахтига ўтиргач, золимни жазолайди, деб ўйларди. — Мирмуҳсин, МеъморХалиловнинг техникаси, Халиловнинг ўзи ҳам эскириб қолган эмиш. Сен қоч, мен чиқаман тахтингга, дегани эмасми бу тирмизакнинг. — И. Раҳим, Ихлос
- Тахтдан тушмоқ (ёки йиқилмоқ) 1. Шоҳлик, хонлик, амирлик лавозимидан ажралмоқ, ҳокимият тепасидан тушмоқ. Ҳайдар ота шаҳарга борган эди, оқ пошшо тахтдан тушди деган гапни эшитиб қолди. — А. Қаҳҳор, Асрор бобоЯхшиси, ўша куни, ошпазлик тахтидан тушган кунинг, ўзингни осиб қўя қолсанг ҳам бўлади. — Шуҳрат, Шинелли йиллар
тахт ИИ
от Фойдаланиш ёки ишлатиш учун тайёр, шай; муҳайё.
Ҳамма нарса ишни бошлаш учун тахт. — С. Кароматов, Сўнгги бархан
Милтиқлар тахт, отлар тайёр, лекин кимнингдир қуш олиб келишини кутишар эди. — А. Қаҳҳор, Хотинлар