{"headword": "tabiat", "key": "tabiat", "entries": [{"dictionary": {"name": "Izohli lugʻat", "title": "Oʻzbek tilining izohli lugʻati", "kind": "Izohli", "imprint": "Oʻzbek tilining izohli lugʻati, A. Madvaliyev, D. Xudayberganova (tahrir ostida), Toshkent, Gʻafur Gʻulom nomidagi nashriyot-matbaa ijodiy uyi, 2022", "url": "https://til.uz/lugatlar/ozbek-tilining-izohli-lugati/", "page": ""}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "Butun mavjudotni oʻz ichiga olgan olam, borliq.", "examples": [{"text": "Tabiat zap qiziq narsa-da. Unda hamma narsa mavjud, hamma narsaning oʻz oʻrni, oʻz mavqeyi bor.", "source": "N. Fozilov, Diydor"}, {"text": "Tabiatning hech kimga boʻysunmaydigan, birovdan ruxsat ham soʻrab oʻtirmaydigan qonunlari bor.", "source": "Oʻ. Hoshimov, Qalbingga quloq sol"}, {"text": "Kuzda tabiatning jonli va faol vakili — odam organizmi ham tiniqadi.", "source": "Gazetadan"}]}, {"order": 2, "text": "Insoniyat va hayvonotdan oʻzga olam.", "examples": [{"text": "Tabiat bilan odam bolasi qiyoslansa, bir-biriga oʻxshashi aqlni hayratga soladi.", "source": "Gazetadan"}, {"text": "Ketdi qirdan turna ham, Boʻshab qoldi tabiat", "source": "A. Oripov, Yurtim shamoli"}, {"text": "Tabiatda uchraydigan minerallarning baʼzilari sanoat ahamiyatiga ega.", "source": "Gazetadan"}]}, {"order": 3, "text": "Oʻt-oʻlan, oʻsimlik va boshqalar narsalar band etgan tevarak-atrof, qir-adir, oʻrmon va shu kabilar.", "examples": [{"text": "Otabek tabiatning shu koʻrkam va latif koʻrinishiga maftun boʻlib, bir oz yotgandan keyin, Ul ham boʻlsa edi, deb oʻyladi va uzoq tin olib qoʻydi.", "source": "A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar"}, {"text": "Tabiat sokin, ufq jimirlaydi", "source": "A. Muxtor, Chinor"}, {"text": "Tabiat oʻz tilida roz aytib shivirlar ekan, yigit bundan oʻz quvonchining madhini oʻqirdi.", "source": "M. Ismoiliy, Fargʻona tong otguncha"}, {"text": "Kechagi changbosti yomgʻir tabiatga husn berib ketganidek, odamlarning ham bahridilini ochib yubordi.", "source": "N. Fozilov, Diydor"}]}, {"order": 4, "text": "Yer sathining maʼlum bir jihatini aks ettiruvchi belgi, xususiyat yoki holati.", "examples": [{"text": "Bu yerning goʻzal tabiati va zilol suv manbalari odamlarga orom bagʻishlaydi.", "source": "Gazetadan"}, {"text": "Boburnomani varaqlar ekansiz tabiat manzaralari chizilgan lavhalarga duch kelasiz.", "source": "Fan va turmush"}]}, {"order": 5, "text": "Inson ruhiyatiga xos asosiy, turgʻun xususiyatlar majmui; xarakter, feʼl.", "examples": [{"text": "— Oʻzi juda ogʻir va aqlli yigit, buning ustiga qiziq tabiati ham bor, — dedi Usta Olim.", "source": "A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar"}, {"text": "U [Vali aka] tabiatining ogʻirligiga qaramay, oʻrnidan sapchib turib ketdi.", "source": "M. Ismoiliy, Fargʻona tong otguncha"}, {"text": "Mirzakarimboyning qizi Nurinisoning tabiatida yengillik bilan makr ustun turar edi.", "source": "Oybek, Tanlangan asarlar"}, {"text": "Doim zaxda oʻtirib ishlaganimdanmi yoki oʻzimning tabiatimda zaiflik bormi — ishqilib, koʻp vaqtdan beri bedarmon tortib yuribman.", "source": "A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar"}]}, {"order": 6, "text": "Narsaga xos biror belgi, xususiyat.", "examples": [{"text": "Planetalarning fizik tabiati.", "source": ""}, {"text": "Turkiy tillarda choʻziq unlilarning tabiati koʻpdan mutaxassislarning diqqatini jalb qilib keladi.", "source": "OʻTA"}]}, {"order": 7, "text": "Kayfiyat, ruhiy holat.", "examples": [{"text": "Tojiboyning Gulsumga jazmanligi toʻgʻrisidagi gaplar esiga tushib, tabiati bir oz xira boʻldi.", "source": "P. Tursun, Oʻqituvchi"}, {"text": "Ahmad oʻz xonasiga kirsa, Tolib aka yoʻq ekan. Uning tabiati ravshan edi.", "source": "F. Musajonov, Himmat"}]}, {"order": 8, "text": "Did, farosat.", "examples": [{"text": "Tabiati nozik odam. U odamning tabiatini qarangki", "source": ""}]}, {"order": 9, "text": "Yaratuvchi, ato etuvchi, boshqaruvchi ilohiy kuch-qudrat timsoli.", "examples": [{"text": "Tabiat bu diyorga shunday sehrli kuch ato etganki, uning tup-rogʻida har qanday oʻsimlik bahra oladi.", "source": "Gazetadan"}, {"text": "Aslida tuproqni odil tabiat Taqsim aylagan-ku yer yuziga teng.", "source": "A. Oripov, Yillar armoni"}]}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"izoh_pos": "ot", "source_url": "https://izoh.uz/word/tabiat"}}, {"dictionary": {"name": "Oʻzbekcha-turkcha izohli lugʻat", "title": "Ўзбекча-туркча ва туркча-ўзбекча изоҳли луғат", "kind": "Tarjima", "imprint": "Рафиев, Абдурозиқ; Ўзтурк, Тунжай; Ўзтурк, Юксал; Худойбердиев, Жўра; Мирҳаким, Мирсанжар; Билен, Исмоил; Айдўған, Танер; Аннаев, Аброр (1997). Ўзбекча-туркча ва туркча-ўзбекча изоҳли луғат. Tashkent: Ўзбек-турк лицейлари нашри / Özbek-Türk Liseleri Yayınları.", "url": "https://til.uz/lugatlar/ozbekcha-turkcha-va-turkcha-ozbekcha-izohli-lugat/", "page": "152"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "Olamdagi narsalarning hammasi, butun borliq; mavjudot.", "examples": []}, {"order": 2, "text": "Feʼl, xulq-atvor; xarakter.", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "ТАБИАТ", "raw_meaning": "TABİAT 1.Оламдаги нарсаларнинг ҳаммаси, бутун борлиқ; мавжудот. 2.Феъл, хулқ-атвор; характер."}}, {"dictionary": {"name": "Oʻzbekcha-turkcha izohli lugʻat", "title": "Ўзбекча-туркча ва туркча-ўзбекча изоҳли луғат", "kind": "Tarjima", "imprint": "Рафиев, Абдурозиқ; Ўзтурк, Тунжай; Ўзтурк, Юксал; Худойбердиев, Жўра; Мирҳаким, Мирсанжар; Билен, Исмоил; Айдўған, Танер; Аннаев, Аброр (1997). Ўзбекча-туркча ва туркча-ўзбекча изоҳли луғат. Tashkent: Ўзбек-турк лицейлари нашри / Özbek-Türk Liseleri Yayınları.", "url": "https://til.uz/lugatlar/ozbekcha-turkcha-va-turkcha-ozbekcha-izohli-lugat/", "page": "585"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "Canlı ve cansız maddelerden oluşan varlığın hepsi, doğa.", "examples": []}, {"order": 2, "text": "Tabii özellik.", "examples": []}, {"order": 3, "text": "Bir kimsenin eğilimlerinin, iç güdülerinin hepsi, huy.", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "TABİAT", "raw_meaning": "1.ТАБИАТ. 2.ХУСУСИЯТ. 3.ТАБИАТ, ХУЛҚ-АТВОР, ХАРАКТЕР. 1.Canlı ve cansız maddelerden oluşan varlığın hepsi, doğa. 2.Tabii özellik. 3.Bir kimsenin eğilimlerinin, iç güdülerinin hepsi, huy."}}, {"dictionary": {"name": "Ruscha-oʻzbekcha va oʻzbekcha-ruscha lugʻat", "title": "РУССКО-УЗБЕКСКИЙ И УЗБЕКСКО-РУССКИЙ СЛОВАРЬ / RUSCHA-O'ZBEKCHA VA O'ZBEKCHA-RUSCHA LUG'AT", "kind": "Tarjima", "imprint": "Abdurahimov, Maqsud (2021). РУССКО-УЗБЕКСКИЙ И УЗБЕКСКО-РУССКИЙ СЛОВАРЬ / RUSCHA-O'ZBEKCHA VA O'ZBEKCHA-RUSCHA LUG'AT. Tashkent: Akademnashr.", "url": "https://til.uz/lugatlar/russko-uzbekskiy-i-uzbeksko-russkiy-slovar-ruscha-ozbekcha-va-ozbekcha-ruscha-lugat/", "page": "591"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "", "examples": []}, {"order": 2, "text": "", "examples": []}, {"order": 3, "text": "", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "tabiat", "raw_meaning": "1. природа; 2. натура, характер, нрав; ~i yengil odam легкомысленный человек; ~ini xira (tirriq) qilmoq испортить (кому-л.)"}}, {"dictionary": {"name": "Inglizcha-oʻzbekcha, oʻzbekcha-inglizcha lugʻat", "title": "ENGLISH-UZBEK UZBEK ENGLISH DICTIONARY / INGLIZCHA-O'ZBEKCHA O'ZBEKCHA-INGLIZCHA LUG'AT", "kind": "Tarjima", "imprint": "Matisayev, G'anisher (2019). ENGLISH-UZBEK UZBEK ENGLISH DICTIONARY / INGLIZCHA-O'ZBEKCHA O'ZBEKCHA-INGLIZCHA LUG'AT. Tashkent: Book Media Nashr.", "url": "https://til.uz/lugatlar/english-uzbek-uzbek-english-dictionary-inglizcha-ozbekcha-ozbekcha-inglizcha-lugat/", "page": "638"}, "pos": "n", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "", "examples": []}, {"order": 2, "text": "", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "tabiat", "raw_meaning": "n 1) nature; 2) character"}}, {"dictionary": {"name": "Oʻzbekcha-qoraqalpoqcha lugʻat", "title": "ÓZBEKSHE – QARAQALPAQSHA SÓZLIK", "kind": "Tarjima", "imprint": "Qarlıbaeva, G.; Babadjanov, F.; Nasirova, A. (2023). ÓZBEKSHE – QARAQALPAQSHA SÓZLIK. Tashkent: YoshlarMediaPrint.", "url": "https://til.uz/lugatlar/zbekshe-qaraqalpaqsha-s-zlik/", "page": "154"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "", "examples": []}, {"order": 2, "text": "", "examples": []}, {"order": 3, "text": "", "examples": []}, {"order": 4, "text": "", "examples": []}, {"order": 5, "text": "", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "TABIAT", "raw_meaning": "1. tábiyat, álem, bolmıs; 2. xarakter, peyil; 3. awıs. belgi, qásiyet; 4. kewil-keypiyat, ruwxıy jaģday; 5. talģam; aqıl-parasat, túsimpazlıq."}}, {"dictionary": {"name": "Oʻzbekcha-nemischa lugʻat", "title": "USBEKISCH-DEUTSCHES WÖRTERBUCH O'ZBEKCHA-NEMISCHA LUG'AT", "kind": "Tarjima", "imprint": "Karimov, Shavkat; Ismoilov, Yusuf (2011). USBEKISCH-DEUTSCHES WÖRTERBUCH O'ZBEKCHA-NEMISCHA LUG'AT. Tashkent: Nihol» nashriyoti.", "url": "https://til.uz/lugatlar/usbekisch-deutsches-worterbuch-ozbekcha-nemischa-lugat/", "page": "158"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "tabiat", "raw_meaning": "Natur f; ~ muhofazasi Naturschutz m; ona ~ ↑ Mutter Natur"}}, {"dictionary": {"name": "Oʻzbekcha-inglizcha ijtimoiy-siyosiy lugʻat", "title": "ЎЗБЕКЧА-ИНГЛИЗЧА ЛУҒАТ: ижтимоий-сиёсий сўзлар, бирикмалар ва атамалар", "kind": "Terminologik", "imprint": "Қамбаров, Носир (2015). ЎЗБЕКЧА-ИНГЛИЗЧА ЛУҒАТ: ижтимоий-сиёсий сўзлар, бирикмалар ва атамалар. Tashkent: Yangi nashr.", "url": "https://til.uz/lugatlar/ozbekcha-inglizcha-lugat-ijtimoiy-siyosiy-sozlar-birikmalar-va-atamalar/", "page": "231"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "nature", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "табиат", "raw_meaning": "nature, disposition, character, temper, type; агрессив (тажовузкор) табиат aggressive nature; ижтимоий-сиёсий табиат socio-political nature; инсоний табиат humane nature."}}, {"dictionary": {"name": "Maʼnaviyat lugʻati", "title": "МАЪНАВИЯТ ЛУҒАТИ", "kind": "Terminologik", "imprint": "Маҳмудов, Низомиддин; Саидқулов, Зокиржон; Сотимов, Ғофуржон; Нишонов, Манабжан; Абдуллаев, Абдулҳай; Байназарова, Аслия (2012). МАЪНАВИЯТ ЛУҒАТИ. Tashkent: Маънавият.", "url": "https://til.uz/lugatlar/manaviyat-lugati/", "page": "133"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "Табиат", "raw_meaning": "природа; натура, характер; вкус nature; character; mood; taste nature; caractère, personnalité; goût طَبِيعَة"}}, {"dictionary": {"name": "«Qutadgʻu bilig» izohli lugʻati", "title": "\"QUTADG'U BILIG\"DAGI SO'ZLARNING O'ZBEKCHA, RUSCHA VA INGLIZCHA IZOHLI LUG'ATI", "kind": "Terminologik", "imprint": "Dadaboyev, Hamidulla; Xolmuradova, Mushtariy (2018). \"QUTADG'U BILIG\"DAGI SO'ZLARNING O'ZBEKCHA, RUSCHA VA INGLIZCHA IZOHLI LUG'ATI. Tashkent: NAVRO'Z\" nashriyoti.", "url": "https://til.uz/lugatlar/qutadgu-bilig-dagi-sozlarning-ozbekcha-ruscha-va-inglizcha-izohli-lugati/", "page": "304"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "", "examples": [{"text": "Kiši qïrq yašab öz tabï bilmäsä tükäl yïlqï-ul", "source": ""}]}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "TABI'AT", "raw_meaning": "tabiat (inson), xususiyat – натура, природа (человека) – peculiarity. Kiši qïrq yašab öz tabï bilmäsä tükäl yïlqï-ul – Kishi qirq yil yashab o‘z tabiatini bilmasa, uning hayvondan farqi yo‘q – Если человек, прожив сорок лет, не знает своей натуры, он подлинно скотина –If a person, after living forty years, does not know his nature, he is truly a beast (QBN, 334₆; QBN, 4533; 168a6)."}}]}