{"headword": "sistema", "key": "sistema", "entries": [{"dictionary": {"name": "Izohli lugʻat", "title": "Oʻzbek tilining izohli lugʻati", "kind": "Izohli", "imprint": "Oʻzbek tilining izohli lugʻati, A. Madvaliyev, D. Xudayberganova (tahrir ostida), Toshkent, Gʻafur Gʻulom nomidagi nashriyot-matbaa ijodiy uyi, 2022", "url": "https://til.uz/lugatlar/ozbek-tilining-izohli-lugati/", "page": ""}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "Ish-harakat, turli jarayon va shu kabilarda qismlarning oʻzaro joylashishi va bogʻliqligidagi tartibot, tizim.", "examples": []}, {"order": 2, "text": "Narsa, hodisa va tushunchalarning tasnifi.", "examples": [{"text": "Linneyning botanik sistemasi.", "source": ""}]}, {"order": 3, "text": "Biror taʼlimotda asos boʻlgan qoidalar, qarashlar, tamoyillar majmui.", "examples": [{"text": "Dekartning falsafiy sistemasi.", "source": ""}]}, {"order": 4, "text": "Biror ish metodlari, tartib-usullari majmui.", "examples": [{"text": "Davolash sistemasi. Taʼlim-tarbiya sistemasi.", "source": ""}, {"text": "Taʼlim-tarbiya saviyasini oshirishda kabinet sistemasiga oʻtish oʻzining afzalliklarini koʻrsatayotir.", "source": "Gazetadan"}]}, {"order": 5, "text": "Qonuniy tartibda joylashgan va oʻzaro uzviy bogʻlangan qismlardan, elementlardan tarkib topgan butunlik.", "examples": [{"text": "Tilning tovush sistemasi. Terminologik sistema. Qon tomirlar sistemasi.", "source": ""}, {"text": "Maʼlumki, zamin Yer sayyorasi Quyosh sistemasida koinotning bir kichik boʻlagi sifatida paydo boʻldi va taraqqiy etdi.", "source": "Gazetadan"}, {"text": "Olimlarning yakdillik bilan aytishlaricha, markaziy nerv sistemasi gʻoyat nozik nerv hujayralaridan iborat.", "source": "Saodat"}, {"text": "Elementlar davriy sistemasini yaratgan Mendeleyev universitetga kirish uchun bir necha marta uringan, lekin har safar ximiyadan yiqilgan.", "source": "Fan va turmush"}]}, {"order": 6, "text": "Vazifalariga koʻra bir xil yoki tashkiliy jihatdan bir butun boʻlib birlashgan tashkilotlar yoki muassasalar majmui.", "examples": [{"text": "Xalq maorifi sistemasi. Fanlar akademiyasi sistemasi.", "source": ""}]}, {"order": 7, "text": "Bir maqsad, ayni bir ish, vazifani bajarish uchun belgilangan moslama, mashina, mexanizm va shu kabilardan tarkib topgan yaxlit texnik qurilma.", "examples": [{"text": "Isitish sistemasi. Energetik sistema. Sugʻorish sistemasi.", "source": ""}, {"text": "Uning tashabbusi bilan bogʻcha gazlashtirildi, qishda bugʻ bilan isitish sistemasiga oʻtkazildi.", "source": "Gazetadan"}]}, {"order": 8, "text": "Biror ishni tashkil etish, uyushtirish yoki amalga oshirish shakli, prinsipi.", "examples": [{"text": "Saylov sistemasi. Mehnatga haq toʻlash sistemasi.", "source": ""}]}, {"order": 9, "text": "Ijtimoiy tuzum, ijtimoiy qurilish shakli.", "examples": []}, {"order": 10, "text": "Meʼyoriy, odatiy, muntazam tusga kirgan, shu tarzda amalga oshadigan ish-harakat, jarayon.", "examples": [{"text": "Ertalabki gimnastika oʻziga xos sistemaga aylandi.", "source": ""}]}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"izoh_pos": "ot", "source_url": "https://izoh.uz/word/sistema"}}, {"dictionary": {"name": "Ruscha-oʻzbekcha va oʻzbekcha-ruscha lugʻat", "title": "РУССКО-УЗБЕКСКИЙ И УЗБЕКСКО-РУССКИЙ СЛОВАРЬ / RUSCHA-O'ZBEKCHA VA O'ZBEKCHA-RUSCHA LUG'AT", "kind": "Tarjima", "imprint": "Abdurahimov, Maqsud (2021). РУССКО-УЗБЕКСКИЙ И УЗБЕКСКО-РУССКИЙ СЛОВАРЬ / RUSCHA-O'ZBEKCHA VA O'ZBEKCHA-RUSCHA LUG'AT. Tashkent: Akademnashr.", "url": "https://til.uz/lugatlar/russko-uzbekskiy-i-uzbeksko-russkiy-slovar-ruscha-ozbekcha-va-ozbekcha-ruscha-lugat/", "page": "295"}, "pos": "ж", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "sistema", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "систем/а", "raw_meaning": "ж sistema, tizim, tartib; usul; odat; читать книги без всякой ~ы betartib ravishda kitob oʻqimoq; привести свои наблюдения в ~у oʻz kuzatishlarini tartibga solmoq."}}, {"dictionary": {"name": "Ruscha-oʻzbekcha lugʻat", "title": "Ruscha-o'zbekcha lug'at", "kind": "Tarjima", "imprint": "Aliqulov, Teshavoy (2017). Ruscha-o'zbekcha lug'at. Tashkent: O'zbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy nashriyoti.", "url": "https://til.uz/lugatlar/ruscha-ozbekcha-lugat/", "page": "243"}, "pos": "ж", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "sistema, tartib", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "СИСТЕМ/А, -ы ж", "raw_meaning": "sistema, tartib; usul; odat; читать книги без всякой системы betartib ravishda kitob oʻqimoq; привести свои наблюдения в систему oʻz kuzatishlarini tartibga solmoq."}}, {"dictionary": {"name": "Inglizcha-oʻzbekcha, oʻzbekcha-inglizcha lugʻat", "title": "ENGLISH-UZBEK UZBEK ENGLISH DICTIONARY / INGLIZCHA-O'ZBEKCHA O'ZBEKCHA-INGLIZCHA LUG'AT", "kind": "Tarjima", "imprint": "Matisayev, G'anisher (2019). ENGLISH-UZBEK UZBEK ENGLISH DICTIONARY / INGLIZCHA-O'ZBEKCHA O'ZBEKCHA-INGLIZCHA LUG'AT. Tashkent: Book Media Nashr.", "url": "https://til.uz/lugatlar/english-uzbek-uzbek-english-dictionary-inglizcha-ozbekcha-ozbekcha-inglizcha-lugat/", "page": "628"}, "pos": "n", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "sistema", "raw_meaning": "n system; saylov ~si electoral system, nerv ~si nervous system; quyosh ~si solar system"}}, {"dictionary": {"name": "Ruscha-oʻzbekcha mavzuli lugʻat", "title": "РУССКО-УЗБЕКСКИЙ ТЕМАТИЧЕСКИЙ СЛОВАРЬ", "kind": "Tarjima", "imprint": "Тихонов, А. Н.; Хатамов, Н. Т.; Емельянова, С. А.; Тихонова, М. Ю. (1975). РУССКО-УЗБЕКСКИЙ ТЕМАТИЧЕСКИЙ СЛОВАРЬ. Tashkent: Ўқитувчи.", "url": "https://til.uz/lugatlar/russko-uzbekskiy-tematicheskiy-slovar/", "page": "511"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "sistema", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "система", "raw_meaning": "система, тизим"}}, {"dictionary": {"name": "Ruscha-oʻzbekcha mavzuli lugʻat", "title": "РУССКО-УЗБЕКСКИЙ ТЕМАТИЧЕСКИЙ СЛОВАРЬ", "kind": "Tarjima", "imprint": "Тихонов, А. Н.; Хатамов, Н. Т.; Емельянова, С. А.; Тихонова, М. Ю. (1975). РУССКО-УЗБЕКСКИЙ ТЕМАТИЧЕСКИЙ СЛОВАРЬ. Tashkent: Ўқитувчи.", "url": "https://til.uz/lugatlar/russko-uzbekskiy-tematicheskiy-slovar/", "page": "205"}, "pos": "ж.", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "система, -ы, ж.", "raw_meaning": "система, тузум"}}, {"dictionary": {"name": "Oʻzbekcha-qoraqalpoqcha lugʻat", "title": "ÓZBEKSHE – QARAQALPAQSHA SÓZLIK", "kind": "Tarjima", "imprint": "Qarlıbaeva, G.; Babadjanov, F.; Nasirova, A. (2023). ÓZBEKSHE – QARAQALPAQSHA SÓZLIK. Tashkent: YoshlarMediaPrint.", "url": "https://til.uz/lugatlar/zbekshe-qaraqalpaqsha-s-zlik/", "page": "145"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "sistema", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "SISTEMA", "raw_meaning": "sistema."}}, {"dictionary": {"name": "Lingvistik terminlar lugʻati", "title": "QARAQALPAQSHA – ÓZBEKSHE – QAZAQSHA – TÚRKMENSHE – RUSSHA LINGVISTIKALÍQ TERMINLER SÓZLIGI", "kind": "Terminologik", "imprint": "Allambergenova, Nigora Gúlmurzaevna (2022). QARAQALPAQSHA – ÓZBEKSHE – QAZAQSHA – TÚRKMENSHE – RUSSHA LINGVISTIKALÍQ TERMINLER SÓZLIGI. Nukus: NUR TURAN PRINT.", "url": "https://til.uz/lugatlar/qaraqalpaqsha-zbekshe-qazaqsha-t-rkmenshe-russha-lingvistikal-q-terminler-s-zligi/", "page": "58"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "Sistema", "raw_meaning": "Sistema\tЖүйе\tSistema\tСистема"}}, {"dictionary": {"name": "Oʻzbekcha-inglizcha ijtimoiy-siyosiy lugʻat", "title": "ЎЗБЕКЧА-ИНГЛИЗЧА ЛУҒАТ: ижтимоий-сиёсий сўзлар, бирикмалар ва атамалар", "kind": "Terminologik", "imprint": "Қамбаров, Носир (2015). ЎЗБЕКЧА-ИНГЛИЗЧА ЛУҒАТ: ижтимоий-сиёсий сўзлар, бирикмалар ва атамалар. Tashkent: Yangi nashr.", "url": "https://til.uz/lugatlar/ozbekcha-inglizcha-lugat-ijtimoiy-siyosiy-sozlar-birikmalar-va-atamalar/", "page": "223"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "система", "raw_meaning": "system, network; автоматик бошқариш системаси automated control system; бошқариш системасини (тизимини) бузмоқ disrupt control system; ижтимоий-сиёсий система (тузум) socio-political system; ижтимоий система (тузум) social system; ижтимоий-иқтисодий ҳамда сиёсий системани (тузумни) танламоқ select a socio-economic and political system; икки партияли сиёсий система (тузум) two-party political system; кенг кулами ва ишончли система comprehensive and reliable system; партия системаси (тузуми) party system; радиолокация системаси radar system; сайлов системаси electoral system; сейсмик маълумотлар билан айирбошлаш системаси international seismic data exchange system; системалаштирмоқ (бир системага солмоқ, тизимлаштирмоқ) systemize; системани жойлаштирмоқ deploy a system; системани чекламоқ limit a system; тармоқланган таълим системаси (тизими) ramified system of education; халқаро назорат системаси international system of control and inspection; янги системани синаб кўрмоқ test a new system."}}, {"dictionary": {"name": "Axborot-kommunikatsiya texnologiyalari izohli lugʻati", "title": "Ахборот-Коммуникация Технологиялари Изоҳли Луғати", "kind": "Terminologik", "imprint": "Амиров, Д.М.; Атаджанов, А.Ю.; Атаджанов, Д.Ю.; Ибрагимов, Д.А.; Раҳимжонов, З.Ё.; Саидхўжаев, С.С. (2010). Ахборот-Коммуникация Технологиялари Изоҳли Луғати. Tashkent: БМТТДнинг Ўзбекистондаги ваколатхонаси.", "url": "https://til.uz/lugatlar/axborot-kommunikatsiya-texnologiyalari-izohli-lugati/", "page": "561"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "система", "raw_meaning": "тизим"}}, {"dictionary": {"name": "Matematikadan ruscha-oʻzbekcha lugʻat", "title": "МАТЕМАТИКАДАН РУСЧА-ЎЗБЕКЧА ЛУҒАТ", "kind": "Terminologik", "imprint": "Сабиров, Мардан Аюбович (1973). МАТЕМАТИКАДАН РУСЧА-ЎЗБЕКЧА ЛУҒАТ. Tashkent: Ўқитувчи.", "url": "https://til.uz/lugatlar/matematikadan-ruscha-ozbekcha-lugat/", "page": "236"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "система", "raw_meaning": "система"}}, {"dictionary": {"name": "Qurilish atamalari lugʻati", "title": "РУСЧА-ЎЗБЕКЧА-ҚОРАҚАЛПОҚЧА-ИНГЛИЗЧА ҚУРИЛИШ АТАМАЛАР ЛУҒАТИ", "kind": "Terminologik", "imprint": "Қосимов, Э. У.; Тўлаганов, А. А.; Асқаров, Б. А.; Ахмедов, С. И.; Ешниязов, Р. Н.; Жумамуратов, Д. Қ.; Хабилов, Б. А.; Ашрабов, А. А.; Қосимов, И. И.; Юсупов, Р. А.; Касимова, Г. А.; Пурханатдинов, А. П. (2017). РУСЧА-ЎЗБЕКЧА-ҚОРАҚАЛПОҚЧА-ИНГЛИЗЧА ҚУРИЛИШ АТАМАЛАР ЛУҒАТИ. Tashkent: Fan va texnologiya.", "url": "https://til.uz/lugatlar/ruscha-ozbekcha-qoraqalpoqcha-inglizcha-qurilish-atamalar-lugati/", "page": "192"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "Sistema", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "Система", "raw_meaning": "Система, тизим Система System"}}, {"dictionary": {"name": "Metallurgiya terminlarining izohli lugʻati", "title": "Русча - инглизча металлургия терминларининг ўзбекча изоҳли луғати", "kind": "Terminologik", "imprint": "Абдурахмонов, С.; Қаюмова, М. С.; Ахтамов, Ф. Е.; Ашурова, М. Х.; Собирова, Ф. А. (2017). Русча - инглизча металлургия терминларининг ўзбекча изоҳли луғати. Tashkent: Fan va texnologiya.", "url": "https://til.uz/lugatlar/ruscha-inglizcha-metallurgiya-terminlarining-ozbekcha-izohli-lugati/", "page": "297"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "греч. systema — целое, составленное из частей; соединение", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "juda koʻp oʻzaro bogʻlangan elmentlardan tashkil topgan butunlik, birlik. Sistema juda", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "система (греч. systema — целое, составленное из частей; соединение)", "raw_meaning": "system[sıstəm ] система (тизим): жуда кўп ўзаро боғланган элментлардан ташкил топган бутунлик, бирлик. Система жуда"}}]}