{"headword": "СКЛАДЧАТОСТЬ (СИНМЕТАМОРФИЧЕСКАЯ) ГЛУБИННАЯ", "key": "skladchatost sinmetamorficheskaya glubinnaya", "entries": [{"dictionary": {"name": "Neft va gaz sanoati izohli lugʻati", "title": "НЕФТЬ ВА ГАЗ САНОАТИ русча-ўзбекча изоҳли луғат", "kind": "Terminologik", "imprint": "Абидов, Асрор Аббосович; Эргашев, Йўлдошбой; Қодиров, Малик Хафизович (2004). НЕФТЬ ВА ГАЗ САНОАТИ русча-ўзбекча изоҳли луғат. Tashkent: Шарқ» нашриёт-матбаа акциядорлик компанияси Бош таҳририяти.", "url": "https://til.uz/lugatlar/neft-va-gaz-sanoati-ruscha-ozbekcha-izohli-lugat/", "page": "451"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "yuqori bosim va temperaturali sharoitlarda yuqori plastik holatdagi jinslarning stress taʼsirida oqishidan paydo boʻladigan burmalar. Moddalarning siljishi yopishqoq plastik holatdagi oqim koʻrinishida boʻlib, oʻzi bilan butun massani ilashtirib ketadi. Bunday turdagi burmalanishlar platforma poydevoridagi kembriy davrigacha hosil boʻlgan qalin qatlamlarda va fanerozoyning burmalangan togʻ inshootlari yadrosida keng tarqalgan. Katta chuqurliklarda burmalanishlarni yuzaga keltiradigan stress koʻpincha gorizontal yoki vertikal yoʻnalishda taʼsir etadi. Birinchi holatda vertikal, ikkinchi — gorizontal oqim burmalanishi yuzaga keladi. Vertikal oqim burmalanishi gorizontal yoki unga yaqin kuchlanishlar taʼsirida paydo boʻlib juda keng tarqaladi. Bu jarayonda chuqurlik yoriqlari boʻylab yer poʻsti (litosfera)ning yirik segmentlari siljiydi, unga muvofiq gorizontal siqilish taʼsirida yer poʻsti (litosfera)ning yirik boʻlaklari yuqoriga siqib chiqariladi. Bunday hodisalar litosfera plitalari chegarasida sodir boʻladi. Vertikal oqim burmalari chiziqsimon qiyofada namoyonlanishi, burma kulfi oʻtkir burchakliligi, oʻq yuzasi tik joylashganligi, oʻq yuzasiga parallel joylashgan slaneslanish va klivajning rivojlanishi bilan ajralib turadi. Gorizontal oqim burmalanishi stressning vertikal yoʻnalishidagi taʼsiridan vujudga kelib, magmatik massani yuqoriga siljishi natijasida umumiy koʻtarilish yuzaga keladigan joylarda rivojlanadi. Yuqorida joylashgan qatlamlardan tushayotgan bosim pastdan tepaga qarab siljiyotgan massaga qarshilik koʻrsatadi, natijada suyuq massa gorizontal yoki biroz qiya yoʻnalishda notekis hara-", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "СКЛАДЧАТОСТЬ (СИНМЕТАМОРФИЧЕСКАЯ) ГЛУБИННАЯ", "raw_meaning": "Чуқурлик (синметаморфик) бурмаланиш — юқори босим ва температурали шароитларда юқори пластик ҳолатдаги жинсларнинг стресс таъсирида оқишидан пайдо бўладиган бурмалар. Моддаларнинг силжиши ёпишқоқ пластик ҳолатдаги оқим кўринишида бўлиб, ўзи билан бутун массани илаштириб кетади. Бундай турдаги бурмаланишлар платформа пойдеворидаги кембрий давригача ҳосил бўлган қалин қатламларда ва фанерозойнинг бурмаланган тоғ иншоотлари ядросида кенг тарқалган. Катта чуқурликларда бурмаланишларни юзага келтирадиган стресс кўпинча горизонталь ёки вертикал йўналишда таъсир этади. Биринчи ҳолатда вертикал, иккинчи — горизонталь оқим бурмаланиши юзага келади. Вертикал оқим бурмаланиши горизонталь ёки унга яқин кучланишлар таъсирида пайдо бўлиб жуда кенг тарқалади. Бу жараёнда чуқурлик ёриқлари бўйлаб ер пўсти (литосфера)нинг йирик сегментлари силжийди, унга мувофиқ горизонталь сиқилиш таъсирида ер пўсти (литосфера)нинг йирик бўлаклари юқорига сиқиб чиқарилади. Бундай ҳодисалар литосфера плиталари чегарасида содир бўлади. Вертикал оқим бурмалари чизиқсимон қиёфада намоёнланиши, бурма кулфи ўткир бурчаклилиги, ўқ юзаси тик жойлашганлиги, ўқ юзасига параллель жойлашган сланецланиш ва кливажнинг ривожланиши билан ажралиб туради. Горизонталь оқим бурмаланиши стресснинг вертикал йўналишидаги таъсиридан вужудга келиб, магматик массани юқорига силжиши натижасида умумий кўтарилиш юзага келадиган жойларда ривожланади. Юқорида жойлашган қатламлардан тушаётган босим пастдан тепага қараб силжиётган массага қаршилик кўрсатади, натижада суюқ масса горизонталь ёки бироз қия йўналишда нотекис ҳара-"}}]}