сурмоқ
surmoqсурмоқ
фл. 1. Итариб, бир жойдан иккинчи жойга кўчирмоқ; жилдирмоқ, силжитмоқ.
Ориқ, кўзи ичига тортиб кетган, ияклари ингичка келин айвон тахмонидаги сандиқни нари-бери сурар эди. — Саодат
2. Юрмоқ (шахмат ва шашка ўйинида).
Пиёдани сурмоқ. Филни сурмоқ.
3. Бирор томонга ёʻналтирмоқ, солмоқ.
Лашкар сурмоқ. Карвон сурмоқ.
Ажаб, бунда нечун ёлғиз юради, Ким экан у, кечаси от суради? — Гулшанбоғ
Ғиротга мен аччиқ қамчи урайин, Ёв кетиндан шу кеча от сурайин. — Гулшанбоғ
4. с. т. Суртмоқ, суркамоқ.
[Нафиса] Икки қўли ёрилган, ҳадеб глицерин сурмоқ ҳам фойда бермасди. — Мирмуҳсин, Қаҳрамоннома
5. Отлар билан қўшма феъл ясайди.
Давр сурмоқ, кайф сурмоқ, хаёл сурмоқ, ҳукм сурмоқ.
У шилдираб оқаётган ариқ ичидан балиқчалар излаб, хаёл сураётган Ҳафизага боқиб турарди. — Мирмуҳсин, Умид
Уларни кузатиб турган она, қизининг энг ўйнаб-куладиган, аёллик, оналик бахтини сурадиган вақти ўқиш билан ўтаётганига ачинар эди. — С. Нуров, Майсаларни аёз урмайди
Боғда гулни тергин энди, Давр-у даврон сургин энди. — Гулнорпари
- Олдинга сурмоқ 1. Олд томонга силжитмоқ; Ишни олдинга сурмоқ.
- Орқага сурмоқ Акаси қисташини қўймабди, укаси эрта-индин, деб орқага суришини қўймабди. — Эртаклар
- Сув сурмоқ Суғориш учун сувни бирор томонга ёʻналтирмоқ, ёʻналтириб олиб бормоқ. У [Ёʻлчи] ер ҳайдади, чопиқ чопди, сув сурди, далага гунг ташиди. — Ойбек, Танланган асарлар
- Суриб бормоқ Куч билан сиқиб, босиб бориб, илгари ҳайдамоқ. Ҳайдар, рақибини суриб бораётиб, чалиниб йиқилиб тушди. — И. Раҳим, Ихлос
- Суриб кетмоқ 1. Куч билан олиб, тортиб, судраб ёки эргаштириб кетмоқ. Тингловчи эса шу дарё юзидаги елканга ўхшайди. Сизларга кўчган хотиралар эса елканни суриб кетувчи шамолга ўхшайди — А. Нурмуродов, Уруш бевалариСаман ҳуркиб, келган томонига — Кўкоролга суриб кетди! — Ҳ. Назир, Сўнмас чақмоқларҲаром пул суриб кетади.
- Суриб чиқармоқ Куч, тазйиқ билан сиқиб чиқармоқ. Қисм қоронғи тушгунча душманни олдинги окоплардан суриб чиқарди. — А. Қаҳҳор, Олтин юлдуз
- Четга сурмоқ 1. Чет томонга силжитмоқ;
- Насл (ёки суяк) сурмоқ Наслдан наслга ўтмоқ (бирор касаллик, ирсий ҳолат ва шу кабилар).
- Тирноғи сурибди Янги тирноқ чиқиб ва ўсиб, эски, зарарланган тирноқни туширибди.
- Умр сурмоқ Умр кўрмоқ, яшамоқ.
- Қалам сурмоқ Навоий улуғ форс шоирлари каби, шеърнинг ҳамма шаклларида қаламни жасур сурди. — Ойбек, Навоий